ശൌനക ഉവാച- സമുദ്രമഥനം സൂത പുരാ കസ്മാത്കൃതം ഗുരോ
ശൗനകൻ ചോദിച്ചു: ഗുരുവേ, സമുദ്രം എങ്ങനെ ചുരണ്ടിയെന്നു പുരാതനകാലത്ത് എന്തുകൊണ്ടാണ് ചെയ്തതെന്ന് പറയാമോ?
സൂത ഉവാച- ബ്രഹ്മന്വച്മി സമാസേന സിംധോര്മഥനകാരണമ്
സൂതൻ പറഞ്ഞു: ബ്രാഹ്മണനേ, സമുദ്രം ചുരണ്ടിയതിന്റെ കാരണം ഞാൻ സംക്ഷിപ്തമായി പറയും.
മഹാതപാ മഹാതേജാ ദുര്വാസാ ഈശ്വരാംശജഃ
മഹത്തപസ്സും മഹത്തേജസ്സും ഉള്ള ദുർവാസൻ, ഈശ്വരന്റെ അംശമായവൻ,
തസ്മിന്ദദര്ശ കാലേ തം ഗജാരൂഢംv ശചീപതിമ്
അപ്പോൾ ദുർവാസൻ, ഗജത്തിൽ കയറിയുള്ള ശചീപതിയെ കണ്ടു.
ഗൃഹീത്വാ താം സ്രജം ചേംദ്രോ വിന്യസ്യ ഗജമൂര്ദ്ധനി ।। ദേവരാട്പ്രയയൌ ബ്രഹ്മന്സസൈന്യോ നംദനം പ്രതി
ഇന്ദ്രൻ ആ മാല എടുത്ത് ആനയുടെ തലയിൽ വെച്ചു. ദേവരാജാവ് തന്റെ സൈന്യത്തോടൊപ്പം നന്ദനവനത്തിലേക്ക് പോയി.
ഹസ്തീ ചാദായ താം മാലാം ഛിത്ത്വാ തു ധരണീതലേ
പക്ഷേ ആ ആന ആ മാല എടുത്ത് നിലത്തേക്ക് എറിഞ്ഞു.
ത്രൈലോക്യൈകശ്രിയായുക്തോ യസ്മാത്ത്വമവമന്യസേ
മൂന്നു ലോകത്തിന്റെയും മഹാഭാഗ്യം ഉള്ളതിനെ നീ അവഗണിച്ചതിനാൽ—
തതഃ ശക്രോ ജഗാമാശു സുപ്തശ്ച സ്വപുരം പുനഃ
അതിനുശേഷം ഇന്ദ്രൻ വേഗത്തിൽ തിരിച്ചു പോയി. നിരാശനായി തന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.
നഷ്ടമംതര്ദ്ധാനവത്യാം തദാ തസ്യാം ജഗത്ത്രയമ്
അക്കാലത്ത്, സമ്പത്ത് ഇല്ലാതായപ്പോള് മൂന്നു ലോകങ്ങളും നഷ്ടമായി.
ന വവര്ഷുര്വാരിവാഹാഃ ശുഷ്കാശ്ചൈവ ജലാശയാഃ
മേഘങ്ങള് മഴപെയ്യാതെ നിന്നു, വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങള് ഉണങ്ങി പോയി.
ക്ഷുത്പിപാസാര്ദിതാഃ സര്വേ ബ്രഹ്മണഃ സന്നിധിം യയുഃ
സമസ്തരും വിശപ്പും ദാഹവും കൊണ്ട് ബുദ്ധിമുട്ടി ബ്രഹ്മാവിന്റെ സന്നിധിയിലേക്ക് പോയി.
ദേവാനാം വചനം ശ്രുത്വാ ധാതാ ദേവഗണൈഃ സഹ
ദേവന്മാരുടെ വാക്കുകള് കേട്ട ധാതാവ് ദേവഗണങ്ങളോടൊപ്പം ചേര്ന്ന്,
വിഷ്ണും സമര്ചയാമാസ ക്ഷീരാബ്ധേരുത്തരേ തടേ
ക്ഷീരസമുദ്രത്തിന്റെ വടക്കേ കരയില് വിഷ്ണുവിനെ ആരാധിച്ചു.
തതഃ പ്രസന്നോ ഭഗവാന്സര്വേഷാം ച ദിവൌകസാമ്
അതിനുശേഷം, ദൈവവാസികള്ക്കൊക്കെ ദയയോടെ ഭഗവാന് പ്രസന്നനായി.
പീതവസ്ത്രം ചതുര്ബാഹും ശംഖചക്രഗദാധരമ്
പീതാംബരം ധരിച്ച്, നാലു കൈകളോടെ, ശംഖും ചക്രവും ഗദയും കൈവശം വച്ചവനായി അവന് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
വിഷ്ണും ഭവോദധേഃ പോതം വനമാലാവിഭൂഷിതമ്
ഭവസമുദ്രം കടക്കാനുള്ള കപ്പലായ വിഷ്ണുവിനെ, വനമാല അണിഞ്ഞവനായി അവര് കണ്ടു.
തുഷ്ടുവുര്ജയശബ്ദേന നമശ്ചക്രുര്നിരംതരമ് വരദോഽസ്മി തദ്വദത വോ ദദാമി ച നാന്യഥാ
അവര് ജയഘോഷത്തോടെ സ്തുതിച്ചു, നിരന്തരം നമസ്കരിച്ചു. "ഞാന് വരദന്; എന്ത് ആഗ്രഹമുണ്ടോ പറയൂ, തീര്ച്ചയായും നല്കാം," എന്നു പറഞ്ഞു.
ദേവാ ഊചുഃ- കൃപാലോ ബ്രഹ്മശാപേന സംപദ്ധീനം ജഗത്ത്രയമ്
ദേവന്മാര് പറഞ്ഞു: "ദയാനിധേ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശാപം മൂലം മൂന്നു ലോകങ്ങളും സമ്പത്ത് നഷ്ടപ്പെട്ടു."
രക്ഷ സര്വാനിമാഁല്ലോകാന്യാതാഃ സ്മ ശരണം തവ ।। ശ്രീഭഗവാനുവാച- ഇംദിരാ ബ്രഹ്മശാപേന ചാന്തര്ദ്ധാനം ഗതാ സുരാഃ
"സകല ലോകങ്ങളെയും രക്ഷിക്കണമേ; ഞങ്ങള് നിന്റെ ശരണത്താണ് വന്നിരിക്കുന്നത്." ശ്രീഭഗവാന് പറഞ്ഞു: "ദേവന്മാരേ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശാപം മൂലം ഇന്ദിര ദൃശ്യമല്ലാതായി."
യസ്യാഃ കടാക്ഷമാത്രേണ ജഗദൈശ്വര്യസംയുതമ്
അവളുടെ ഒരു കണികണ്ണോക്കില് ലോകം ഐശ്വര്യത്തോടെ നിറയുന്നു.
മംദരം ഘര്ഘരം കൃത്വാ സര്പരാജേന വേഷ്ടിതമ്
സര്പ്പരാജാവാല് ചുറ്റപ്പെട്ട മന്ദരപര്വ്വതം ഉരുളിച്ച് ഗര്ജിപ്പിക്കുക.
തസ്മാദുത്പത്സ്യതേ ലക്ഷ്മീര്ജഗന്മാതാ ച ഭോഃ സുരാഃ
അതിനാല് അവിടെ നിന്ന് ലോകമാതാവായ ലക്ഷ്മി ഉദിക്കും, ദേവന്മാരേ.
ധാരയാമ്യഹമേവാദ്രിം കൂര്മരൂപേണ സര്വതഃ ജഗ്മുഃ സുരാസുരാഃ സര്വേ സമുദ്രമഥനം ദ്വിജ
ഞാനാണ് കൂര്മരൂപത്തില് എല്ലാ ദിശയിലും പര്വ്വതത്തെ താങ്ങുന്നത്. ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും എല്ലാവരും സമുദ്രമഥനത്തിന് പോയി.
സൂത ഉവാച- തതോഽമരഗണാസ്തേ ച സഗംധര്വാഃ സദാനവാ । ഉത്പാട്യ മംദരം ശൈലം ചിക്ഷിപുഃ പയസാം നിധൌ
സൂതന് പറഞ്ഞു: പിന്നെ അമരന്മാരും ഗാന്ധര്വന്മാരും ദാനവന്മാരും ചേര്ന്ന് മന്ദരപര്വ്വതം പിഴുതെടുത്തു ക്ഷീരസമുദ്രത്തില് ഇട്ടു.
തതഃ സനാതനഃ ശ്രീമാന്ദയാലുര്ജഗദീശ്വരഃ । അധാരയദ്ഗിരേര്മൂലം കൂര്മരൂപേണ പൃഷ്ഠതഃ
അതിനുശേഷം, ശാശ്വതനും മഹത്വമുള്ളവനും കരുണാനിധിയുമായ ലോകനാഥന് കൂര്മരൂപത്തില് പര്വ്വതത്തിന്റെ അടിത്തട്ടില് നിന്ന് താങ്ങി.
അനംതം തത്ര സംവേഷ്ട്യ മമംഥുര്ദുഗ്ധസാഗരമ് । ഏകാദശ്യാം മഥ്യമാനേ ചോദ്ഭൂതം പ്രഥമം ദ്വിജ
അവിടെ അനന്തന് ചുറ്റി പിടിച്ച്, അവര് ക്ഷീരസമുദ്രം മഥിച്ചു. ഏകാദശി ദിവസമായപ്പോള് ആദ്യം ഒരു വസ്തു ഉദിച്ചു, ദ്വിജന്.
കാലകൂടവിഷം തേ തു ദൃഷ്ട്വാ സര്വേ പ്രദുദ്രുവുഃ । തതസ്താന്വിദ്രുതാന്ദൃഷ്ട്വാ ശംകരശ്ചോക്തവാനിദമ്
കാലകൂട്ടവിഷം കണ്ടപ്പോള് എല്ലാവരും ഭയന്ന് ഓടി മറഞ്ഞു. അവരെ അങ്ങോട്ട് ഓടുന്നത് കണ്ടശേഷം ശംകരന് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ഭോഭോഽമരഗണാ യൂയം വിഷം കുരുതമാദരമ് । വാരയിഷ്യാമ്യഹം തൂര്ണം കാലകൂടം മഹാവിഷമ്
ഹേ അമരഗണങ്ങളേ, നിങ്ങള് ഈ വിഷത്തെ ആദരവോടെ കാണണം. ഈ വലിയ കാലകൂട്ടവിഷം ഞാന് ഉടന് തന്നെ തടയാം.
ഇത്യുക്ത്വാ പാര്വതീനാഥോ ധ്യായന്നാരായണം ഹൃദി । മഹാമംത്രം സമുച്ചാര്യ വിഷമാദദ്ഭയംകരമ്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, പാര്വതിയുടെ നാഥന് ഹൃദയത്തില് നാരായണനെ ധ്യാനിച്ചു, മഹാമന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച് ഭയങ്കരമായ വിഷം ഉണ്ണി.
മഹാമംത്രപ്രഭാവേണ വിഷം ജീര്ണം ഗതം മഹത് । അച്യുതാനംതഗോവിംദ ഇതി നാമത്രയം ഹരേഃ
മഹാമന്ത്രത്തിന്റെ ശക്തിയാല് ആ വലിയ വിഷം ദഹിച്ച് നശിച്ചു. അച്യുതന്, അനന്തന്, ഗോവിന്ദന് എന്ന ഹരിയുടെ മൂന്നു നാമങ്ങള്—