വ്യാസ ഉവാച- അഥാതഃ സംപ്രവക്ഷ്യാമി ദാനധര്മ്മമനുത്തമമ് । ബ്രഹ്മണാഭിഹിതം പൂര്വമൃഷീണാം ബ്രഹ്മവാദിനാമ്
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ഇനി ഞാൻ ദാനത്തിന്റെ ഉത്തമമായ ധർമ്മം വിശദീകരിക്കാം; ബ്രഹ്മാവു മുമ്പ് ബ്രഹ്മജ്ഞാനികളായ ഋഷിമാർക്ക് പറഞ്ഞതുപോലെ.
അര്ഥാനാമുചിതം പാത്രേ ശ്രദ്ധയാ പ്രതിപാദനമ് । ദാനമിത്യഭിനിര്ദിഷ്ടം ഭുക്തിമുക്തിഫലപ്രദമ്
സമർപ്പിക്കാൻ യോഗ്യനായവർക്കു വിശ്വാസപൂർവ്വം സമ്പത്ത് നൽകുന്നത് 'ദാനം' എന്നു വിളിക്കുന്നു; അത് അനുഭവവും മോക്ഷവും ഫലമായി നൽകുന്നു.
യോ ദദാതി വിശിഷ്ടേഭ്യഃ ശ്രദ്ധയാ പരയാ യുതഃ । തദ്വൈ ദത്തമഹം മന്യേ ശേഷം കസ്യാപി രക്ഷതി
ആരെങ്കിലും വിശിഷ്ടരായവർക്കു പരമവിശ്വാസത്തോടെ നൽകുന്ന ദാനമാണ് സത്യമായ ദാനം; മറ്റുള്ളത് മറ്റാരുടെയോ കൈവശം തുടരും.
നിത്യം നൈമിത്തികം കാമ്യം ത്രിവിധം ദാനമുച്യതേ । ചതുര്ഥം വിമലം പ്രോക്തം സര്വദാനോത്തമോത്തമമ്
ദാനം മൂന്നു വിധമാണ്: നിത്യദാനം, നൈമിത്തികദാനം, കാമ്യദാനം; നാലാമത്തേതായ വിശുദ്ധമായ ദാനം എല്ലാദാനങ്ങളിൽ ഉത്തമമെന്ന് പറയുന്നു.
അഹന്യഹനി യത്കിംചിദ്ദീയതേ നുപകാരിണേ । അനുദ്ദിശ്യഫലം തസ്മാദ്ബ്രാഹ്മണായ തു നിത്യകമ്
ദിവസേന പ്രതിഫലം പ്രതീക്ഷിക്കാതെ, ഫലത്തെ ലക്ഷ്യമിടാതെ, ബ്രാഹ്മണന് നൽകുന്നതാണ് നിത്യദാനം.
യത്തു പാപോപശാംത്യര്ഥം ദീയതേ വിദുഷാം കരേ । നൈമിത്തികം തദുദ്ദിഷ്ടം ദാനം സദ്ഭിരനുത്തമമ്
പാപം നീക്കുന്നതിനായി, ജ്ഞാനികൾക്ക് കൈമാറുന്ന ദാനം നൈമിത്തികദാനം എന്നാണു വിശുദ്ധന്മാർ ഉത്തമമെന്ന് പറയുന്നത്.
അപത്യവിജയൈശ്വര്യ സുഖാര്ഥം യത്പ്രദീയതേ । ദാനം തത്കാമ്യമാഖ്യാതമൃഷിഭിര്ധര്മചിംതകൈഃ
മക്കള്ക്കായി, വിജയത്തിനായി, ഐശ്വര്യത്തിനായി, സുഖത്തിനായി നൽകുന്ന ദാനമാണ് കാമ്യദാനം എന്ന് ധർമ്മചിന്തകനായ ഋഷിമാർ പറയുന്നു.
യദീശ്വരസ്യ പ്രീത്യര്ഥം ബ്രഹ്മവിത്സു പ്രദീയതേ । ചേതസാ ധര്മയുക്തേന ദാനം തദ്വിമലം ശിവമ്
ഭഗവാന്റെ പ്രസാദത്തിനായി, ബ്രഹ്മജ്ഞാനികൾക്ക്, ധർമ്മബോധത്തോടെ മനസ്സോടെ നൽകുന്നതാണ് വിശുദ്ധവും ശുഭകരവും ആയ ദാനം.
ദാനധര്മം നിഷേവേത പാത്രമാസാദ്യ ശക്തിതഃ । ഉപാസ്യതേ തു തത്പാത്രം യത്താരയതി സര്വതഃ
ശക്തിയനുസരിച്ച് യോഗ്യനായവരെ കണ്ടെത്തി ദാനം ചെയ്യണം. അത്തരത്തിലുള്ള ദാനഗ്രാഹകൻ എല്ലാ കഷ്ടതകളിൽ നിന്നും രക്ഷപ്പെടുത്തുന്നവനാണ്, അതിനാൽ അവനെ ആദരിക്കണം.
കുടുംബഭുക്തിവസനാദ്ദേയം യദതിരിച്യതേ । അന്യഥാ ദീയതേ യദ്വൈ ന തദ്ദാനം ഫലപ്രദമ്
കുടുംബത്തിന് ഭക്ഷണത്തിനും വസ്ത്രത്തിനും ആവശ്യമുള്ളതിൽ അധികം ഉള്ളത് ദാനം ചെയ്യണം. അതല്ലാതെ ദാനം ചെയ്താൽ അതിന് യഥാർത്ഥ ഫലം ലഭിക്കില്ല.
ശ്രോത്രിയായ കുലീനായ വിനീതായ തപസ്വിനേ । വ്രതസ്ഥായ ദരിദ്രായ പ്രദേയം ഭക്തിപൂര്വകമ്
പണ്ഡിതനും ഉന്നതവംശക്കാരനും വിനയശീലനും തപസ്സുകാരനും വ്രതപാലകനും ദരിദ്രനും ആയവർക്കു ഭക്തിപൂർവ്വം ദാനം ചെയ്യണം.
യസ്തു ദദ്യാന്മഹീം ഭക്ത്യാ ബ്രാഹ്മണായാഹിതാഗ്നയേ । സ യാതി പരമം സ്ഥാനം യത്ര ഗത്വാ ന ശോചതി
അഗ്നിഹോത്രം ചെയ്യുന്ന ബ്രാഹ്മണനു ഭക്തിയോടെ ഭൂമി ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ, ദുഃഖമില്ലാത്ത പരമാവസ്ഥയിലേക്ക് എത്തുന്നു.
ഇക്ഷുഭിഃ സംയുതാം ഭൂമിം യവഗോധൂമശാലിനീമ് । ദദാതി വേദവിദുഷേ യഃ സ ഭൂയോ ന ജായതേ
ഇഞ്ചി, യവം, ഗോതമ്പ്, അരി എന്നിവയാൽ സമൃദ്ധമായ ഭൂമി വേദജ്ഞനു ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ വീണ്ടും ജനിക്കേണ്ടി വരില്ല.
ഗോചര്മമാത്രാമപി വാ യോ ഭൂമിം സംപ്രയച്ഛതി । ബ്രാഹ്മണായ ദരിദ്രായ സര്വപാപൈഃ പ്രമുച്യതേ
പാവപ്പെട്ട ബ്രാഹ്മണനു ഒരു പശുവിന്റെ തൊലി അളവു മാത്രമുള്ള ഭൂമി പോലും ദാനം ചെയ്താൽ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചനം ലഭിക്കും.
ഭൂമിദാനാത്പരം ദാനം വിദ്യതേ നേഹ കിംചന । അന്നദാനം തേന തുല്യം വിദ്യാദാനം തതോധികമ്
ഈ ലോകത്ത് ഭൂമിദാനത്തേക്കാൾ വലിയ ദാനം ഒന്നുമില്ല. അന്നദാനം അതിനോട് തുല്യമാണ്; അതിലും വലിയത് വിദ്യാദാനമാണ്.
യോ ബ്രാഹ്മണായ ശാംതായ ശുചയേ ധര്മശീലിനേ । ദദാതി വിദ്യാം വിധിനാ ബ്രഹ്മലോകേ മഹീയതേ
ശാന്തനും ശുദ്ധനും ധർമ്മനിഷ്ഠനുമായ ബ്രാഹ്മണനു നിയമപ്രകാരം വിദ്യ ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു.
ദദ്യാദഹരഹഃ സ്വര്ണം ശ്രദ്ധയാ ബ്രഹ്മചാരിണേ । സര്വപാപവിനിര്മുക്തോ ബ്രഹ്മണഃ സ്ഥാനമാപ്നുയാത്
വിശ്വാസപൂർവ്വം ബ്രഹ്മചാരിയായ ബ്രാഹ്മണനു ദിവസേന സ്വർണം ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനായി ബ്രഹ്മലോകം പ്രാപിക്കും.
ഗൃഹസ്ഥായാന്നദാനേന ഫലമാപ്നോതി മാനവഃ । അന്നമേവാസ്യ ദാതവ്യം ദത്വാപ്നോതി പരാം ഗതിമ്
ഗൃഹസ്ഥനു അന്നം ദാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ പുണ്യം നേടുന്നു. അന്നം മാത്രം ദാനം ചെയ്യണം; അങ്ങനെ ചെയ്താൽ പരമഗതി ലഭിക്കും.
വൈശാഖ്യാം പൂര്ണമാസ്യാം തു ബ്രാഹ്മണാന്സപ്ത പംച വാ । ഉപോഷ്യ വിധിനാ ശാംതഃ ശുചിഃ പ്രയതമാനസഃ
വൈശാഖമാസത്തിലെ പൗർണമി ദിവസം, നിയമപ്രകാരം ഉപവാസം പാലിച്ച്, മനസ്സിൽ സമാധാനവും ശുദ്ധിയും പുലർത്തി ഏഴോ അഞ്ചോ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ആദരിക്കണം.
പൂജയിത്വാ തിലൈഃ കൃഷ്ണൈര്മധുനാ ച വിശേഷതഃ । പ്രീയതാം ധര്മരാജേതി യദാ മനസി വര്ത്തതേ
കറുത്ത എള്ളും തേനും ഉപയോഗിച്ച് പ്രത്യേകമായി പൂജ ചെയ്ത്, 'ധർമ്മരാജാവ് സന്തോഷിക്കട്ടെ' എന്ന ഭാവന മനസ്സിൽ വരുമ്പോൾ,
യാവജ്ജീവം തു യത്പാപം തത്ക്ഷണാദേവ നശ്യതി । കൃഷ്ണാജിനേ തിലാന്കൃത്വാ ഹിരണ്യം മധുസര്പിഷീ
ജീവിതകാലം ചെയ്ത എല്ലാ പാപങ്ങളും അക്ഷണത്തിൽ തന്നെ നശിക്കും; കറുത്ത മാൻതോലും എള്ളും സ്വർണ്ണവും തേനും നെയ്യും അർപ്പിച്ചാൽ,
ദദാതി യസ്തു വിപ്രായ സര്വം തരതി ദുഷ്കൃതമ് । ഘൃതാന്നമുദകുംഭം ച വൈശാഖ്യാം തു വിശേഷതഃ
ഇവയൊക്കെയും ബ്രാഹ്മണനു ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ എല്ലാ ദുഷ്കൃത്യങ്ങളും അതിജയിക്കും, പ്രത്യേകിച്ച് വൈശാഖത്തിൽ നെയ്യ് ചേർത്ത അന്നവും വെള്ളം നിറച്ച കുംഭവും ദാനം ചെയ്താൽ.
നിര്ദ്ദിശ്യ ധര്മരാജായ വിപ്രേഭ്യോ മുച്യതേ ഭയാത് । സുവര്ണതിലയുക്തൈസ്തു ബ്രാഹ്മണാന്സപ്ത പംച വാ
ധർമ്മരാജാവിന് സമർപ്പിച്ച് ബ്രാഹ്മണന്മാരെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുമ്പോൾ ഭയത്തിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കും; സ്വർണ്ണവും എള്ളും നൽകി ഏഴോ അഞ്ചോ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ സംതൃപ്തിപ്പെടുത്തുമ്പോൾ,
തര്പയേദുദപാത്രൈസ്തു ബ്രഹ്മഹത്യാം വ്യപോഹതി । മാഘമാസേ തമിസ്രേ തു ദ്വാദശ്യാം സമുപോഷിതഃ
വെള്ളം നിറച്ച പാത്രങ്ങൾ നൽകി അവരെ സംതൃപ്തിപ്പെടുത്തുമ്പോൾ ബ്രഹ്മഹത്യാപാപം നീങ്ങും; മാഘമാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലെ ദ്വാദശി ദിവസം ഉപവാസം പാലിച്ച്,
ശുക്ലാംബരധരഃ കൃഷ്ണൈസ്തിലൈര്ഹുത്വാ ഹുതാശനമ് । പ്രദദ്യാദ്ബ്രാഹ്മണേഭ്യസ്തു തിലാനേവ സമാഹിതഃ
വെള്ള വസ്ത്രം ധരിച്ച്, കറുത്ത എള്ള് അഗ്നിയിൽ അർപ്പിച്ച ശേഷം, ശ്രദ്ധയോടെ ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് എള്ള് ദാനം ചെയ്യണം.
ജന്മപ്രഭൃതി യത്പാപം സര്വം തരതി വൈ ദ്വിജഃ । അമാവാസ്യാമനുപ്രാപ്യ ബ്രാഹ്മണായ തപസ്വിനേ
ജനനത്തോടു കൂടി ചെയ്ത എല്ലാ പാപങ്ങളും അങ്ങനെ ചെയ്യുന്ന ദ്വിജൻ അതിജയിക്കും; അമാവാസ്യ ദിവസം തപസ്സുകാരനായ ബ്രാഹ്മണനു സമീപിച്ച്,
യത്കിംചിദ്ദേവദേവേശം ദദ്യാച്ചോദ്ദിശ്യ കേശവമ് । പ്രീയതാമീശ്വരോ വിഷ്ണുര്ഹൃഷീകേശഃ സനാതനഃ
ദേവദേവനായ കേശവനോടു ഭക്തിയോടെ എന്തെങ്കിലും കൊടുത്താൽ, ശാശ്വതനായ ഹൃഷീകേശൻ വിഷ്ണു സന്തോഷപ്പെടട്ടെ.
സപ്തജന്മകൃതം പാപം തത്ക്ഷണാദേവ നശ്യതി । യസ്തു കൃഷ്ണചതുര്ദശ്യാം സ്നാത്വാ ദേവം പിനാകിനമ്
ഏഴു ജന്മങ്ങളിൽ പറ്റിയ പാപം പോലും, കൃഷ്ണചതുര്ദശി ദിവസം പിനാകിയെ സ്നാനവും പൂജയും ചെയ്ത് ഭക്തൻ ഉടൻ തന്നെ നശിപ്പിക്കും.
ആരാധയേദ്ദ്വിജമുഖേന തസ്യാസ്തി പുനര്ഭവഃ । കൃഷ്ണാഷ്ടമ്യാം വിശേഷേണ ധാര്മികായ ദ്വിജാതയേ
ബ്രാഹ്മണന്റെ മുഖാന്തിരം ആരാധിച്ചാൽ, അവന് വീണ്ടും ജനനം ഉണ്ടാകില്ല; പ്രത്യേകിച്ച് കൃഷ്ണാഷ്ടമി ദിവസം ധാർമ്മികനായ ബ്രാഹ്മണനെ ആദരിക്കണം.
സ്നാത്വാഭ്യര്ച്യ യഥാന്യായം പാദപ്രക്ഷാലനാദിഭിഃ । പ്രീയതാം മേ മഹാദേവോ ദദ്യാദ്ദ്രവ്യം സ്വകീയകമ്
ശുദ്ധമായി സ്നാനം ചെയ്ത്, പാദപ്രക്ഷാലനം പോലുള്ള ആചാരങ്ങൾ പാലിച്ച്, മഹാദേവൻ സന്തോഷപ്പെടാൻ സ്വന്തം വസ്തുക്കൾ സമർപ്പിക്കണം.