ഭിക്ഷേത്യുക്ത്വാ സകൃത്തൂഷ്ണീമാദദ്യാദ്വാഗ്യതഃ ശുചിഃ । പ്രക്ഷ്യാല്യ പാണീ പാദൌ ച സമാചമ്യ യഥാവിധി
'ഭിക്ഷ' എന്ന് ഒരിക്കൽ മാത്രം പറഞ്ഞ്, മൗനമായി, വാക്കിൽ നിയന്ത്രണം പുലർത്തി, ശുദ്ധിയോടെ ഭിക്ഷ സ്വീകരിക്കണം. കൈയും കാലും കഴുകി, ആചാരപ്രകാരം ആചമനം ചെയ്യണം.
ആദിത്യം ദര്ശയിത്വാന്നം ഭുംജീത പ്രാങ്മുഖോ നരഃ । ഹുത്വാ പ്രാണാഹുതീഃ പംച ഗ്രാസാനഷ്ടൌ സമാഹിതഃ
സൂര്യനു കാണിച്ച്, കിഴക്കോട്ടു നോക്കി ഇരുന്നു ഭക്ഷണം കഴിക്കണം. പ്രാണാഹുതികൾ അർപ്പിച്ച്, ഏകാഗ്രതയോടെ എട്ട് ഉണക്കങ്ങൾ മാത്രം കഴിക്കണം.
ആചമ്യ ദേവം ബ്രഹ്മാണം ധ്യായേത പരമേശ്വരമ് । ആലാബുദാരുപാത്രേ ച മൃണ്മയം വൈണവം തഥാ
ജലം കഴിച്ച് ദൈവമായ ബ്രഹ്മാവിനെയും പരമേശ്വരനെയും മനസ്സിൽ ധ്യാനിക്കണം. അലാബു എന്ന തുമ്പയുടെ രൂപത്തിലുള്ള മണ്ണ് പാത്രത്തെയും വൈഷ്ണവ പാത്രത്തെയും കൂടി ഓർക്കണം.
ചത്വാരി യതിപാത്രാണി മനുരാഹ പ്രജാപതിഃ । പ്രാഗ്രാത്രേ മധ്യരാത്രേ ച പരരാത്രേ തഥൈവ ച
യതികൾക്കായി നാലു പാത്രങ്ങൾ ഉണ്ടെന്ന് പ്രജാപതി മനു പറയുന്നു. അവ പ്രഭാതരാത്രിയിൽ, മധ്യരാത്രിയിൽ, പിന്നെയും പരരാത്രിയിൽ ഉപയോഗിക്കേണ്ടതാണ്.
സംധ്യാസൂക്തിവിശേഷേണ ചിംതയേന്നിത്യമീശ്വരമ് । കൃത്വാ ഹൃത്പദ്മനിലയേ വിശ്വാഖ്യം വിശ്വസംഭവമ്
സന്ധ്യാവേളയിലെ പ്രത്യേകമായ സൂക്തങ്ങൾ ചൊല്ലി, എല്ലായ്പ്പോഴും ഈശ്വരനെ മനസ്സിൽ ധ്യാനിക്കണം. ഹൃദയത്തിലെ കമലത്തിൽ വിശ്വം എന്ന പേരിലുള്ള സർവ്വസ്രഷ്ടാവിനെ സ്ഥാപിച്ച് ഓർക്കണം.
ആത്മാനം സര്വഭൂതാനാം പരസ്താത്തമസഃ സ്ഥിതമ് । സര്വസ്യാധാരമവ്യക്തമാനംദം ജ്യോതിരവ്യയമ്
സകലഭൂതങ്ങളുടെ ആത്മാവായത്, അന്ധകാരത്തിന് അതീതമായി നിലകൊള്ളുന്നു. അതാണ് എല്ലാറ്റിനും അടിസ്ഥാനമായ, പ്രകടമല്ലാത്ത, ആനന്ദസ്വരൂപമായ, അക്ഷയമായ പ്രകാശം.
പ്രധാനപുരുഷാതീതമാകാശം ദഹനം ശിവമ് । തദംതം സര്വഭാവാനാമീശ്വരം ബ്രഹ്മരൂപിണമ്
പ്രധാനത്തെയും പുരുഷനെയും കടന്ന്, ആകാശം, അഗ്നി, മംഗളസ്വരൂപം എന്നിവയാകുന്നു. അതാണ് എല്ലാഭാവങ്ങൾക്കും അന്ത്യം, ഈശ്വരൻ, ബ്രഹ്മസ്വരൂപൻ.
ഓംകാരാംതേഥവാത്മാനം സമാപ്യ പരമാത്മനി । ആകാശേ ദേവമീശാനം ധ്യായീതാകാശമധ്യഗമ്
ഓംകാരത്തിന്റെ അവസാനം ആത്മാവിനെ പരമാത്മാവിൽ ലയിപ്പിച്ച്, ആകാശത്തിന്റെ നടുവിൽ ഇരിക്കുന്ന ദൈവമായ ഈശാനനെ ധ്യാനിക്കണം.
കാരണം സര്വഭാവാനാമാനംദൈകസമാശ്രയമ് । പുരാണപുരുഷം വിഷ്ണും ധ്യായന്മുച്യേത ബംധനാത്
സകലഭാവങ്ങൾക്കും കാരണമായ, ആനന്ദത്തിന് ഏകാശ്രയമായ, പുരാതനപുരുഷനായ വിഷ്ണുവിനെ ധ്യാനിച്ചാൽ, ബന്ധനങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കും.
യദ്വാ ഗുഹാദൌ പ്രകൃതൌ ജഗത്സംമോഹനാലയേ । വിചിംത്യ പരമം വ്യോമ സര്വഭൂതൈകകാരണമ്
അല്ലെങ്കിൽ, പ്രകൃതിയുടെ ഗുഹയിൽ, ലോകത്തെ മയക്കുന്ന ആലയത്തിൽ, പരമമായ ആകാശത്തെ, സകലഭൂതങ്ങൾക്കും ഏകകാരണമെന്നു വിചിന്തനം ചെയ്യണം.
ജീവനം സര്വഭൂതാനാം യത്ര ലോകഃ പ്രലീയതേ । ആനംദം ബ്രഹ്മണഃ സൂക്ഷ്മം യത്പശ്യംതി മുമുക്ഷവഃ
എല്ലാ ജീവികൾക്കും ജീവൻ ആയത്, ലോകങ്ങൾ ലയിക്കുന്ന സ്ഥലം, ബ്രഹ്മത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മമായ ആനന്ദം, മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ അതിനെ കാണുന്നു.
തന്മധ്യേ നിഹിതം ബ്രഹ്മ കേവലം ജ്ഞാനലക്ഷണമ് । അനംതം സത്യമീശാനം വിചിംത്യാസീത വാഗ്യതഃ
അതിനുള്ളിൽ ജ്ഞാനസ്വരൂപമായ, അനന്തമായ, സത്യമായ, ഈശ്വരനായ ബ്രഹ്മം മാത്രം നിലകൊള്ളുന്നു. വാക്ക് നിശ്ശബ്ദമായി ആക്കി അതിനെ ധ്യാനിക്കണം.
ഗുഹ്യാദ്ഗുഹ്യതമം ജ്ഞാനം യതീനാമേതദീരിതമ് । യോവതിഷ്ഠേത്സദാനേന സോശ്നുതേ യോഗമൈശ്വരമ്
യതികൾക്കായി പറഞ്ഞിട്ടുള്ള രഹസ്യങ്ങളിൽ ഏറ്റവും രഹസ്യമായ ജ്ഞാനം ഇതാണ്. ഇതിൽ സ്ഥിരമായി നിലകൊള്ളുന്നവൻ ഐശ്വര്യമായ യോഗം പ്രാപിക്കും.
തസ്മാജ്ജ്ഞാനരതോ നിത്യമാത്മവിദ്യാപരായണഃ । ജ്ഞാനം സമഭ്യസേദ്ബ്രഹ്മ യേന മുച്യേത ബംധനാത്
അതിനാൽ, ജ്ഞാനത്തിൽ എപ്പോഴും ആസ്വദിക്കുന്നവനും ആത്മവിദ്യയിൽ ലീനനായവനും ബ്രഹ്മജ്ഞാനം ഭക്തിപൂർവ്വം അഭ്യസിക്കണം. അതിലൂടെ ബന്ധനങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കും.
മത്വാ പൃഥക്ത്വമാത്മാനം സര്വസ്മാദേവ കേവലമ് । ആനംദമക്ഷരം ജ്ഞാനം ധ്യായേത ച തതഃ പരമ്
സ്വയം എല്ലാറ്റിൽ നിന്നുമൊരു ഭേദമായി, ആനന്ദസ്വരൂപമായ, അക്ഷരമായ, ജ്ഞാനമായതെന്നു മനസ്സിലാക്കി, അതിനുശേഷം പരമത്തെയാണു ധ്യാനിക്കേണ്ടത്.
യസ്മാദ്ഭവംതി ഭൂതാനി യജ്ജ്ഞാത്വാ നേഹ ജായതേ । സ തസ്മാദീശ്വരോ ദേവഃ പരസ്താദ്യോധിതിഷ്ഠതി
ഏതു വ്യക്തിയിൽ നിന്നാണ് സകലഭൂതങ്ങളും ഉത്ഭവിക്കുന്നത്, അവനെ അറിഞ്ഞാൽ ഇവിടെ ഒന്നും ജനിക്കാറില്ല. ആകയാൽ, അവൻ തന്നെയാണ് ഈശ്വരനും ദൈവവും, എല്ലാറ്റിനും അതീതനായി നിലകൊള്ളുന്നത്.
യദംതരേ തദ്ഗമനം ശാശ്വതം ശിവമവ്യയമ് । യ ഇദം സ്വപരോക്ഷസ്തു സ ദേവഃ സ്യാന്മഹേശ്വരഃ
അന്തരത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന, പ്രാപിക്കാൻ ദുർലഭമായ, ശാശ്വതമായ, മംഗളമായ, അക്ഷയമായത്; അതാണ് മഹേശ്വരൻ, ദൈവം.
വ്രതാനി യാനി ഭിക്ഷൂണാം തഥൈവായം വ്രതാനി ച । ഏകൈകാതിക്രമേണൈവ പ്രായശ്ചിത്തം വിധീയതേ
ഭിക്ഷുക്കൾക്കായി നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്ന വ്രതങ്ങൾക്കും ഇവിടെയുള്ള വ്രതങ്ങൾക്കും, ഓരോ ലംഘനത്തിനും പ്രായശ്ചിത്തം നിർബന്ധമാണ്.
ഉപേത്യ ച സ്ത്രിയം കാമാത്പ്രായശ്ചിത്തം സമാഹിതഃ । പ്രാണായാമസമായുക്തം കുര്യ്യാത്സാംതപനം ശുചിഃ
കാമപ്രേരിതമായി സ്ത്രീയെ സമീപിച്ചാൽ, മനസ്സാക്ഷിയോടെ, ശുദ്ധിയോടെ, പ്രാണായാമം ചേർത്ത് സാന്തപന വ്രതം ആചരിച്ച് പ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്യണം.
തതശ്ചരേത നിയമാത്കൃച്ഛ്രം സംയതമാനസഃ । പുനരാശ്രമമാഗമ്യ ചരേദ്ഭിക്ഷുരതംദ്രിതഃ
ശാസ്ത്രാനുസൃതമായി, മനസ്സു നിയന്ത്രിച്ച് കൃച്ച്രവ്രതം ആചരിച്ച്, വീണ്ടും ആശ്രമത്തിലേക്ക് മടങ്ങി, ഭിക്ഷുവിന്റെ വ്രതം അശ്രദ്ധയില്ലാതെ പാലിക്കണം.
ന ധര്മയുക്തമനൃതം ഹിനസ്തീതി മനീഷിണഃ । തഥാപി ച ന കര്തവ്യഃ പ്രസംഗോ ഹ്യേഷ ദാരുണഃ
ധർമ്മത്തിന് അനുസരിച്ചുള്ള അസത്യവാക്ക് ദോഷം വരുത്തില്ലെന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു. എങ്കിലും അതു ചെയ്യരുത്, കാരണം അതിന്റെ ഫലങ്ങൾ ഭയാനകമാണ്.
ഏകരാത്രോപവാസശ്ച പ്രാണായാമശതം തഥാ । ഉക്ത്വാനൃതം പ്രകര്തവ്യം യതിനാ ധര്മലിപ്സുനാ
ധർമ്മം ആഗ്രഹിക്കുന്ന യതി ഒരിക്കൽ അസത്യം പറഞ്ഞാൽ, ഒരു രാത്രി ഉപവാസവും നൂറ് പ്രാണായാമവും ചെയ്യണം.
പരമാപദ്ഗതേനാപി ന കാര്യം സ്തേയമന്യതഃ । സ്തേയാദഭ്യധികഃ കശ്ചിന്നാസ്ത്യധര്മ ഇതി സ്മൃതിഃ
ഏതുവിധമായ വലിയ പ്രതിസന്ധിയിലും മറ്റൊരാളുടെ വസ്തു മോഷ്ടിക്കരുത്. മോഷ്ടിക്കുന്നതിനെക്കാൾ വലിയ അധർമ്മം ഒന്നുമില്ലെന്ന് ശാസ്ത്രം പറയുന്നു.
ഹിംസാ ചൈവാപരാ തൃഷ്ണാ യാച്ഞാത്മജ്ഞാനനാശികാ । യദേതദ്ദ്രവിണം നാമ പ്രാണാ ഹ്യേതേ ബഹിശ്ചരാഃ ൨൭ ദ്രവിണ। സ തസ്യ ഹരതേ പ്രാണാന്യോ യസ്യ ഹരതേ ധനമ് । ഏവം കൃത്വാ സ ദുഷ്ടാത്മാ ഭിന്നവൃത്തോ വ്രതച്യുതഃ
ഹിംസയും അത്യന്തം തൃശ്യയും യാചനയും ആത്മജ്ഞാനം നശിപ്പിക്കുന്നു. ഈ ധനം ജീവൻപോലെയാണ്, കാരണം ഇവ ജീവശക്തികൾ പുറത്തേക്ക് പോകുന്നതാണ്. മറ്റൊരാളുടെ ധനം എടുത്താൽ അവന്റെ ജീവൻ എടുത്തതുപോലെയാണ്; അങ്ങനെ ചെയ്താൽ ആ ദുഷ്ടൻ വ്രതത്തിൽ നിന്ന് തെറ്റിപ്പോകുന്നു.
ഭൂയോ നിര്വേദമാപന്നശ്ചരേദ്ഭിക്ഷുരതംദ്രിതഃ । അകസ്മാദേവ ഹിംസാം തു യദി ഭിക്ഷുഃ സമാചരേത്
വിഷാദം അനുഭവിച്ച യതി ആലസ്യമില്ലാതെ തന്റെ വ്രതം തുടരണം. എന്നാൽ, യാദൃശ്ചികമായി ഹിംസ ചെയ്താൽ—
കുര്യാത്കൃച്ഛ്രാതികൃച്ഛ്രം തു ചാംദ്രായണമഥാപി വാ । സ്കംദേതേംദ്രിയദൌര്ബല്യാത്സ്ത്രിയം ദൃഷ്ട്വാ യതിര്യദി
അവൻ ഏറ്റവും കഠിനമായ പ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്യണം, അല്ലെങ്കിൽ ചാന്ദ്രായണ വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കാം. ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ദുർബലമായതിനാൽ യതി സ്ത്രീയെ കണ്ടു വീഴ്ച സംഭവിച്ചാൽ—
തേന ധാരയിതവ്യാ വൈ പ്രാണായാമാസ്തു ഷോഡശ । ദിവാസ്കംദേ ത്രിരാത്രം സ്യാത്പ്രാണായാമശതം ബുധാഃ
അവൻ പതിനാറ് പ്രാണായാമം നിർബന്ധമായും ചെയ്യണം. ദിവസത്തിൽ വീഴ്ച സംഭവിച്ചാൽ മൂന്നു രാത്രി പ്രായശ്ചിത്തവും, ജ്ഞാനികൾ നൂറ് പ്രാണായാമവും നിർദ്ദേശിക്കുന്നു.
ഏകാന്നേ മധുമാംസേ ച നവശ്രാദ്ധേ തഥൈവ ച । പ്രത്യക്ഷലവണേ ചോക്തം പ്രാജാപത്യം വിശോധനമ്
ഒറ്റയ്ക്ക് ഭക്ഷണം കഴിച്ചാൽ, തേൻ, മാംസം, പുതിയ ശ്രാദ്ധം, നേരിട്ട് ഉപ്പ് കഴിച്ചാൽ, പ്രജാപത്യ പ്രായശ്ചിത്തം നിർബന്ധമാണ്.
ധ്യാനനിഷ്ഠസ്യ സതതം നശ്യതേ സര്വപാതകമ് । തസ്മാന്നാരായണം ധ്യാത്വാ തസ്യ ധ്യാനപരോ ഭവേത്
എപ്പോഴും ധ്യാനത്തിൽ സ്ഥിരനായി ഇരിക്കുന്നവന്റെ എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിക്കും. അതുകൊണ്ട് നാരായണനെ ധ്യാനിച്ച് ധ്യാനത്തിൽ ലയിക്കണം.
യദ്ബ്രഹ്മണഃ പരം ജ്യോതിഃ പ്രവിഷ്ടാക്ഷരമവ്യയമ് । യോംതരാത്മാ പരം ബ്രഹ്മ സ വിജ്ഞേയോ മഹേശ്വരഃ
ബ്രഹ്മത്തിന്റെ പരമജ്യോതി, അക്ഷരവും അവ്യയവുമായ അന്തരാത്മാവിൽ പ്രവേശിക്കുന്ന അതു തന്നെ പരബ്രഹ്മം, മഹേശ്വരൻ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്.