ക്ഷണം ധ്യാത്വാ യയൌ ബ്രഹ്മാ കൈലാസം ത്രിദശൈഃ സഹ । തസ്യ ശൈലസ്യ പാര്ശ്വേ തു വൈചിത്ര്യേണ സമാകുലാഃ
ഒരു നിമിഷം ധ്യാനിച്ച ശേഷം, ബ്രഹ്മാവ് ദേവന്മാരോടൊപ്പം കൈലാസിലേക്ക് പോയി. ആ മലയുടെ അരികിൽ അവർ അതിന്റെ അത്ഭുതങ്ങൾ കണ്ട് വിസ്മയിച്ചു.
സ്ഥിതാഃ സംതുഷ്ടുവുര്ദേവാഃ ശംഭും ശക്രപുരോഗമാഃ । നമോ ഭവായ ശര്വായ നീലഗ്രീവായ തേ നമഃ
അവിടെ നിന്നു, ഇന്ദ്രൻ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്ന ദേവന്മാർ ശംഭുവിനെ സ്തുതിച്ചു: 'ഭവനേ, ശർവനേ, നീലകണ്ഠനേ, നമസ്കാരം.'
നമഃ സ്ഥൂലായ സൂക്ഷ്മായ ബഹുരൂപായ തേ നമഃ । ഇതി സര്വമുഖേനോക്താം വാണീമാകര്ണ്യ ശംകരഃ
'സ്ഥൂലനും സൂക്ഷ്മനും അനേകം രൂപങ്ങളുമുള്ളവനേ, നിനക്ക് നമസ്കാരം.' ഇങ്ങനെ എല്ലാവരും ചേർന്ന് പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ട് ശങ്കരൻ—
പ്രോവാച നംദിനം ദേവാ നാനയേതി മമാംതികമ് । ഏതസ്മിന്നംതരേ ദേവാ ആഹൂതാ നംദിനാ ച തേ
നന്ദിയോട് പറഞ്ഞു: 'എല്ലാ ദേവന്മാരും എന്റെ അടുത്തേക്ക് വരട്ടെ, ആരെയും ഒഴിവാക്കരുത്.' അതിനിടയിൽ, നന്ദി ദേവന്മാരെ വിളിച്ചു.
പ്രവിശ്യാംതഃപുരേ ദേവാ ദദൃശുര്വിസ്മിതേക്ഷണാഃ । ബ്രഹ്മാഗത്യ ദദര്ശാഥ ശംകരം ലോകശംകരമ്
അവരുടെ അകത്തളത്തിൽ കടന്നെത്തിയ ദേവന്മാർ അത്ഭുതത്തോടെ നോക്കി; ബ്രഹ്മാവ് എത്തിയപ്പോൾ ലോകങ്ങൾക്ക് അനുഗ്രഹം നൽകുന്ന ശങ്കരനെ കണ്ടു.
ഗണകോടിസഹസ്രൈസ്തു സേവിതം മോദശാലിഭിഃ । നഗ്നൈര്വിരൂപൈഃ കുടിലൈര്ധൂസരൈര്വികടൈസ്തഥാ
അവിടെ ആയിരക്കണക്കിന് ഗണങ്ങൾ സന്തോഷത്തോടെ സേവനം ചെയ്തു. ചിലർ നഗ്നരായിരുന്നു, ചിലർ വിചിത്രരൂപവും വളഞ്ഞ ശരീരവും ചാര നിറവും ഭയാനകമായ രൂപവും കാണിച്ചു.
പ്രണിപത്യാഗ്രതഃ സ്ഥിത്വാ സഹ ദേവൈഃ പിതാമഹഃ । ഉവാച ദേവദേവേശം പശ്യാവസ്ഥാം ദിവൌകസാമ്
ദേവന്മാരോടൊപ്പം മുന്നിൽ വന്ദനം ചെയ്ത് നിന്ന പിതാമഹൻ ദേവദേവനോടു പറഞ്ഞു: 'സ്വർഗവാസികളുടെ അവസ്ഥ നോക്കൂ.'
കൃപാം കുരു മഹാദേവ ശരണാഗതവത്സല । ദുഷ്ടദൈത്യവധാര്ഥം ത്വം സമുദ്യോഗം വിധേഹി ഭോഃ
'മഹാദേവനേ, അഭയം തേടുന്നവരെ സ്നേഹിക്കുന്നവനേ, ദയചെയ്യണം. ദുഷ്ടനായ അസുരനെ സംഹരിക്കാൻ നീ ശ്രമം തുടങ്ങണം.'
സോഽപി തദ്വചനം ശ്രുത്വാ ദൈന്യശോകസമന്വിതമ് । ത്രിദശൈഃ സഹിതൈഃ സര്വൈരാജഗാമ ഹരേഃ പദമ്
അവൻ, ആ ദയയും ദുഃഖവും നിറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ട്, എല്ലാ ദേവന്മാരോടൊപ്പം ഹരിയുടെ വാസസ്ഥലത്തേക്ക് പോയി.
തുഷ്ടുവുര്മുനയഃ സര്വേ സസുരോരഗകിന്നരാഃ । ജയ മാധവ ദേവേശ ജയ ഭക്തജനാര്തിഹന്
എല്ലാ മുനികളും ദേവന്മാരും സർപ്പങ്ങളും കിന്നരന്മാരും ചേർന്ന് അവനെ സ്തുതിച്ചു: 'വിജയം നിനക്കാകട്ടെ, മാധവനേ, ദേവന്മാരുടെ നാഥനേ, ഭക്തജനങ്ങളുടെ ദുഃഖം നീക്കുന്നവനേ!'
വിലോകയ മഹാദേവ ലോകയസ്വ സ്വസേവകാന് । ഇത്യുച്ചൈര്ജഗദുഃ സര്വേ ദേവാഃ ശര്വപുരോഗമാഃ
'മഹാദേവനേ, ഞങ്ങളെ നോക്കൂ, നിന്റെ ഭൃത്യന്മാരെ ശ്രദ്ധിക്കൂ!' ഇങ്ങനെ ശർവൻ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്ന എല്ലാ ദേവന്മാരും ഉച്ചത്തിൽ വിളിച്ചു.
ഇത്യുക്തമാകര്ണ്യ സുരാധിനാഥോ ദൃഷ്ട്വാ സുരാര്തിം പരിചിംത്യ വിഷ്ണുഃ । ജഗാദ ദേവാഞ്ജലദോച്ചയാ ഗിരാ ദുഃഖം തു തേഷാം പ്രശമം നയന്നിവ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞത് കേട്ട്, ദേവന്മാരുടെ കഷ്ടം കണ്ടു ആലോചിച്ച വിഷ്ണു, മേഘംപോലുള്ള ഗംഭീരമായ ശബ്ദത്തിൽ ദേവന്മാരോട് സംസാരിച്ചു, അവരുടെ ദുഃഖം അകറ്റാൻപോലെയായിരുന്നു.
ഭോ ബ്രഹ്മശര്വേംദ്ര പുരോഗമാമരാഃ ശൃണ്വംതു വാചം ഭവതാം ഹിതേരതാമ് । ജാനേ ദശഗ്രീവകൃതം ഭയം വസ്തന്നാശയാമ്യദ്യ കൃതാവതാരഃ
'ബ്രഹ്മാവേ, ശർവനേ, ഇന്ദ്രനേ, മുൻനിര ദേവന്മാരേ, നിങ്ങളുടെ ഭാവുകത്വത്തിനായി എന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കൂ. ദശമുഖനാൽ ഉണ്ടാകുന്ന ഭയം എനിക്ക് അറിയാം; ഞാൻ അവതാരമെടുത്ത് ഇന്ന് അതിനെ നശിപ്പിക്കും.'
പുരീ ത്വയോധ്യാ രവിവംശജാതൈര്നൃപൈര്മഹാദാനമഖാദിസത്ക്രിയൈഃ । പ്രപാലിതാ ഭൂതലമംഡനീയാ വിരാജതേ രാജതഭൂമിഭാഗൈഃ
രവിവംശത്തിൽ ജനിച്ച രാജാക്കന്മാർ ഭരിച്ച അയോധ്യാ നഗരം മഹാദാനങ്ങളും യാഗങ്ങളും ഉത്തമകർമ്മങ്ങളും കൊണ്ട് ഭൂമിയെ അലങ്കരിച്ചു. വെള്ളി വിരിച്ച വീഥികളാൽ ആ നഗരം ലോകത്തിന് അലങ്കാരമായി പ്രകാശിച്ചു.
തസ്യാം ദശരഥോ രാജാ നിരപത്യഃ ശ്രിയാന്വിതഃ । പാലയത്യധുനാ രാജ്യം ദിക്ചക്രജയവാന്വിഭുഃ
അവിടെ, ദശരഥൻ രാജാവ്, മകനില്ലാതിരുന്നെങ്കിലും സമൃദ്ധിയോടെ, ഇപ്പോൾ രാജ്യം ഭരിക്കുന്നു; എല്ലാ ദിക്കുകളിലും ജയിച്ച മഹാശക്തനായ ഭരതാവാണ് അദ്ദേഹം.
സ തു വംദ്യാദൃഷ്യശൃംഗാത്പ്രാര്ഥിതാത്പുത്രകാമ്യയാ । പുത്രേഷ്ട്യാം വിധിനാ യജ്വാ മഹാബലസമന്വിതഃ
മകനുണ്ടാകണമെന്ന് ആഗ്രഹിച്ച്, വസിഷ്ഠമുനിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം, നിർദ്ദേശിച്ച വിധിയിൽ മഹാബലശാലിയായ ദശരഥൻ പുത്രകാമ്യയാഗം നടത്തി.
തതോഽഹം പ്രാര്ഥിതഃ പൂര്വം തപസാ തേന ഭോഃ സുരാഃ । പത്നീഷു തിസൃഷു പ്രീത്യാ ചതുര്ധാപി ഭവത്കൃതേ
അപ്പോൾ, ദശരഥൻ തപസ്സിലൂടെ മുൻകൂട്ടി അപേക്ഷിച്ചതിനാൽ, ദേവന്മാരേ, അവന്റെ മൂന്ന് ഭാര്യമാരോടുള്ള സ്നേഹത്താൽ, നിങ്ങളുടെ ഭാവിക്ക് വേണ്ടി ഞാൻ നാലായി വിഭജിച്ചു.
രാമ ലക്ഷ്മണ ശത്രുഘ്ന ഭരതാഖ്യാ സമന്വിതഃ । കര്താസ്മി രാവണോദ്ധാരം സമൂല ബലവാഹനമ്
രാമൻ, ലക്ഷ്മണൻ, ശത്രുഘ്നൻ, ഭാരതൻ എന്നിങ്ങനെ കൂടെചേർന്ന്, ഞാൻ രാവണനും അവന്റെ മുഴുവൻ സൈന്യവും അടിമുടി നശിപ്പിക്കും.
ഭവംതോഽപി സ്വകൈരംശൈരവതീര്യ ചരംത്വിഹ । ഋക്ഷവാനരരൂപേണ സര്വത്ര പൃഥിവീതലേ
നിങ്ങളും നിങ്ങളുടെ ഭാഗങ്ങളോടെ ഭൂമിയിൽ കരടികളും വാനരന്മാരും ആയി അവിടവിടെയായി വലഞ്ഞുനടക്കണം.
ഇത്യുക്ത്വാ വിരരാമാശു നഭസീരിതവാങ്മുനേ । ദേവാഃ ശ്രുത്വാ മഹദ്വാക്യം സര്വേ സംഹൃഷ്ടമാനസാഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, ആകാശത്തിൽ വചനങ്ങൾ പറക്കുന്ന ആ മുനി വേഗത്തിൽ മൗനമായി; ഈ മഹത്തായ വാക്കുകൾ കേട്ട ദേവന്മാർ എല്ലാവരും ആനന്ദത്തോടെ നിറഞ്ഞു.
തേ ചക്രുര്ഗദിതം യാദൃഗ്ദേവദേവേന ധീമതാ । സ്വൈഃസ്വൈരംശൈര്മഹീ പൂര്ണാ ഋക്ഷവാനരരൂപിഭിഃ
ബുദ്ധിമാനായ ദേവദേവൻ പറഞ്ഞതുപോലെ അവർ ചെയ്തു; അവരുടെ സ്വന്തം ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്ന് കരടികളും വാനരന്മാരും ആയി ഭൂമി നിറഞ്ഞു.
യോഽസൌ വിഷ്ണുര്മഹാദേവോ ദേവാനാം ദുഃഖനാശകഃ । സത്വമേവ മഹാരാജ ഭഗവാന്കൃതവിഗ്രഹഃ
ദേവന്മാരുടെ ദുഃഖം നീക്കുന്ന മഹാദേവനായ വിഷ്ണുവാണ്, മഹാരാജാവേ, ശരീരമെടുത്ത് ഭൂമിയിൽ വന്നിരിക്കുന്ന ഭഗവാൻ തന്നേ.
ഭരതോഽയം ലക്ഷ്മണശ്ച ശത്രുഘ്നശ്ച മഹാമതേ । താവകാംശാദ്ദശഗ്രീവോ ജനിതശ്ച സുരാര്ദ്ദനഃ
ഈ ഭാരതനും ലക്ഷ്മണനും ശത്രുഘ്നനും, മഹാമതിയുള്ളവനേ, നിന്റെ ഭാഗങ്ങളാണ്; ദശമുഖനായ രാവണനും ദേവന്മാരെ പീഡിപ്പിച്ചവനും നിന്റെ ഭാഗത്തിൽ നിന്നാണ് ജനിച്ചത്.
പൂര്വവൈരാനുബംധേന ജാനകീം ഹൃതവാന്പുനഃ । സ ത്വയാ നിഹതോ ദൈത്യോ ബ്രഹ്മരാക്ഷസജാതിമാന്
പഴയ വൈരത്തിന്റെ ഫലമായി, അവൻ വീണ്ടും ജാനകിയെ അപഹരിച്ചു; ബ്രഹ്മരാക്ഷസ വംശത്തിൽ പെട്ട ആ ദാനവൻ നിന്നാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു.
പുലസ്ത്യപുത്രോ ദൈത്യേംദ്ര സര്വലോകൈകകംടകഃ । പാതിതഃ പൃഥിവീ സര്വാ സുഖമാപമഹേശ്വര
പുലസ്ത്യന്റെ മകനായ ദാനവാധിപൻ, ലോകങ്ങളിലെ ഏക ശല്യം, വീണുപോയി; മഹേശ്വരാ, ഭൂമി മുഴുവൻ സന്തോഷം നേടി.
ബ്രാഹ്മണാനാം സുഖം ത്വദ്യ മുനീനാം താപസം ബലമ് । ശിവാനി സര്വതീര്ഥാനി സര്വേ യജ്ഞാഃ സുസംഹിതാഃ
ഇപ്പോൾ ബ്രാഹ്മണന്മാർ സന്തോഷത്തോടെയും മുനിമാർക്ക് ശക്തിയും ലഭിച്ചു; എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും ശുഭമായിരിക്കുന്നു, എല്ലാ യാഗങ്ങളും നന്നായി നടക്കുന്നു.
ത്വയി രാജ്ഞി ജഗത്സര്വം സദേവാസുരമാനുഷമ് । സുഖം പ്രപേദേ വിശ്വാത്മഞ്ജഗദ്യോനേ നരോത്തമ
നീ രാജാവായപ്പോൾ, നരോത്തമാ, ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും മനുഷ്യരും ഉൾപ്പെടെ ലോകം മുഴുവൻ സന്തോഷം അനുഭവിക്കുന്നു, വിശ്വാത്മാവേ, സൃഷ്ടിയുടെ ഉറവിടമേ.
ഏതത്തേ സര്വമാഖ്യാതം യത്പൃഷ്ടോഽഹം ത്വയാനഘ । ഉത്പത്തിശ്ച വിപത്തിശ്ച മയാ മത്യനുസാരതഃ
നീ ചോദിച്ചതിനാൽ, പാപരഹിതനേ, എല്ലാം ഞാൻ പറഞ്ഞുതന്നു; ഉത്ഭവവും നാശവും എന്റെ അറിവനുസരിച്ച് വിശദീകരിച്ചു.
ഇത്ഥം നിശമ്യ ദിതിജേംദ്ര കുലാനുകാരിവാര്താം മഹാപുരുഷ ഈശ്വരഈശിതാ ച । സംരുദ്ധബാഷ്പഗലദശ്രുമുഖാരവിംദോ ഭൂമൌ പപാത സദസി പ്രഥിതപ്രഭാവഃ
ദാനവരാജാവിന്റെ വംശവും പ്രവൃത്തികളും ഇങ്ങനെ കേട്ടപ്പോൾ, മഹാപുരുഷനും ഈശ്വരന്മാരിൽ പ്രധാനനും, കണ്ണുനിറയെ കണ്ണീർ വീഴ്ത്തി, സഭയിൽ തന്നെ നിലംതൊട്ടി വീണു; അവന്റെ മഹത്വം എല്ലാവർക്കും അറിയപ്പെട്ടതായിരുന്നു.
ശേഷ ഉവാച। അഥ സ്വാഗതസംതുഷ്ടം ശത്രുഘ്നം പ്രാഹ ഭൂമിപഃ । രഘുനാഥകഥാം ശ്രേഷ്ഠാം ശുശ്രൂഷുഃ പുരുഷര്ഷഭഃ
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: അതിനുശേഷം, സ്നേഹപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ച ശത്രുഘ്നനോടു രാജാവ് പറഞ്ഞു; രഘുനാഥന്റെ ഉത്തമകഥ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച പുരുഷശ്രേഷ്ഠനായിരുന്നു അവൻ.