കപാടോത്പാടനാര്ഥീ തു യത്നേന മഹതാഽഭവത് । ലോഹയംത്രാവരുദ്ധശ്ച സ നോദ്ധാടയിതും ക്ഷമഃ
കതക് തുറക്കാന് വലിയ ശ്രമം ചെയ്തെങ്കിലും, ഇരുമ്പ് പൂട്ടു കൊണ്ടു പൂട്ടിയിരുന്നതുകൊണ്ട് അവന് തുറക്കാന് കഴിഞ്ഞില്ല.
ആരുരോഹ തദാ തസ്യ ബ്രാഹ്മണസ്യാവിശദ്ഗൃഹമ് । പ്രവിശ്യ തദ്ഗൃഹം ക്രൂരഃ കൃപണം പാണിനാദധത്
അവന് അപ്പോള് കയറി ബ്രാഹ്മണന്റെ വീട്ടിലേക്ക് അകത്തു കടന്നു. അകത്തു കയറി, ക്രൂരനായ അവന് ദരിദ്രനെ കൈകൊണ്ട് സ്പര്ശിച്ചു.
അട്ടാലികാം സ പാപിഷ്ഠോ നാപിതസ്തസ്കരക്രിയഃ । തത്രാപശ്യത്പ്രസുപ്തൌ തൌ ദംപതീരതിവിഹ്വലൌ
അങ്ങിനെയാണ് ആ പാപിയായ നാപ്പിത്തന് മുകളിലത്തെ നിലയിലേക്ക് കയറി. അവിടെ, ദാമ്പത്യം ദുഃഖത്തില് മുങ്ങി ഉറങ്ങിക്കിടക്കുന്ന ഇരുവരെയും കണ്ടു.
ജഗാമ ച തയോഃ പാര്ശ്വേ ഹേമഭൂഷാജിഘൃക്ഷയാ । ശയ്യായാ ഏകദേശസ്ഥം ഗൃഹീത്വാ ഭൂഷണം ബഹു
അവരുടെ പൊന്നാഭരണങ്ങള് എടുക്കാന് ആഗ്രഹിച്ച് അവരോടു സമീപിച്ചു. കിടക്കയുടെ ഒരു ഭാഗത്ത് ഉണ്ടായിരുന്ന നിരവധി ആഭരണങ്ങള് എടുത്തു.
ഹര്തും തദംഗതോ ഹസ്തം പ്രസസാര സ നാപിതഃ । തസ്കരസ്പര്ശതോ വിപ്രോ ജജാഗാര ഭയാതുരഃ
അഭരണങ്ങള് എടുക്കാന് നാപ്പിത്തന് കൈ നീട്ടിയപ്പോള്, കള്ളന്റെ സ്പര്ശനത്തില് ഭയപ്പെട്ട ബ്രാഹ്മണന് ഉണര്ന്നു.
ന കിംചിദൂചേ സംമീല്യ നേത്രേ തത്രൈവ സംസ്ഥിതഃ । യദാ സ തസ്കരഃ പാപോ ഗൃഹീത്വാ ദേഹഭൂഷണമ്
അവന് ഒന്നും പറയാതെ കണ്ണ് അടച്ച് അവിടെ തന്നെ കിടന്നു. ആ പാപിയായ കള്ളന് അവന്റെ ശരീരത്തില് നിന്നുള്ള ആഭരണങ്ങള് എടുത്തപ്പോള്—
ചലിതഃ സ തദാ തേന ദോര്ഭ്യാമാത്തോ ദ്വിജേന ഹി । പശ്ചാദാഗത്യ വിത്തസ്യാസഹമാനേന സംക്ഷയമ്
അപ്പോള് കള്ളന് പോകുമ്പോള് ബ്രാഹ്മണന് രണ്ടു കൈകൊണ്ടും അവനെ പിടിച്ചു, സ്വത്ത് നഷ്ടപ്പെടുന്നത് സഹിക്കാനാവാതെ.
തേനാപി നൃപ ചൌരേണ കൃപാണേന ഹതോ ദ്വിജഃ । വിദീര്ണോദരമധ്യസ്തു താതമാതരിതീരയന്
അപ്പോള്, രാജാവേ, ആ കള്ളന് കത്തിയാല് ബ്രാഹ്മണനെ കൊന്നു. വയര് കീറപ്പെട്ട അവന് അച്ഛനെയും അമ്മയെയും വിളിച്ചു.
വദംതഃ കിംകിമേത്യേതത്പാര്ശ്വം തസ്യാ യയുര്ജനാഃ । ദദൃശുസ്തം നിഃസൃതാംത്രം രുധിരാലിപ്തവിഗ്രഹമ്
എന്താണ് സംഭവിച്ചത്, എന്താണിത് എന്ന് ചോദിച്ചുകൊണ്ട് ആളുകള് അവന്റെ അടുത്തേക്ക് വന്നു. അവരെല്ലാവരും അവനെ, വയര് പുറത്തേക്ക് വന്ന രക്തം പുരണ്ട ശരീരത്തോടെ കണ്ടു.
പപ്രച്ഛുശ്ച മുകുംദേദം കര്മ കേനേദൃശം കൃതമ് । സോഽപി കൃച്ഛ്രേണ മഹതാ പ്രോവാചേദം സ്വബാംധവാന്
മുകുന്ദനോട്, 'ഇത് ചെയ്തത് ആര്?' എന്ന് അവര് ചോദിച്ചു. വലിയ കഷ്ടപ്പാടോടെ അവന് ബന്ധുക്കളോട് പറഞ്ഞു.
മുകുംദ ഉവാച-। മമൈവ പരിപാകോഽയം പൂര്വോപാര്ജിതകര്മണാമ് । ന കശ്ചിത്സുഖദുഃഖസ്യ ദാതാ കസ്യാപി ദേഹിനഃ
മുകുന്ദന് പറഞ്ഞു: 'ഇത് എന്റെ തന്നെ മുന് കര്മ്മങ്ങളുടെ ഫലമാണ്. ആരും മറ്റൊരാളുടെ സന്തോഷത്തിനോ ദുഃഖത്തിനോ കാരണമല്ല.'
ധര്മോഽധര്മശ്ച താവേവ തേഷാം മൂലം പുരാകൃതൌ । നാരദ ഉവാച- ഇത്യുക്ത്വാ സ തു ഭൂയസ്യാപീഡയാ ഗാഢപീഡിതഃ
'ധര്മ്മവും അധര്മ്മവും ഇവയുടെ മൂലവും മുന്കര്മ്മങ്ങളിലാണ്.' നാരദന് പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, അതിയായ വേദനയില് അവന്—
തത്യാജ ഭൂപതേ പ്രാണാന്പശ്യതാം സുഹൃദാം തദാ । വിലലാപ തദാ തസ്യ മാതാ ദ്വിജസതീ നൃപ
അപ്പോള് രാജാവേ, സുഹൃത്തുക്കള് നോക്കുനേരത്ത് അവന് ജീവന് വിട്ടു. അപ്പോള് അവന്റെ അമ്മയായ ബ്രാഹ്മണസ്ത്രീ വിലപിച്ചു.
നിധായ തച്ഛിരഃ സ്വാംകേ കുംഡലാഭ്യാമലംകൃതമ് । മാതോവാച- ഹാ ഹതാസ്മി ത്വയാ വത്സ ദശാമംത്യാം ച ഗച്ഛതാ
കുണ്ഡലങ്ങളാല് അലങ്കരിച്ച തല തനിക്കു മടിയില് വെച്ച് അമ്മ പറഞ്ഞു: 'എന്റെ മകനേ, നീ ഈ അവസാന നിമിഷത്തില് പോകുമ്പോള് എന്നെ നശിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.'
ദിനശ്രീരിവ സൂര്യേണ പശ്ചിമാചലലംബിനാ । യദംഗം ചംദനാലേപയോഗ്യം തവ മഹാമതേ
'പടിഞ്ഞാറ് മലയുടെ പിന്നില് സൂര്യന് അസ്തമിക്കുമ്പോള് എങ്ങിനെയാണ് പകല് ഭംഗി ഇല്ലാതാകുന്നത്, അതുപോലെ മഹാത്മാവേ, ചന്ദനം പുരട്ടാന് യോജ്യമായ നിന്റെ ശരീരം—'
മാം മജ്ജയാര്തിശോകാബ്ധൌ തദിദം ധൂലിധൂസരമ്
'—ഇപ്പോള് പൊടിയില് മൂടപ്പെട്ട്, എന്നെ വേദനയും ദുഃഖവും നിറഞ്ഞ സമുദ്രത്തില് മുങ്ങിച്ചിരിക്കുന്നു.'
താംബൂലചര്വണേഭ്യാസോ യസ്ത്വയാ വിഹിതസ്ത്വസൌ । സ ഏവ രുധിരോദ്ഗാര മിശ്രേണ ക്രിയതേ ധ്രുവമ് । തവ യേ ലോചനേ പൂര്വം ജിഗ്യതുഃ കമലശ്രിയമ്
നീ തുടങ്ങിച്ചിട്ടുള്ള പാന്ഭൂൽ ചവയ്ക്കുന്ന ആ ശീലം കൊണ്ടാണ് രക്തവും കഫവും കലർന്നതുപോലെ പുറത്തുവരുന്നത്. ഒരിക്കൽ കമലത്തിന്റെ ഭംഗിയെ പോലും ജയിച്ചിരുന്ന നിന്റെ കണ്ണുകൾ—
ത ഏവ സാംപ്രതം ജാതേ തിമിരൌഘാ വൃതേ ഇവ । ഉത്തിഷ്ഠോത്തിഷ്ഠ വത്സ ത്വം ശിഷ്യാനധ്യാപയാത്മനഃ
അവ കണ്ണുകൾ ഇപ്പോൾ കനത്ത ഇരുണ്ടതാൽ മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. എഴുന്നേൽക്കു, എഴുന്നേൽക്കു, പ്രിയമകനെ, നിന്റെ ശിഷ്യന്മാരെ നീയേയും പഠിപ്പിക്കണം.
യഥാവദ്വൈശ്വദേവാംതേ പൂജയാതിഥിമാഗതമ് । ദ്വാരി സ്ഥിതാ വയസ്യാസ്തേ ത്വാഹ്വയംതി പ്രയാഹി താന്
വൈശ്വദേവം കഴിഞ്ഞ് വീട്ടിൽ അതിഥിയെ ആദരിക്കുന്നതുപോലെ, നിന്റെ സുഹൃത്തുക്കൾ വാതിലിൽ നിന്നു വിളിക്കുന്നു. നീ അവരോടു പോകണം.
ദാതവ്യം യദ്ദദസ്വൈഭ്യോ ഗൃഹീതവ്യം ഗൃഹാണ തത് । ഹാഹാ ദേഹി പ്രതിവചഃ പതാമി തവ പാദയോഃ
നൽകേണ്ടത് അവർക്കു നല്കു, സ്വീകരിക്കേണ്ടത് നീ സ്വീകരിക്കു. ദയവായി എനിക്ക് മറുപടി തരിക, ഞാൻ നിന്റെ കാലിൽ വീണുപോകുന്നു.
നോചേദഹം വിമോക്ഷ്യാമി പ്രാണാംസ്തവ സമീപതഃ । നാരദ ഉവാച- ഇത്യുക്ത്വാ മൂര്ഛിതാ തസ്യ മുകുംദസ്യ പ്രസൂസ്തദാ
ഇല്ലെങ്കിൽ ഞാൻ നിന്റെ അടുത്ത് ജീവൻ വിട്ടുപോകും. നാരദൻ പറയും: ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് മുകുന്ദന്റെ ഭാര്യ അവിടെ ബോധംകെട്ടുപോയി.
ഭാര്യാ തസ്യ ശിരഃ സ്വാംകേ വിധായ വ്യലപച്ച സാ । ഭാര്യോവാച- നാമമാര്ഗേണ പാഥോധേ മദീയം വചനം ശൃണു
അവൾ ഭർത്താവിന്റെ തല തൻ്റെ മടിയിൽ വച്ചു വിലപിച്ചു. ഭാര്യ പറഞ്ഞു: സമുദ്രമേ, നിന്റെ നാമത്തിന്റെ വഴി എന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കു.
രുഷ്ടോഽസി ചേത്സമം മാത്രാ കുതോ വദ മമാഗ്രതഃ । ന കദാചിത്ത്വയാ സാധോ മൌനമീദൃക്കൃതം പുരാ । കേനാപി ലഘുനാ ഭ്രാത്രാ ഹ്യപമാനഃ കൃതസ്തവ
നീ കോപത്തിലാണ് എങ്കിൽ നേരെ എന്റെ മുമ്പിൽ പറഞ്ഞാലോ. സദാ നീ ഇങ്ങനെ മൗനം പാലിച്ചിട്ടില്ലല്ലോ. ഏതെങ്കിലും ഇളയ സഹോദരൻ നിന്നെ അപമാനിച്ചോ?
ശുകോഽയം പംജരസ്ഥസ്തേ നാന്നമത്തി ത്വയാ വിനാ । ഭോജയൈനം സുസിദ്ധാന്നം കലവാചം ച സാരികാമ്
നിന്റെ ഈ പഞ്ചരയിലിരിക്കുന്ന തത്ത, നീ ഇല്ലാതെ ഭക്ഷണം കഴിക്കില്ല. അതിനും മധുരം സംസാരിക്കുന്ന സാരികയ്ക്കും നല്ല പാചകിച്ചോറ് കൊടുക്കണം.
രാമരാമ ഹരേകൃഷ്ണ വിഷ്ണോ നാമാവലീമിതി । പാഠയോത്തിഷ്ഠ നിപുണൌ ദ്വാവേതൌ സാരികാശുകൌ
രാമ, രാമ, ഹരേ കൃഷ്ണ, വിഷ്ണു എന്നിങ്ങനെ നാമമാല ഇവര്ക്ക് പാരായണം ചെയ്യുക. എഴുന്നേറ്റ് ഈ സാരികയെയും തത്തയെയും പഠിപ്പിക്കൂ, ഇവർ വല്ല്യ ബുദ്ധിമാന്മാരാണ്.
അപരാദ്ധം മയാ കിം തേ യത്വം മാം നാഭിഭാഷസേ । യത്ത്വയാ മേ ധനം ദത്തം തന്മയാ സാധുരക്ഷിണമ്
എന്താണ് ഞാൻ നിന്നോടു ചെയ്ത പിഴ? നീ എനിക്ക് സംസാരിക്കാത്തത് എന്തുകൊണ്ടാണ്? നീ നൽകിയ ധനം ഞാൻ വിശ്വസ്തമായി കാത്തുസൂക്ഷിച്ചു.
അര്പിതം യത്ത്വയാ നാഥ നിജതേജോ മമോദരേ । സൂതികാലമഹം തസ്യ നോപേക്ഷേ ത്വാമനുവ്രജേ
നാഥാ, നീ എന്റെ ഗർഭത്തിൽ നിന്റെ തേജസ് സമർപ്പിച്ചതു, പ്രസവസമയത്ത് ഞാൻ അതിനെ അവഗണിക്കില്ല; ഞാൻ നിന്നെ അനുഗമിക്കും.
നാരദ ഉവാച- ഏവം വിലപ്യ സാ തസ്യ മുകുംദസ്യ പ്രിയാ തദാ । ന രുരോദ സ്വഭര്താരമനുഗംതുമനാ സതീ
നാരദൻ പറയും: ഇങ്ങനെ വിലപിച്ചിട്ടും, മുകുന്ദന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവൾ കരയാതെ ഭർത്താവിനെ അനുഗമിക്കാൻ മനസ്സുറപ്പിച്ചു.
അഥ തസ്യ മുകുംദസ്യ ഗുരുര്വേദായനാഭിധഃ । സംന്യാസീ പര്യടന്പൃഥ്വീം തസ്യ വേശ്മ യയൌ നൃപ
അപ്പോൾ മുകുന്ദന്റെ ഗുരുവായ വേദായനൻ, ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന സന്ന്യാസി, അവന്റെ വീട്ടിൽ എത്തി, രാജാവേ.
മുകുംദഃ ക്വ ഗതോ മാതാ ഭാര്യാ തസ്യ ച ധീമതഃ । ന ദൃശ്യതേ തദാ തേന പൃഷ്ടേത്യാചഷ്ട ചേടികാ
മുകുന്ദൻ എവിടെയാണ്, അവന്റെ ബുദ്ധിമാൻ അമ്മയും ഭാര്യയും എവിടെയാണ്? ഇവരെ കാണാനില്ലെന്ന് ഗുരു ചോദിച്ചു. അതിനുത്തരം ദാസി പറഞ്ഞു.