ദൃഷ്ട്വാ മുഹ്യംതി പുരുഷാശ്ചംദ്രമുഖ്യശ്ച താ യതഃ । തസ്മിന്പുരേ മനോരമ്യേ കൃഷ്ണദേവ ഇതി ദ്വിജഃ
അവരെ കണ്ടു പുരുഷന്മാരും ചന്ദ്രനപോലെയുള്ള മുഖമുള്ള സ്ത്രീകളും അമ്പരന്നു പോയി; ആ മനോഹരമായ നഗരത്തില് കൃഷ്ണദേവന് എന്നൊരു ദ്വിജന് താമസിച്ചിരുന്നു.
ആസീത്പുത്രൈസ്ത്രിഭിഃ സാര്ദ്ധം ഭാര്യയാ ച സുശീലയാ । വൈഷ്ണവഃ പ്രിയവാദീ ച വിഷ്ണുപൂജാരതഃ സദാ
അവന് മൂന്ന് മക്കളോടും നല്ല സ്വഭാവമുള്ള ഭാര്യയോടും കൂടെ ജീവിച്ചു; വിഷ്ണുവിനെ ഭക്തിപൂര്വം ആരാധിക്കുന്നവനും, സ്നേഹപൂര്വം സംസാരിക്കുന്നവനും, എപ്പോഴും വിഷ്ണുപൂജയില് ലയിച്ചവനും ആയിരുന്നു.
സാഗ്നികഃ പിതൃഭക്തശ്ച വൈഷ്ണവാനാം പ്രിയംകരഃ । പ്രാര്ഥനാം ചക്രുരഥ തേ രാജ്ഞോ ദൂതാ ദ്വിജോത്തമമ്
അവന് അഗ്നിഹോത്രം നടത്തി, പിതൃഭക്തനായി, വിഷ്ണുഭക്തന്മാരെ സന്തോഷിപ്പിച്ചവനായി ജീവിച്ചു; അപ്പോള് രാജാവിന്റെ ദൂതന്മാര് ആ മഹാനായ ബ്രാഹ്മണനോട് ഒരു അപേക്ഷയുമായി എത്തി.
പുത്രം ദേഹീതി ദേഹീതി വദ ബ്രാഹ്മണസത്തമ । നാസ്തി രാജ്ഞോ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ പുത്രഃ സംതാപനാശനഃ
'നിന്റെ മകനെ തരിക, മകനെ തരിക' എന്ന് അവർ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠനോട് പറഞ്ഞു; 'രാജാവിന് മകനില്ല, ദുഃഖം മാറ്റാന് ഒരു മകനും ഇല്ല'.
തദര്ഥം നരമേധാഖ്യേ യജ്ഞേഭവ സ ദീക്ഷിതഃ । നേഷ്യാമസ്തവ പുത്രം വൈ ബലിം ദാതും മഹാക്രതൌ
അതിനായി, നരമേധയജ്ഞം എന്ന യാഗത്തിന് അവന് ദീക്ഷയെടുക്കണം; നിന്റെ മകനെ വലിയ യാഗത്തില് ബലിയായി അർപ്പിക്കാൻ ഞങ്ങൾ കൊണ്ടുപോകും.
സുവര്ണാനാം ചതുര്ലക്ഷം ബ്രഹ്മന്നയ സമാഹിതഃ । സുഖേന യദി ദാതവ്യോ നോ പുത്രഃ പുത്രലാലസാത്
ബ്രാഹ്മണനേ, നിനക്ക് മകനോടുള്ള മോഹം കാരണം മകനെ രക്ഷിക്കണമെന്നുണ്ടെങ്കില് നാലുലക്ഷം പൊന്നു കൊണ്ടുവരിക; അതിനാൽ സന്തോഷത്തോടെ കൊടുക്കൂ.
തദാ ബലേന നേഷ്യാമോ രാജാജ്ഞാകാരിണോ വയമ് । ദൂതാനാം വചനം ശ്രുത്വാ ബ്രാഹ്മണൌ ശോകവിഹ്വലൌ
അല്ലെങ്കില് ഞങ്ങൾ ബലമായി അവനെ കൊണ്ടുപോകും, കാരണം ഞങ്ങൾ രാജാവിന്റെ ആജ്ഞയ്ക്ക് കീഴടങ്ങിയവരാണ്; ദൂതന്മാരുടെ വാക്ക് കേട്ട ബ്രാഹ്മണദമ്പതികൾ ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി.
അഭൂതാം വിഗതപ്രാണാവിവ സംശയമാനസൌ । കിം ധനേന സുവര്ണേന ജീവനേനാപി സദ്മനാ । പ്രോവാചേദം വചഃ സോഽപി ബ്രാഹ്മണോ രാജപൂരുഷാന്
അവർ ജീവൻ പോയവരുപോലെയും സംശയത്തോടെ നില്ക്കുകയായിരുന്നു; 'സമ്പത്തും പൊന്നും ജീവനും വീടും എന്തിനാണ്?' എന്നായിരുന്നു അവരുടെ മനസ്സ്; അപ്പോൾ ബ്രാഹ്മണൻ രാജാവിന്റെ ആളുകളോട് പറഞ്ഞു.
ബ്രാഹ്മണ ഉവാച- യദി ദൂതാഃ സമാനേതും പുത്രം ശോകതമോപഹമ് । ആഗതാ നിശ്ചിതം യൂയം ശൃണുധ്വം വചനം മമ
ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു: 'നിങ്ങൾ എന്റെ മകനെ, ദുഃഖത്തിന്റെ ഇരുണ്ടത നീക്കാൻ, കൊണ്ടുപോകാനാണ് വന്നതെങ്കിൽ, എന്റെ വാക്ക് ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കൂ'.
സ്ഥിത്വാ പൃഥിവ്യാം കോ ഭ്രഷ്ടാം രാജാജ്ഞാം കര്തുമിച്ഛതി । പുത്രം ഹിത്വാ കിംതു യൂയം വൃദ്ധം മാം നയത ദ്വിജമ്
ഭൂമിയിൽ നിൽക്കുന്നവൻ ആര് രാജാവിന്റെ ആജ്ഞ ലംഘിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കും? പക്ഷേ, എന്റെ മകനെ വിടുക, എന്നെ, ഈ വൃദ്ധബ്രാഹ്മണനെ കൊണ്ടുപോകൂ.
ഇതി തസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ ദൂതാഃ ക്രോധസമന്വിതാഃ । ബലാത്കാരേണ തദ്ഗേഹേ സുവര്ണാനി ച തത്യജുഃ
അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ ദൂതന്മാർ കോപത്തോടെ നിറഞ്ഞു; ബലമായി അവൻ്റെ വീട്ടിൽ പൊന്നു വെച്ച് വിട്ടു.
യദാ നേതും മനശ്ചക്രുസ്തത്പുത്രം കില തേ ക്രുധാ । ബദ്ധാംജലിപുടോഭൂത്വാ രുദന്പ്രോവോച സ ദ്വിജഃ
അവർ കോപത്തിൽ അവന്റെ മകനെ കൊണ്ടുപോകാൻ തീരുമാനിച്ചപ്പോൾ, ബ്രാഹ്മണൻ കൈകൂപ്പി കരഞ്ഞുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു.
പുത്രാണാം ജ്യേഷ്ഠപുത്രം മേ ഹിത്വാന്യം പുത്രമുത്തമമ് । നയതേതി വചോ വക്തും വക്ത്രേനായാതി ഹേ ജനാഃ
'എന്റെ മൂത്ത മകനെ വിട്ട്, മറ്റൊരു നല്ല മകനെ കൊണ്ടുപോകൂ എന്ന് പറയാൻ എന്റെ വായ് വരില്ല, ജനങ്ങളേ'.
ദ്വിജസ്യ വചനം ശ്രുത്വാ ബ്രാഹ്മണീം രുദതീം സതീമ് । പ്രോചുര്ദൂതാഃ കനീയാംസം പുത്രം ദേഹീതി സത്തമ
ബ്രാഹ്മണന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം, ദൂതന്മാർ കരയുന്ന, സതിയായ ബ്രാഹ്മണിയുടെ അടുത്ത് പറഞ്ഞു: 'കനിഷ്ഠപുത്രനെ തരിക, മഹിളേ'.
തേഷാമിതി വചഃ ശ്രുത്വാ ബ്രാഹ്മണീ ഭൂമിതസ്തദാ । പപാത വാത്യയാ സാര്ദ്ധം രംഭേവ ഭൃശദുഃഖിനീ
അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ബ്രാഹ്മണി അതിവേദനയോടെ ഭൂമിയിൽ വീണു; വാതംകൊണ്ട് തകർന്ന രംഭയെപ്പോലെ ആയിരുന്നു അവൾ.
മുദ്ഗരം സാ സമാദായ മൌലൌ ചാതാഡയദ്ബലാത് । കനിഷ്ഠം മത്സുതം ദൂതാ നാപി ദാസ്യാമി സര്വഥാ
അവൾ ഒരു വലിയ കൊളു എടുത്ത് തലയിലേയ്ക്ക് അടിച്ചു; 'എന്റെ ഇളയ മകനെ ഞാൻ ദൂതന്മാർക്ക് ഒരിക്കലും തരില്ല' എന്ന് അവൾ പറഞ്ഞു.
ഏതസ്മിന്സമയേ വിപ്ര വിപ്രസ്യ മധ്യമഃ സുതഃ । പ്രോവാച വിനയാവിഷ്ടഃ പ്രണമ്യ പിതരൌ രുദന്
അപ്പോഴാണ്, ബ്രാഹ്മണന്റെ മധ്യപുത്രൻ വിനയത്തോടെ മാതാപിതാക്കൾക്ക് നമസ്കരിച്ച് കരഞ്ഞുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു.
മാതാ യദി വിഷം ദദ്യാത്പിത്രാ വിക്രീയതേ സുതഃ । രാജാ ഹരതി സര്വസ്വം കസ്തത്ര പാലകോ ഭവേത്
അമ്മ വിഷം കൊടുത്താൽ, അച്ഛൻ മകനെ വിറ്റാൽ, രാജാവ് എല്ലാം പിടിച്ചാൽ, അപ്പോൾ ആരാണ് രക്ഷകൻ?
ഇത്യുക്ത്വാ തത്സുതോ മൂര്ധ്നാ പ്രണമ്യ പിതരൌ സഹ । ദൂതൈര്ജഗാമ ത്വരിതൈ രാജ്ഞോഽസ്യ ദീക്ഷിതസ്യ ച
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ആ മകൻ മാതാപിതാക്കളോടൊപ്പം തല കുനിച്ച് വന്ദിച്ചു, ദൂതന്മാരോടൊപ്പം വേഗത്തിൽ ആ രാജാവിന്റെ അടുക്കൽ പോയി, ആ രാജാവ് യജ്ഞത്തിനായി ദീക്ഷയെടുത്തിരുന്നതായിരുന്നു.
അഥ തൌ ബ്രാഹ്മണൌ പുത്രവിച്ഛേദക്ലിഷ്ടമാനസൌ । രുദിത്വാ ച രുദിത്വാ ച അംധഭാവം പ്രജഗ്മതുഃ
അപ്പോൾ ആ രണ്ട് ബ്രാഹ്മണന്മാർ മകനെ നഷ്ടപ്പെട്ട ദുഃഖത്തിൽ മനസ്സ് തളർന്ന്, വീണ്ടും വീണ്ടും കരഞ്ഞ് ഒടുവിൽ കാഴ്ച നഷ്ടപ്പെട്ടു.
അഥ തേ പഥ്യഗച്ഛംത വിശ്വാമിത്രമുനേഃ കില । ആശ്രമം ശിഷ്യയുക്തം ച സേവിതം മൃഗശാവകൈഃ
അവർ വഴിയിലൂടെ പോകുമ്പോൾ, ശിഷ്യന്മാരും കുഞ്ഞുമൃഗങ്ങളും നിറഞ്ഞിരുന്ന വിശ്വാമിത്രമുനിയുടെ ആശ്രമത്തിൽ എത്തി.
സ മുനീ രാജപുരുഷാന്ദൃഷ്ട്വാ പപ്രച്ഛ സാദരമ് । കേ യൂയം ഹോ കുത്ര ഗതാ യഥാകാ വൃത്തിരുച്യതാമ്
മുനി രാജാവിന്റെ ആളുകളെ കണ്ടപ്പോൾ ആദരവോടെ ചോദിച്ചു: 'നിങ്ങൾ ആരാണ്? എവിടുന്നാണ് വന്നത്? എന്തിനാണ് ഇവിടെ വന്നത്? സത്യമായി പറയൂ.'
രാജദൂതാ ഊചുഃ- ശൃണുഷ്വാവഹിതോ വിപ്ര രാജ്ഞഃ പുത്രോ ന ജായതേ । തദര്ഥം നരമേധാഖ്യേ യജ്ഞേ രാജാ സുദീക്ഷിതഃ
രാജാവിന്റെ ദൂതന്മാർ പറഞ്ഞു: 'ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ ബ്രാഹ്മണനേ, രാജാവിന് ഒരു മകനുമില്ല. അതിനാലാണ് നരമേധയെന്ന വലിയ യജ്ഞം നടത്തുന്നത്.'
നയാമസ്തത്ര ബല്യര്ഥമിമം ബ്രാഹ്മണപുത്രകമ് । ഇതി തേഷാം വചഃ ശ്രുത്വാ സ വിപ്രഃ സദയോഽഭവത്
'ഈ ബ്രാഹ്മണകുട്ടിയെ യജ്ഞത്തിന് ബലിക്കായി കൊണ്ടുപോകുകയാണ്.' ഇവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ആ മുനിക്ക് ഹൃദയത്തിൽ കരുണയുണ്ടായി.
പ്രാണാ മമാപി ഗച്ഛംതു സുഖീ ഭവതു ബാലകഃ । ബാലകാര്ഥേ ദ്വിജാര്ഥേ ച സ്വാമ്യര്ഥേ യേ ജനാ ഇഹ
'എന്റെ ജീവനും പോകട്ടെ, ഈ കുട്ടിക്ക് സന്തോഷം ലഭിക്കട്ടെ. കുട്ടിക്ക് വേണ്ടിയോ, ബ്രാഹ്മണനു വേണ്ടിയോ, സ്വാമിക്ക് വേണ്ടിയോ ജീവൻ ത്യജിക്കുന്നവർ—'
ത്യജന്തി തൃണവത്പ്രാണാംസ്തേഷാം ലോകാഃ സനാതനാഃ । വിമൃശ്യേതി മുനിഃ സ്വാംതേ സ പ്രോവാച ദ്വിജര്ഷഭഃ
'അവർക്ക് ശാശ്വതലോകങ്ങൾ ലഭിക്കും. ഇതൊക്കെ ആലോചിച്ച് മുനി തന്റെ മനസ്സിൽ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.'
യജ്ഞേ ബലിം സമാദാതുമിമം ബ്രാഹ്മണബാലകമ് । ഹിത്വാ മാം നയഥാഥാശു ഹ്യയം ബാലക ഉത്തമഃ
'യജ്ഞത്തിന് ഒരു ബ്രാഹ്മണകുട്ടിയെ ബലിക്കായി വേണമെങ്കിൽ, എന്നെ വിട്ട് ഈ നല്ല കുട്ടിയെ തന്നെ വേഗത്തിൽ കൊണ്ടുപോകൂ.'
സംസാരേ ജന്മസംപ്രാപ്യ ന ലബ്ധം സുഖമത്ര ച । അനേന ബാലകേനാപി മരിഷ്യതി കഥം ത്വയമ്
'ഈ ജന്മത്തിൽ ഈ ലോകത്ത് യാതൊരു സന്തോഷവും ലഭിച്ചിട്ടില്ല. ഈ കുട്ടിക്കും മരണം ഒഴിവാക്കാൻ കഴിയില്ലല്ലോ.'
ആഗതേഽസ്മിന്ഗൃഹാദ്ദൂതാഃ പിതരാവസ്യ ദുഃഖിതൌ । ഹതഭാഗ്യൌ ഗതോ നൂനം യമസ്യേവ ഗൃഹം പ്രതി
'ഇപ്പോൾ ദൂതന്മാർ ഈ വീട്ടിൽ എത്തിയതോടെ, ആ കുട്ടിയുടെ മാതാപിതാക്കൾ ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി, ഭാഗ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടവരായി യമന്റെ വീട്ടിലേക്കുപോലും പോയതുപോലെയാണ്.'
ഏവം തസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ ദൂതാഃ പ്രോചുരഥ ദ്വിജമ് । ഭൂപാലസ്യ വിനാജ്ഞാം വൈ ദീനനാഥസ്യ ഭൂസുര
ഇങ്ങനെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ദൂതന്മാർ ബ്രാഹ്മണനോടു പറഞ്ഞു: 'ദുഃഖിതർക്കുള്ള രക്ഷകനേ, രാജാവിന്റെ അനുമതിയില്ലാതെ പ്രായമായ നിങ്ങളെ എങ്ങനെ കൊണ്ടുപോകാൻ കഴിയും?'