രാവണാരികഥാ വാര്ദ്ധൌ മശകോ മാദൃശഃ കിയാന് । യത്ര ബ്രഹ്മാദയോ ദേവാ മോഹിതാ ന വിദംത്യപി
രാവണന്റെ ശത്രുവിന്റെ കഥകളെന്ന മഹാസമുദ്രത്തിൽ, എന്റെ പോലുള്ളവൻ ഒരു കൊതുകുപോലുമാത്രം. ബ്രഹ്മാദികൾപോലുള്ള ദേവന്മാരും അവിടെ അതിന്റെ ആഴം മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല.
തഥാപി ഭോ മയാ തുഭ്യം വക്തവ്യം സ്വീയശക്തിതഃ । പക്ഷിണഃ സ്വഗതിം ശ്രിത്വാ ഖേ ഗച്ഛംതി സുവിസ്തരേ
എങ്കിലും, മഹാനേ, എന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് ഞാൻ നിന്നോട് പറയേണ്ടതുണ്ട്. പക്ഷികൾ ആകാശത്ത് തങ്ങളുടെ കഴിവുപോലെ പറക്കുന്നതുപോലെ തന്നെയാണ്.
ചരിതം രഘുനാഥസ്യ ശതകോടിപ്രവിസ്തരമ് । യേഷാം വൈ യാദൃശീ ബുദ്ധിസ്തേ വദംത്യേവ താദൃശമ്
രഘുനാഥന്റെ കൃത്യങ്ങൾ അനേകം കോടികളായി വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. ആരുടെ മനസ്സിലാവുന്നത്രയാണോ അവൻ പറയുന്നത്, അത്രയേ അവർ വിവരിക്കാറുള്ളൂ.
രഘുനാഥസതീകീര്തിര്മദ്ബുദ്ധിം നിര്മലീമസാമ് । കരിഷ്യതി സ്വസംപര്കാത്കനകം ത്വനലോ യഥാ
രഘുനാഥന്റെ നിർമ്മലമായ മഹത്വം, അതിന്റെ സ്പർശം കൊണ്ടു തന്നെ, എന്റെ മനസ്സിനെ ശുദ്ധമാക്കും; അതുപോലെ തന്നെയാണ് അഗ്നി പൊന്നിനെ ശുദ്ധമാക്കുന്നത്.
സൂത ഉവാച। ഇത്യുക്ത്വാ തം മുനിവരം ധ്യാനസ്തിമിതലോചനഃ । ജ്ഞാനേനാലോകയാംചക്രേ കഥാം ലോകോത്തരാം ശുഭാമ്
സൂതൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ആ മഹർഷിയോട്, ധ്യാനത്തിൽ ലയിച്ച കണ്ണുകളോടെ, അവൻ ജ്ഞാനത്തോടെ ആ മഹത്തായ ദിവ്യകഥയെ കണ്ടു.
ഗദ്ഗദസ്വരസംയുക്തോ മഹാഹര്ഷാംകിതാംഗകഃ । കഥയാമാസ വിശദാം കഥാം ദാശരഥേഃ പുനഃ
ഭാവനയാൽ കുഴഞ്ഞ സ്വരം, അതിയായ സന്തോഷം ശരീരത്തിൽ പ്രകടമായ അവൻ, വീണ്ടും ദശരഥപുത്രന്റെ കഥ വ്യക്തമായി പറയാൻ തുടങ്ങി.
ശേഷ ഉവാച। ലംകേശ്വരേ വിനിഹതേ ദേവദാനവദുഃഖദേ । അപ്സരോഗണവക്ത്രാബ്ജചംദ്രമഃ കാംതിഹര്തരി
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: ലങ്കാധിപൻ കൊല്ലപ്പെട്ടപ്പോൾ, ദേവന്മാർക്കും അസുരന്മാർക്കും ദു:ഖം നിറഞ്ഞു; അപ്പൊഴ് അപ്സരസുകളുടെ കമലപോലുള്ള മുഖങ്ങളിലെ ചന്ദ്രപ്രഭ നഷ്ടമായി.
സുരാഃ സര്വേ സുഖം പ്രാപുരിംദ്ര പ്രഭൃതയസ്തദാ । സുഖം പ്രാപ്താഃ സ്തുതിം ചക്രുര്ദാസവത്പ്രണതിം ഗതാഃ
അപ്പോൾ ഇന്ദ്രനു മുതൽ എല്ലാ ദേവന്മാരും സന്തോഷം നേടി; ആനന്ദം ലഭിച്ച അവർ, സ്തുതിയും നമസ്കാരവും ചെയ്തു, ദാസന്മാരുപോലെ തലകുനിഞ്ഞു.
ലംകായാം ച പ്രതിഷ്ഠാപ്യ ധര്മയുക്തം ബിഭീഷണമ് । സീതയാസഹിതോ രാമഃ പുഷ്പകം സമുപാശ്രിതഃ
ലങ്കയിൽ ധർമ്മപരനായ ബിഭീഷണനെ രാജാവായി സ്ഥാപിച്ച്, സീതയോടൊപ്പം രാമൻ പൂഷ്പകവിമാനത്തിൽ കയറി.
സുഗ്രീവഹനുമത്സീതാലക്ഷ്മണൈഃ സംയുതസ്തദാ । ബിഭീഷണോഽപി സചിവൈരന്വഗാദ്വിരഹോത്സുകഃ
അപ്പോൾ സുഗ്രീവൻ, ഹനുമാൻ, സീത, ലക്ഷ്മണൻ എന്നിവരോടൊപ്പം രാമനും, മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം ബിഭീഷണനും, ദീർഘവിരഹത്തിൽ ഉത്സുകനായി പുറപ്പെട്ടു.
ലംകാം സ പശ്യന്ബഹുധാ ഭഗ്നപ്രാകാരതോരണാമ് । ദൃഷ്ട്വാഽശോകവനം തത്ര സീതാസ്ഥാനം മുമൂര്ച്ഛ ഹ
ലങ്കയുടെ പല ഭാഗങ്ങളിലും തകർന്ന മതിലും ഗോപുരങ്ങളും കാണുമ്പോൾ, അശോകവനം, സീതയുടെ സ്ഥലം കണ്ടപ്പോൾ അവൻ ബോധംകഴിഞ്ഞു വീണു.
ശിംശപാംസ്തത്ര വൃക്ഷാംശ്ച പുഷ്പിതാന്കോരകൈര്യുതാന് । രാക്ഷസീഭിഃ സമാകീര്ണാന്മൃതാഭിര്ഹനുമദ്ഭയാത്
അവിടെ ഹനുമാന്റെ ഭയത്തിൽ മരിച്ച രാക്ഷസീകളാൽ നിറഞ്ഞ, പൂക്കളും കൊറക്കളുമുള്ള ശിംശപാവൃക്ഷങ്ങളും മറ്റു വൃക്ഷങ്ങളും അവൻ കണ്ടു.
ഇത്ഥം സര്വം വിലോക്യാശു രാമഃ പ്രായാത്പുരീം പ്രതി । ബ്രഹ്മാദിദേവൈഃ സഹിതഃ സ്വീയസ്വീയവിമാനകൈഃ
ഇങ്ങനെ എല്ലാം വേഗത്തിൽ കണ്ടശേഷം, രാമൻ ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാരും അവരവരുടെ വിമാനങ്ങളിലും കൂടെ, തന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് യാത്രയായി.
ദേവദുംദുഭിനിര്ഘോഷാഞ്ഛൃണ്വഞ്ഛ്രോത്രസുഖാവഹാന് । തഥൈവാപ്സരസാം നൃത്യൈഃ പൂജ്യമാനോ രഘൂത്തമഃ
ദൈവീകമൃദംഗങ്ങളുടെ മധുരമായ ശബ്ദങ്ങൾ കേൾക്കുമ്പോഴും, അപ്സരസുകളുടെ നൃത്തം കൊണ്ട് ആദരിക്കപ്പെടുമ്പോഴും, രഘുകുലത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനായ രാമൻ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.
സീതായൈ ദര്ശയന്മാര്ഗേ തീര്ഥാന്യാശ്രമവംതി ച । മുനീംശ്ച മുനിപുത്രാംശ്ച മുനിപത്നീഃ പതിവ്രതാഃ
വഴിയിൽ സീതയ്ക്ക് തീർത്ഥങ്ങളും ആശ്രമങ്ങളും, മുനിമാരെയും അവരുടെ പുത്രന്മാരെയും, ഭർത്താവിനോട് ഭക്തിയുള്ള മുനിപത്നിമാരെയും കാണിച്ചു.
യത്രയത്ര കൃതാവാസാഃ പൂര്വം രാമേണ ധീമതാ । താന്സര്വാന്ദര്ശയാമാസ ലക്ഷ്മണേന സമന്വിതഃ
രാമൻ മുമ്പ് എവിടെയൊക്കെ താമസിച്ചുവോ, ആ സ്ഥലങ്ങൾ എല്ലാം ലക്ഷ്മണനോടൊപ്പം സീതയ്ക്ക് കാണിച്ചു.
ഇത്യേവം ദര്ശയംസ്തസ്യൈ രാമോഽദ്രാക്ഷീത്സ്വകാം പുരീമ് । തസ്യാഃ പുനഃ സമീപേ തു നംദിഗ്രാമം ദദര്ശ ഹ
ഇങ്ങനെ അവൾക്ക് ആ സ്ഥലങ്ങൾ കാണിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, രാമൻ തന്റെ നഗരത്തെ കണ്ടു; അതിനടുത്ത് തന്നെ നന്ദിഗ്രാമം അവൻ കണ്ടു.
യത്ര വൈ ഭരതോ രാജാ പാലയന്ധര്മമാസ്ഥിതഃ । ഭ്രാതുര്വിയോഗജനിതം ദുഃഖചിഹ്നം വഹന്ബഹു
അവിടെ ഭാരതൻ ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചു രാജാവായി ഭരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു; സഹോദരനോടുള്ള ദീർഘവിരഹം കൊണ്ടുണ്ടായ ദു:ഖത്തിന്റെ അടയാളങ്ങൾ അവനിൽ നിറഞ്ഞിരുന്നു.
ഗര്തശായീ ബ്രഹ്മചാരീ ജടാവല്കലസംയുതഃ । കൃശാംഗയഷ്ടിര്ദുഃഖാര്തഃ കുര്വന്രാമകഥാം മുഹുഃ
കുഴിയിലിരുത്തി, ബ്രഹ്മചാര്യവും, ചുരുണ്ട മുടിയും മരച്ചിരട്ടയും ധരിച്ച്, ദേഹമൊക്കെ ക്ഷീണിച്ച് ദു:ഖത്തിൽ കുരുങ്ങി, വീണ്ടും വീണ്ടും രാമകഥ പറയുന്നവനാണ്.
യവാന്നമപി നോ ഭുംക്തേ ജലം പിബതി നോ മുഹുഃ । ഉദ്യംതം സവിതാരം യോ നമസ്കൃത്യ ബ്രവീതി ച
യവംപൊലും കഴിക്കാറില്ല, വെള്ളം പോലും പലപ്പോഴും കുടിക്കാറില്ല; ഉദയിക്കുന്ന സൂര്യനെ നമസ്കരിച്ച് ഇങ്ങനെ പറയുന്നു.
ജഗന്നേത്രസുരസ്വാമിന്ഹര മേ ദുഷ്കൃതം മഹത് । മദര്ഥേ രാമചംദ്രോഽപി ജഗത്പൂജ്യോ വനം യയൌ
ലോകത്തിന്റെയും ദേവന്മാരുടെയും നാഥാ, എന്റെ വലിയ പാപം നീക്കണമേ; എന്റെ കാരണത്താൽ ലോകം ആരാധിക്കുന്ന രാമനും വനത്തിലേക്കുപോയി.
സീതയാ സുകുമാരാംഗ്യാ സേവ്യമാനോഽടവീം ഗതഃ । യാ സീതാ പുഷ്പപര്യംകേ വൃംതമാസാദ്യ ദുഃഖിതാ
സീതയുടെ സ്നേഹപരിചരണത്തോടെ, രാമൻ വനത്തിലേക്കു പോയി; ഒരിക്കൽ പൂക്കളിൽ കിടന്നിരുന്ന സീത, ഇപ്പോൾ ദു:ഖം അനുഭവിക്കുന്നു.
യാ സീതാ രവിസംതാപം കദാപി പ്രാപ നോ സതീ । മദര്ഥേ ജാനകീ സാ ച പ്രത്യരണ്യം ഭ്രമത്യഹോ
സൂര്യന്റെ ചൂട് ഒരിക്കലും അനുഭവിച്ചിട്ടില്ലാത്ത സീത, എന്റെ കാരണത്താൽ ഇപ്പോൾ വനത്തിൽ അലയുന്നു, അയ്യോ!
യാ സീതാ രാജവൃംദൈശ്ച ന ദൃഷ്ടാ നയനൈഃ കദാ । സാ സീതാ ദൃശ്യതേ നൂനം കിരാതൈഃ കാലരൂപിഭിഃ
രാജസഭകളിൽ ഒരിക്കലും ആരും കണ്ടിട്ടില്ലാത്ത സീതയെ, ഇപ്പോൾ കാട്ടുകാരും ഭയാനകരൂപമുള്ളവരും കാണുന്നു.
യാ സീതാ മധുരം ത്വന്നം ഭോജിതാ ന ബുഭുക്ഷതി । സാ സീതാദ്യ വനസ്ഥാനി ഫലാനി പ്രാര്ഥയത്യഹോ
മധുരഭക്ഷണം മാത്രം കഴിച്ച് ഒരിക്കലും വിശപ്പറിഞ്ഞിട്ടില്ലാത്ത സീത, ഇപ്പോൾ വനത്തിൽ പഴങ്ങൾക്കായി ആഗ്രഹിക്കുന്നു, അയ്യോ!
ഇത്യേവമന്വഹം സൂര്യമുപസ്ഥായ വദത്യദഃ । പ്രാതഃപ്രാതര്മഹാരാജോ ഭരതോ രാമവല്ലഭഃ
ഇങ്ങനെ ഓരോ പ്രഭാതവും സൂര്യനെ സമീപിച്ച് ഈ വാക്കുകൾ പറയുന്നു; ഓരോ ദിവസവും മഹാരാജാവായ ഭരതൻ, രാമന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവൻ.
യശ്ചോച്യമാനഃ സചിവൈഃ സമദുഃഖസുഖൈര്ബുധൈഃ । നീതിജ്ഞൈഃ ശാസ്ത്രനിപുണൈരിതി പ്രോവാച താന്നൃപഃ
ദു:ഖത്തിലും സന്തോഷത്തിലും സമത്വമുള്ള, നയവും ശാസ്ത്രവും അറിയുന്ന മന്ത്രിമാർ സംസാരിക്കുമ്പോൾ, രാജാവ് അവരോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:
അമാത്യാ ദുര്ഭഗം മാം കിം പ്രബ്രൂത പുരുഷാധമമ് । മദര്ഥേ മേഽഗ്രജോ രാമോ വനം പ്രാപ്യാവസീദതി
മന്ത്രിമാരേ, എനിക്ക് ദുർഭാഗ്യമാണെന്ന്, മനുഷ്യരിൽ ഏറ്റവും താഴ്ന്നവനാണെന്ന് നിങ്ങൾ പറയുന്നതെന്തിന്? എന്റെ കാരണത്താൽ എന്റെ മൂത്ത സഹോദരൻ രാമൻ വനത്തിൽ കഷ്ടപ്പെടുന്നു.
ദുര്ഭഗസ്യ മമ പ്രസ്വാഃ പാപമാര്ജനമാദരാത് । കരോമി രാമചംദ്രാംഘ്രിം സ്മാരം സ്മാരം സുമംത്രിണഃ
ദുർഭാഗ്യനായ ഞാൻ, രാമചന്ദ്രന്റെ പാദങ്ങൾ വീണ്ടും വീണ്ടും ഓർക്കുമ്പോൾ, ഭക്തിയോടെ എന്റെ പാപം കഴുകാൻ ശ്രമിക്കുന്നു, സുമന്ത്ര.
ധന്യാ സുമിത്രാ സുതരാം വീരസൂഃ സ്വപതിപ്രിയാ । യസ്യാസ്തനൂജോ രാമസ്യ ചരണൌ സേവതേഽന്വഹമ്
സുമിത്രയെക്കാൾ ഭാഗ്യവതിയാരുമില്ല; വീരപുത്രിയുമാണ്, ഭർത്താവിനോടു പ്രിയപ്പെട്ടവളുമാണ്; അവളുടെ മകൻ, രാമന്റെ പാദങ്ങൾ ദിവസേന സേവിക്കുന്നു.