ജഗന്നേത്രസുരസ്വാമിന്ഹര മേ ദുഷ്കൃതം മഹത് । മദര്ഥേ രാമചംദ്രോഽപി ജഗത്പൂജ്യോ വനം യയൌ
ലോകത്തിന്റെയും ദേവന്മാരുടെയും നാഥാ, എന്റെ വലിയ പാപം നീക്കണമേ; എന്റെ കാരണത്താൽ ലോകം ആരാധിക്കുന്ന രാമനും വനത്തിലേക്കുപോയി.
സീതയാ സുകുമാരാംഗ്യാ സേവ്യമാനോഽടവീം ഗതഃ । യാ സീതാ പുഷ്പപര്യംകേ വൃംതമാസാദ്യ ദുഃഖിതാ
സീതയുടെ സ്നേഹപരിചരണത്തോടെ, രാമൻ വനത്തിലേക്കു പോയി; ഒരിക്കൽ പൂക്കളിൽ കിടന്നിരുന്ന സീത, ഇപ്പോൾ ദു:ഖം അനുഭവിക്കുന്നു.
യാ സീതാ രവിസംതാപം കദാപി പ്രാപ നോ സതീ । മദര്ഥേ ജാനകീ സാ ച പ്രത്യരണ്യം ഭ്രമത്യഹോ
സൂര്യന്റെ ചൂട് ഒരിക്കലും അനുഭവിച്ചിട്ടില്ലാത്ത സീത, എന്റെ കാരണത്താൽ ഇപ്പോൾ വനത്തിൽ അലയുന്നു, അയ്യോ!
യാ സീതാ രാജവൃംദൈശ്ച ന ദൃഷ്ടാ നയനൈഃ കദാ । സാ സീതാ ദൃശ്യതേ നൂനം കിരാതൈഃ കാലരൂപിഭിഃ
രാജസഭകളിൽ ഒരിക്കലും ആരും കണ്ടിട്ടില്ലാത്ത സീതയെ, ഇപ്പോൾ കാട്ടുകാരും ഭയാനകരൂപമുള്ളവരും കാണുന്നു.
യാ സീതാ മധുരം ത്വന്നം ഭോജിതാ ന ബുഭുക്ഷതി । സാ സീതാദ്യ വനസ്ഥാനി ഫലാനി പ്രാര്ഥയത്യഹോ
മധുരഭക്ഷണം മാത്രം കഴിച്ച് ഒരിക്കലും വിശപ്പറിഞ്ഞിട്ടില്ലാത്ത സീത, ഇപ്പോൾ വനത്തിൽ പഴങ്ങൾക്കായി ആഗ്രഹിക്കുന്നു, അയ്യോ!
ഇത്യേവമന്വഹം സൂര്യമുപസ്ഥായ വദത്യദഃ । പ്രാതഃപ്രാതര്മഹാരാജോ ഭരതോ രാമവല്ലഭഃ
ഇങ്ങനെ ഓരോ പ്രഭാതവും സൂര്യനെ സമീപിച്ച് ഈ വാക്കുകൾ പറയുന്നു; ഓരോ ദിവസവും മഹാരാജാവായ ഭരതൻ, രാമന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവൻ.
യശ്ചോച്യമാനഃ സചിവൈഃ സമദുഃഖസുഖൈര്ബുധൈഃ । നീതിജ്ഞൈഃ ശാസ്ത്രനിപുണൈരിതി പ്രോവാച താന്നൃപഃ
ദു:ഖത്തിലും സന്തോഷത്തിലും സമത്വമുള്ള, നയവും ശാസ്ത്രവും അറിയുന്ന മന്ത്രിമാർ സംസാരിക്കുമ്പോൾ, രാജാവ് അവരോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:
അമാത്യാ ദുര്ഭഗം മാം കിം പ്രബ്രൂത പുരുഷാധമമ് । മദര്ഥേ മേഽഗ്രജോ രാമോ വനം പ്രാപ്യാവസീദതി
മന്ത്രിമാരേ, എനിക്ക് ദുർഭാഗ്യമാണെന്ന്, മനുഷ്യരിൽ ഏറ്റവും താഴ്ന്നവനാണെന്ന് നിങ്ങൾ പറയുന്നതെന്തിന്? എന്റെ കാരണത്താൽ എന്റെ മൂത്ത സഹോദരൻ രാമൻ വനത്തിൽ കഷ്ടപ്പെടുന്നു.
ദുര്ഭഗസ്യ മമ പ്രസ്വാഃ പാപമാര്ജനമാദരാത് । കരോമി രാമചംദ്രാംഘ്രിം സ്മാരം സ്മാരം സുമംത്രിണഃ
ദുർഭാഗ്യനായ ഞാൻ, രാമചന്ദ്രന്റെ പാദങ്ങൾ വീണ്ടും വീണ്ടും ഓർക്കുമ്പോൾ, ഭക്തിയോടെ എന്റെ പാപം കഴുകാൻ ശ്രമിക്കുന്നു, സുമന്ത്ര.
ധന്യാ സുമിത്രാ സുതരാം വീരസൂഃ സ്വപതിപ്രിയാ । യസ്യാസ്തനൂജോ രാമസ്യ ചരണൌ സേവതേഽന്വഹമ്
സുമിത്രയെക്കാൾ ഭാഗ്യവതിയാരുമില്ല; വീരപുത്രിയുമാണ്, ഭർത്താവിനോടു പ്രിയപ്പെട്ടവളുമാണ്; അവളുടെ മകൻ, രാമന്റെ പാദങ്ങൾ ദിവസേന സേവിക്കുന്നു.
യത്ര ഗ്രാമേ സ്ഥിതോ നൂനം ഭരതോ ഭ്രാതൃവത്സലഃ । വിലാപം പ്രകരോത്യുച്ചൈസ്തം ഗ്രാമം സ ദദര്ശ ഹ
ഭരതൻ സഹോദരനോടുള്ള സ്നേഹത്തോടെ ഏത് ഗ്രാമത്തിലും പാർക്കുമ്പോഴും, അവിടെ ഉച്ചത്തിൽ വിലാപം നടത്തുന്നു; ആ ഗ്രാമം അവൻ കണ്ടു.
അഗസ്ത്യ ഉവാച। അഥോഗ്രം സ തപോ ദൈത്യോ ദശവര്ഷസഹസ്രകമ് । ചകാര ഭാനുമക്ഷ്ണാ ച പശ്യന്നൂര്ധ്വപദേ സ്ഥിതഃ
അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു: അതിനുശേഷം ആ ദാനവൻ ഭയങ്കരമായ തപസ്സു പതിനായിരം വർഷം ചെയ്തു; സൂര്യനെ നോക്കി, കാലുകൾ ഉയർത്തി നിന്നു.
കുംഭകര്ണോഽപി കൃതവാംസ്തപഃ പരമദുശ്ചരമ് । വിഭീഷണസ്തു ധര്മാത്മാ ചചാര പരമം തപഃ
കുംഭകർണ്ണനും അത്യന്തം ദുർസാധ്യമായ തപസ്സു ചെയ്തു; ധർമ്മപരനായ വിഭീഷണനും ഉത്തമമായ തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടു.
തദാ പ്രസന്നോ ഭഗവാന്ദേവദേവഃ പ്രജാപതിഃ । ദേവദാനവയക്ഷാദി മുകുടൈഃ പരിസേവിതഃ
അപ്പോൾ ദേവന്മാരുടെയും ദാനവന്മാരുടെയും യക്ഷന്മാരുടെയും മുടിയണിഞ്ഞവരുടെ സേവനത്തോടെ, ദേവദേവനായ പ്രജാപതി സന്തോഷിച്ചു.
ദദൌ രാജ്യം ച സുമഹദ്ഭുവനത്രയഭാസ്വരമ് । വപുശ്ച കൃതവാന്രമ്യം ദേവദാനവസേവിതമ്
അവൻ മൂന്നുലോകത്തും പ്രകാശിക്കുന്ന വലിയ രാജ്യം നൽകി, ദേവന്മാരും ദാനവന്മാരും സേവിക്കുന്ന മനോഹരമായ രൂപവും അനുഗ്രഹിച്ചു.
തദാ സംതാപിതോ ഭ്രാതാ ധനദോ ധര്മബുദ്ധിമാന് । വിമാനം തു തതോ നീതം ലംകാ ച നഗരീ ഹഠാത്
അപ്പോൾ ധർമ്മബുദ്ധിയുള്ള സഹോദരനായ കുബേരൻ ദു:ഖിതനായി; അവന്റെ വിമാനം ബലമായി എടുത്തു, ലങ്കാനഗരം പിടിച്ചെടുത്തു.
ഭുവനം താപിതം സര്വം ദേവാശ്ചൈവ ദിവോ ഗതാഃ । ഹതവാന്ബ്രാഹ്മണകുലം മുനീനാം മൂലകൃംതനഃ
സകല ലോകവും വേദനയിൽ ആകുകയായിരുന്നു; ദേവന്മാർ സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയി. അവൻ ബ്രാഹ്മണ കുടുംബങ്ങളെ മുഴുവനും നശിപ്പിച്ചു, മൂലത്തിൽ നിന്നു മുറിച്ചുകളഞ്ഞു.
തദാതിദുഃഖിതാ ദേവാഃ സേംദ്രാ ബ്രഹ്മാണമായയുഃ । സ്തുതിം ചക്രുര്മഹാത്മാനോ ദംഡവത്പ്രണതിം ഗതാഃ
അപ്പോൾ ദേവന്മാർ, ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം, അതീവ ദുഃഖിതരായി ബ്രഹ്മാവിനെ സമീപിച്ചു. അവർ എല്ലാവരും വന്ദനം ചെയ്ത് സ്തുതി അർപ്പിച്ചു.
തേ തുഷ്ടുവുഃ സുരാഃ സര്വേ വാഗ്ഭിരര്ഥ്യാഭിരാദൃതാഃ । തതഃ പ്രസന്നോ ഭഗവാന്കിംകരോമീതി ചാബ്രവീത്
ദേവന്മാർ എല്ലാവരും ആദരപൂർവ്വം ഉദ്ദേശ്യത്തോടെ വാക്കുകൾ കൊണ്ട് അവനെ സ്തുതിച്ചു. അതിനുശേഷം, ഭഗവാൻ സന്തോഷത്തോടെ, 'ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം?' എന്നു ചോദിച്ചു.
തതോ നിവേദയാംചക്രുര്ബ്രഹ്മണേ വിബുധാഃ പുരഃ । ദശഗ്രീവാച്ച സംകഷ്ടം തഥാ നിജപരാഭവമ്
അതിനുശേഷം ദേവന്മാർ, ദശമുഖനാൽ ഉണ്ടായ കഷ്ടതയും തങ്ങളുടേതായ പരാജയവും ബ്രഹ്മാവിന് മുന്നിൽ വെച്ചു പറഞ്ഞു.
ക്ഷണം ധ്യാത്വാ യയൌ ബ്രഹ്മാ കൈലാസം ത്രിദശൈഃ സഹ । തസ്യ ശൈലസ്യ പാര്ശ്വേ തു വൈചിത്ര്യേണ സമാകുലാഃ
ഒരു നിമിഷം ധ്യാനിച്ച ശേഷം, ബ്രഹ്മാവ് ദേവന്മാരോടൊപ്പം കൈലാസിലേക്ക് പോയി. ആ മലയുടെ അരികിൽ അവർ അതിന്റെ അത്ഭുതങ്ങൾ കണ്ട് വിസ്മയിച്ചു.
സ്ഥിതാഃ സംതുഷ്ടുവുര്ദേവാഃ ശംഭും ശക്രപുരോഗമാഃ । നമോ ഭവായ ശര്വായ നീലഗ്രീവായ തേ നമഃ
അവിടെ നിന്നു, ഇന്ദ്രൻ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്ന ദേവന്മാർ ശംഭുവിനെ സ്തുതിച്ചു: 'ഭവനേ, ശർവനേ, നീലകണ്ഠനേ, നമസ്കാരം.'
നമഃ സ്ഥൂലായ സൂക്ഷ്മായ ബഹുരൂപായ തേ നമഃ । ഇതി സര്വമുഖേനോക്താം വാണീമാകര്ണ്യ ശംകരഃ
'സ്ഥൂലനും സൂക്ഷ്മനും അനേകം രൂപങ്ങളുമുള്ളവനേ, നിനക്ക് നമസ്കാരം.' ഇങ്ങനെ എല്ലാവരും ചേർന്ന് പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ട് ശങ്കരൻ—
പ്രോവാച നംദിനം ദേവാ നാനയേതി മമാംതികമ് । ഏതസ്മിന്നംതരേ ദേവാ ആഹൂതാ നംദിനാ ച തേ
നന്ദിയോട് പറഞ്ഞു: 'എല്ലാ ദേവന്മാരും എന്റെ അടുത്തേക്ക് വരട്ടെ, ആരെയും ഒഴിവാക്കരുത്.' അതിനിടയിൽ, നന്ദി ദേവന്മാരെ വിളിച്ചു.
പ്രവിശ്യാംതഃപുരേ ദേവാ ദദൃശുര്വിസ്മിതേക്ഷണാഃ । ബ്രഹ്മാഗത്യ ദദര്ശാഥ ശംകരം ലോകശംകരമ്
അവരുടെ അകത്തളത്തിൽ കടന്നെത്തിയ ദേവന്മാർ അത്ഭുതത്തോടെ നോക്കി; ബ്രഹ്മാവ് എത്തിയപ്പോൾ ലോകങ്ങൾക്ക് അനുഗ്രഹം നൽകുന്ന ശങ്കരനെ കണ്ടു.
ഗണകോടിസഹസ്രൈസ്തു സേവിതം മോദശാലിഭിഃ । നഗ്നൈര്വിരൂപൈഃ കുടിലൈര്ധൂസരൈര്വികടൈസ്തഥാ
അവിടെ ആയിരക്കണക്കിന് ഗണങ്ങൾ സന്തോഷത്തോടെ സേവനം ചെയ്തു. ചിലർ നഗ്നരായിരുന്നു, ചിലർ വിചിത്രരൂപവും വളഞ്ഞ ശരീരവും ചാര നിറവും ഭയാനകമായ രൂപവും കാണിച്ചു.
പ്രണിപത്യാഗ്രതഃ സ്ഥിത്വാ സഹ ദേവൈഃ പിതാമഹഃ । ഉവാച ദേവദേവേശം പശ്യാവസ്ഥാം ദിവൌകസാമ്
ദേവന്മാരോടൊപ്പം മുന്നിൽ വന്ദനം ചെയ്ത് നിന്ന പിതാമഹൻ ദേവദേവനോടു പറഞ്ഞു: 'സ്വർഗവാസികളുടെ അവസ്ഥ നോക്കൂ.'
കൃപാം കുരു മഹാദേവ ശരണാഗതവത്സല । ദുഷ്ടദൈത്യവധാര്ഥം ത്വം സമുദ്യോഗം വിധേഹി ഭോഃ
'മഹാദേവനേ, അഭയം തേടുന്നവരെ സ്നേഹിക്കുന്നവനേ, ദയചെയ്യണം. ദുഷ്ടനായ അസുരനെ സംഹരിക്കാൻ നീ ശ്രമം തുടങ്ങണം.'
സോഽപി തദ്വചനം ശ്രുത്വാ ദൈന്യശോകസമന്വിതമ് । ത്രിദശൈഃ സഹിതൈഃ സര്വൈരാജഗാമ ഹരേഃ പദമ്
അവൻ, ആ ദയയും ദുഃഖവും നിറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ട്, എല്ലാ ദേവന്മാരോടൊപ്പം ഹരിയുടെ വാസസ്ഥലത്തേക്ക് പോയി.
തുഷ്ടുവുര്മുനയഃ സര്വേ സസുരോരഗകിന്നരാഃ । ജയ മാധവ ദേവേശ ജയ ഭക്തജനാര്തിഹന്
എല്ലാ മുനികളും ദേവന്മാരും സർപ്പങ്ങളും കിന്നരന്മാരും ചേർന്ന് അവനെ സ്തുതിച്ചു: 'വിജയം നിനക്കാകട്ടെ, മാധവനേ, ദേവന്മാരുടെ നാഥനേ, ഭക്തജനങ്ങളുടെ ദുഃഖം നീക്കുന്നവനേ!'