തസ്മിന്സതി ഹരൌ ഭക്തിഃ സുദൃഢാ നൈവ ജായതേ । സര്വസംഗം പരിത്യജ്യ ഹരൌ ഭക്തിം സമാചരേത്
അത് നിലനില്ക്കുമ്പോള് ഹരിയിലേക്കുള്ള ദൃഢമായ ഭക്തി ജനിക്കില്ല. എല്ലാ ബന്ധങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച് ഹരിയിലേക്കുള്ള ഭക്തി ആചരിക്കണം.
ഹരിഭക്തിശ്ച ലോകേത്ര ദുര്ല്ലഭാ ഹി മതാ മമ । ഹരൌ യസ്യ ഭവേദ്ഭക്തിഃ സ കൃതാര്ഥോ ന സംശയഃ
ഹരിയിലേക്കുള്ള ഭക്തി ഈ ലോകത്ത് അപൂര്വ്വമാണ് എന്ന് ഞാന് കരുതുന്നു. ഹരിയിലേക്കുള്ള ഭക്തിയുള്ളവന് പൂര്ണനാണ്, ഇതില് സംശയമില്ല.
തത്തദേവാചരേത്കര്മ ഹരിഃ പ്രീണാതി യേന ഹി । തസ്മിംസ്തുഷ്ടേ ജഗത്തുഷ്ടം പ്രീണിതേ പ്രീണിതം ജഗത്
ഹരിയെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്ന കാര്യങ്ങള് മാത്രം ചെയ്യണം. അവന് സന്തോഷിച്ചാല് ലോകം മുഴുവന് സന്തോഷിക്കും.
ഹരൌ ഭക്തിം വിനാ നൄണാം വൃഥാ ജന്മ പ്രകീര്തിതമ് । ബ്രഹ്മേശാദി സുരാ യസ്യ യജംതേ പ്രീതിഹേതവേ
ഹരിയിലേക്കുള്ള ഭക്തിയില്ലാതെ മനുഷ്യജന്മം വ്യര്ത്ഥമാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവും ഈശ്വരനും മറ്റു ദേവന്മാരും സന്തോഷത്തിനായി അവനെ ആരാധിക്കുന്നു.
നാരായണമനാവ്യക്തം ന തം സേവേത കോ ജനഃ । തസ്യ മാതാ മഹാഭാഗാ പിതാ തസ്യ മഹാകൃതീ
നാരായണന്, ആ അദൃശ്യ മനസ്സിന്, ആരാണ് സേവനം ചെയ്യാത്തത്? അവന്റെ അമ്മ മഹാഭാഗ്യവതിയാണ്, അച്ഛന് മഹാപുണ്യവാനാണ്.
ജനാര്ദ്ദനപദദ്വംദ്വം ഹൃദയേ യേന ധാര്യതേ । ജനാര്ദനജഗദ്വംദ്യ ശരണാഗതവത്സല
ജനാര്ദ്ദനന്റെ ഇരുപാദങ്ങളും ഹൃദയത്തില് ധരിക്കുന്നവന്—ജനാര്ദ്ദനന് ലോകം ആരാധിക്കുന്നവനും ശരണാഗതന്മാരെ കാത്തെടുക്കുന്നവനുമാണ്.
ഇതീരയംതി യേ മര്ത്യാ ന തേഷാം നിരയേ ഗതിഃ । ബ്രാഹ്മണാ ഹി വിശേഷേണ പ്രത്യക്ഷം ഹരിരൂപിണഃ
ഇങ്ങനെ പ്രഖ്യാപിക്കുന്ന മനുഷ്യര് നരകത്തിലേക്ക് പോകുന്നില്ല. പ്രത്യേകിച്ച് ബ്രാഹ്മണന്മാരില് ഹരി പ്രത്യക്ഷമാണ്.
പൂജയേയുര്യഥായോഗം ഹരിസ്തേഷാം പ്രസീദതി । വിഷ്ണുര്ബ്രാഹ്മണരൂപേണ വിചരേത്പൃഥിവീമിമാമ്
അവര് യോഗ്യമായ വിധിയില് ആരാധിക്കണം; ഹരി അവരോട് സന്തോഷിക്കും. വിഷ്ണു ബ്രാഹ്മണരൂപത്തില് ഈ ഭൂമിയില് സഞ്ചരിക്കുന്നു.
ബ്രാഹ്മണേന വിനാ കര്മ്മ സിദ്ധിം പ്രാപ്നോതി നൈവ ഹി । ദ്വിജപാദാംബുഭക്ത്യാ യൈഃ പീത്വാ ശിരസി ചാര്പിതമ്
ബ്രാഹ്മണന്റെ അഭാവത്തില് യാതൊരു കര്മ്മവും ഫലപ്രദമാവില്ല. ബ്രാഹ്മണന്റെ പാദജലം ഭക്തിയോടെ കുടിച്ച് തലയില് ഇടുന്നവന്—
തര്പിതാ പിതരസ്തേന ആത്മാപി കില താരിതഃ । ബ്രാഹ്മണാനാം മുഖേ യേന ദത്തം മധുരമര്ചിതമ്
അവനാല് പിതാക്കന്മാര് തൃപ്തരാകും, ആത്മാവും മോചിതനാകും. ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ വായില് മധുരമായി അര്പ്പിക്കുന്നതൊക്കെയും—
സാക്ഷാത്കൃഷ്ണമുഖേ ദത്തം തദ്വൈ ഭുംക്തേ ഹരിഃ സ്വയമ് । അഹോതിദുര്ല്ലഭാ ലോകാ പ്രത്യക്ഷേ കേശവേ ദ്വിജേ
അത് നേരിട്ട് കൃഷ്ണന്റെ വായില് തന്നതുപോലെയാണ്; ഹരി സ്വയം അതു സ്വീകരിക്കുന്നു. ബ്രാഹ്മണനില് കേശവന് പ്രത്യക്ഷനാകുന്ന ലോകങ്ങള് എത്ര അപൂര്വ്വമാണു!
പ്രതിമാദിഷു സേവംതേ തദഭാവേ ഹി തത്ക്രിയാ । ബ്രാഹ്മണാനാമധിഷ്ഠാനാത്പൃഥ്വീ ധന്യേതി ഗീയതേ
പ്രതിമകള് മുതലായവ ഇല്ലെങ്കില് അവരെ സേവിക്കുന്നു; അതില്ലാത്തപ്പോള് അതേ കര്മ്മങ്ങള് ബ്രാഹ്മണന്മാര്ക്ക് ചെയ്യുന്നു, കാരണം ഭൂമി ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ സാന്നിധ്യത്താല് ഭാഗ്യവതിയാണ് എന്ന് പറയുന്നു.
തേഷാം പാണൌ ച യദ്ദത്തം ഹരിപാണൌ തദര്പിതമ് । തേഭ്യഃ കൃതാന്നമസ്കാരാത്തിരസ്കാരോ ഹി പാപ്മതാമ്
അവരുടെ കൈകളിൽ എന്ത് കൊടുത്താലും, അതു ഹരിയുടെ കൈയിലാണെന്നപോലെ തന്നെയാണ്. അവരെ ആദരിച്ച് നമസ്കരിച്ചശേഷം അവരെ അപമാനിക്കുന്നത് പാപം ഏറ്റെടുക്കുന്നതിന് തുല്യമാണ്.
മുച്യതേ ബ്രഹ്മഹത്യാദി പാപേഭ്യോ വിപ്രവംദനാത് । തസ്മാത്സതാം സമാരാധ്യോ ബ്രാഹ്മണോ വിഷ്ണുബുദ്ധിതഃ
ബ്രാഹ്മണനെ ആദരിച്ച് നമസ്കരിച്ചാൽ ബ്രഹ്മഹത്യയൊക്കെ പോലുള്ള വലിയ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കും. അതുകൊണ്ട്, സത്യസന്ധരായ ബ്രാഹ്മണനെ വിഷ്ണുവെന്ന ഭാവത്തോടെ ഭക്തിപൂർവ്വം ആദരിക്കണം.
ക്ഷുധിതസ്യ ദ്വിജസ്യാസ്യേ യത്കിംചിദ്ദീയതേ യദി । പ്രേത്യ പീപൂഷധാരാഭിഃ സിംചതേ കല്പകോടികമ്
വിഷമമായ ഒരു ദ്വിജന്റെ വായിൽ എന്തെങ്കിലും കൊടുത്താൽ, മരണത്തിന് ശേഷം ഒരു കോടി കാല്പങ്ങൾ വരെ അമൃതം പോലെ സുഖം അനുഭവിക്കാം.
ദ്വിജതുംഡം മഹാക്ഷേത്രമനൂഷരമകംടകമ് । തത്ര ചേദുപ്യതേ കിംചിത്കോടികോടിഫലം ലഭേത്
ദ്വിജന്റെ വായ് വലിയൊരു കൃഷിഭൂമിയുപോലെയാണ്, മുള്ളോ കല്ലോ ഇല്ലാത്തത്. അവിടെ എന്തെങ്കിലും വിതച്ചാൽ കോടിക്കണക്കിന് ഗുണം ലഭിക്കും.
സഘൃതം ഭോജനം ചാസ്മൈ ദത്ത്വാ കല്പം സ മോദതേ । നാനാസുമിഷ്ടമന്നം യോ ദദാതി ദ്വിജതുഷ്ടയേ
ദ്വിജനു നെയ്യ് ചേർത്ത ഭക്ഷണം നൽകിയാൽ ഒരുകല്പം മുഴുവൻ ആനന്ദം അനുഭവിക്കും. ദ്വിജനെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ പലവിധ രുചികരമായ ഭക്ഷണങ്ങൾ കൊടുക്കുന്നവനും അതുപോലെ.
തസ്യ ലോകാ മഹാഭോഗാഃ കോടികല്പാംതമുക്തിദാഃ । ബ്രാഹ്മണം ച പുരസ്കൃത്യ ബ്രാഹ്മണേനാനുകീര്തിതമ്
അവനു വലിയ അനുഭവങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ലോകങ്ങൾ ലഭിക്കും, അനേകം കോടികൾക്കാലം കഴിഞ്ഞാൽ മോക്ഷവും. ബ്രാഹ്മണനെ ആദരിച്ചു, ബ്രാഹ്മണൻ പുരാണം പാരായണം ചെയ്താൽ—
പുരാണം ശൃണുയാന്നിത്യം മഹാപാപദവാനലമ് । പുരാണം സര്വതീര്ഥേഷു തീര്ഥം ചാധികമുച്യതേ
പുരാണം ദിവസേന കേൾക്കുമ്പോൾ, അതു വലിയ പാപങ്ങളെ ദഹിപ്പിക്കുന്ന തീപോലാണ്. എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിൽക്കാളും അതു വലിയൊരു പുണ്യസ്ഥലമായി പറയപ്പെടുന്നു.
യസ്യൈകപാദശ്രവണാദ്ധരിരേവ പ്രസീദതി । യഥാ സൂര്യവപുര്ഭൂത്വാ പ്രകാശായ ചരേദ്ധരിഃ
അതിന്റെ ഒരു ഭാഗം പോലും കേൾക്കുമ്പോൾ ഹരി പ്രസന്നനാകുന്നു; സൂര്യൻ തന്റെ പ്രകാശം പകർന്ന് ലോകത്തെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ.
സര്വേഷാം ജഗതാമേവ ഹരിരാലോകഹേതവേ । തഥൈവാംതഃപ്രകാശായ പുരാണാവയവോ ഹരിഃ
എല്ലാ ലോകങ്ങൾക്കും പ്രകാശം നൽകാൻ ഹരി, പുരാണത്തിൽ അതിന്റെ ഹൃദയമായി നിലകൊള്ളുന്നു; അകത്തുള്ള പ്രകാശത്തിനായി.
വിചരേദിഹ ഭൂതേഷു പുരാണം പാവനം പരമ് । തസ്മാദ്യദി ഹരേഃ പ്രീതേരുത്പാദേ ധീയതേ മതിഃ
പുരാണം ഏറ്റവും ഉത്തമവും പാവനവുമായതും ഈ ലോകത്തിലെ ജീവികളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട്, ഹരിയെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ മനസ്സ് ഉദ്ദേശിച്ചാൽ—
ശ്രോതവ്യമനിശം പുംഭിഃ പുരാണം കൃഷ്ണരൂപിണമ് । വിഷ്ണുഭക്തേന ശാംതേന ശ്രോതവ്യമപി ദുര്ലഭമ്
കൃഷ്ണസ്വരൂപമായ പുരാണം മനുഷ്യർ എപ്പോഴും കേൾക്കണം; വിഷ്ണുഭക്തനായ ശാന്തനായവർക്കും അതു കേൾക്കാൻ അപൂർവമാണ്.
പുരാണാഖ്യാനമമലമമലീകരണം പരമ് । യസ്മിന്വേദാര്ഥമാഹൃത്യ ഹരിണാ വ്യാസരൂപിണാ
പുരാണം എന്ന കഥാപ്രസംഗം ഏറ്റവും വിശുദ്ധവും വിശുദ്ധിയുള്ളതുമാണ്; അതിൽ, വ്യാസസ്വരൂപനായ ഹരിയാണ് വേദാർത്ഥം ഒത്തുചേർത്തിരിക്കുന്നത്.
പുരാണം നിര്മിതം വിപ്ര തസ്മാത്തത്പരമോ ഭവേത് । പുരാണേ നിശ്ചിതോ ധര്മോ ധര്മശ്ച കേശവഃ സ്വയമ്
ബ്രാഹ്മണേ, അങ്ങനെ പുരാണം രചിക്കപ്പെട്ടതാണ്; അതുകൊണ്ട് അതാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമം. പുരാണത്തിൽ തന്നെ ധർമ്മം ഉറപ്പാക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ധർമ്മം തന്നെയാണ് കേശവൻ.
തസ്മാത്കൃതേ പുരാണേ ഹി ശ്രുതേ വിഷ്ണുര്ഭവേദിതി । സാക്ഷാത്സ്വയം ഹരിര്വിപ്രഃ പുരാണം ച തഥാവിധമ്
അതുകൊണ്ട്, പുരാണം വായിക്കുമ്പോഴും കേൾക്കുമ്പോഴും വിഷ്ണു സാക്ഷാൽ അവിടെയുണ്ട്; ബ്രാഹ്മണേ, അങ്ങനെയുള്ള പുരാണത്തിൽ ഹരി നേരിട്ട് നിലകൊള്ളുന്നു.
ഏതയോഃ സംഗമാസാദ്യ ഹരിരേവ ഭേവന്നരഃ । തഥാ ഗംഗാംബുസേകേന നാശയേത്കില്ബിഷം സ്വകമ്
ഈ രണ്ടിന്റെയും സംഗമം ലഭിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ ഹരിയായി മാറുന്നു; ഗംഗാജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ എങ്ങനെ പാപങ്ങൾ അകറ്റപ്പെടുന്നുവോ അതുപോലെ.
കേശവോ ദ്രവരൂപേണ പാപാത്താരയതേ മഹീമ് । വൈഷ്ണവോ വിഷ്ണുഭജനസ്യാകാംക്ഷീ യദി വര്തതേ
കേശവൻ ദ്രവരൂപത്തിൽ ഭൂമിയിൽ നിന്നുള്ള പാപങ്ങൾ നീക്കുന്നു; വിഷ്ണുഭക്തനായവൻ വിഷ്ണുവിനെ ആരാധിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ—
ഗംഗാംബുസേകമമലമമലീകരണം ചരേത് । വിഷ്ണുഭക്തിപ്രദാ ദേവീ ഗംഗാ ഭുവി ച ഗീയതേ
അവൻ ഗംഗാജലത്തിൽ വിശുദ്ധവും ഏറ്റവും വിശുദ്ധിയുള്ളതുമായ സ്നാനം നടത്തണം; ഗംഗാദേവിയെ ഭൂമിയിൽ വിഷ്ണുഭക്തി നൽകുന്നവളെന്നു പാടുന്നു.
വിഷ്ണുരൂപാ ഹി സാ ഗംഗാ ലോകവിസ്താരകാരിണീ
ഗംഗാ വിഷ്ണുസ്വരൂപമാണ്, ലോകങ്ങൾ വ്യാപിപ്പിക്കുന്നതിൽ കാരണവളാണ്.