ധാരയേദ്വൈണവപാലാശൌ ദംഡൌ കേശാംതികൌ ദ്വിജഃ । യജ്ഞാര്ഹവൃക്ഷജം വാഥ സൌമ്യമവ്രണമേവ ച
ദ്വിജന് മുളയും പാലാശവൃക്ഷവും നിന്നുള്ള രണ്ട് ദണ്ഡങ്ങള് തലമുടിയുടെ അറ്റംവരെ നീളമുള്ളതായും, അല്ലെങ്കില് യജ്ഞത്തിന് യോഗ്യമായ വൃക്ഷത്തില് നിന്നുള്ള, മൃദുവും മുറിവുകളില്ലാത്തതുമായ ഒരു ദണ്ഡം മാത്രം കൈവശം വയ്ക്കണം.
സായംപ്രാതര്ദ്വിജഃ സംധ്യാമുപാസീത സമാഹിതഃ । കാമാല്ലോഭാദ്ഭയാന്മോഹാത്ത്യക്ത്വൈനാം പതിതോ ഭവേത്
സന്ധ്യാകാലത്തും പ്രഭാതത്തും ദ്വിജന് ഭക്തിയോടെ സന്ധ്യാവന്ദനം നിര്വഹിക്കണം. ആഗ്രഹം, ലാഭം, ഭയം, മോഹം എന്നിവ കൊണ്ടു അതിനെ ഉപേക്ഷിച്ചാല് അവന് പാപിയാവും.
അഗ്നികാര്യം തതഃ കുര്യാത്സായംപ്രാതഃ പ്രസന്നധീഃ । സ്നാത്വാ സംതര്പയേദ്ദേവാനൃഷീന്പിതൃഗണാംസ്തഥാ
അതിനുശേഷം മനസ്സു ശുദ്ധിയോടെ സന്ധ്യാകാലത്തും പ്രഭാതത്തും അഗ്നികാര്യങ്ങള് ചെയ്യണം. സ്നാനം കഴിഞ്ഞ് ദേവന്മാരെയും ഋഷിമാരെയും പിതൃഗണങ്ങളെയും തൃപ്തിപ്പെടുത്തണം.
ദേവതാഭ്യര്ചനം കുര്യാത്പുഷ്പൈഃ പത്രൈര്യവാംബുഭിഃ । അഭിവാദനശീലഃ സ്യാന്നിത്യം വൃദ്ധേഷു ധര്മതഃ
പൂക്കള്, ഇലകള്, യവം, വെള്ളം എന്നിവ കൊണ്ട് ദേവതകളെ ആരാധിക്കണം. വൃദ്ധന്മാരോടു എന്നും ധര്മ്മാനുസൃതമായി വിനയപൂര്വ്വം അഭിവാദനം ചെയ്യണം.
അസാവഹം ഭോ നാമേതി സമ്യക്പ്രണതിപൂര്വകമ് । ആയുരാരോഗ്യസിദ്ധ്യര്ഥം തംദ്രാദിപരിവര്ജിതഃ
ശരിയായ നമസ്കാരത്തോടെ, 'ഞാന് ഈ പേര് ഉള്ളവനാണ്, ഭോ സ്വാമീ' എന്ന് ഉച്ചരിക്കണം. മന്ദത്വം പോലുള്ളതൊന്നും കൂടാതെ, ദീര്ഘായുസ്സും ആരോഗ്യവും ലഭിക്കാനാണ് ഇതു ചെയ്യേണ്ടത്.
ആയുഷ്മാന്ഭവ സൌമ്യേതി വചോ വിപ്രോഽഭിവാദനേ । ആകാരശ്ചാസ്യ നാമ്നോംഽതേ വാച്യഃ പൂര്വാക്ഷരപ്ലുതഃ
അഭിവാദനത്തിന് മറുപടിയായി ബ്രാഹ്മണന് 'ദീര്ഘായുസ്സുള്ളവനാകൂ, സൗമ്യ' എന്നു പറയണം. പേര് പറയുമ്പോള് അവസാന അക്ഷരം നീട്ടി ഉച്ചരിക്കണം.
യോ ന വേത്ത്യഭിവാദസ്യ വിപ്രഃ പ്രത്യഭിവാദനമ് । നാഭിവാദ്യഃ സ വിദുഷാ യഥാ ശൂദ്രസ്തഥൈവ സഃ
അഭിവാദനത്തിന് എങ്ങനെ മറുപടി പറയണമെന്ന് അറിയാത്ത ബ്രാഹ്മണനെ പണ്ഡിതന് അഭിവാദനം ചെയ്യരുത്; അവന് ശൂദ്രനുപോലെയാണ്.
വ്യത്യസ്തപാണിനാ കാര്യം പാദസംഗ്രഹണം ഗുരോഃ । സവ്യേന സവ്യഃ സ്പ്രഷ്ടവ്യോ ദക്ഷിണേന തു ദക്ഷിണഃ
ഗുരുവിന്റെ കാലുകള് സ്പര്ശിക്കുമ്പോള് ഇടത് കാലിന് ഇടത് കൈയും, വലത് കാലിന് വലത് കൈയും ഉപയോഗിക്കണം.
ലൌകികം വൈദികം വാപി തഥാധ്യാത്മികമേവ വാ । അവാപ്യ പ്രയതോ ജ്ഞാനം തം പൂര്വമഭിവാദയേത്
ലോകികം, വൈദികം, അല്ലെങ്കില് ആത്മീയമായതോ ആയ ജ്ഞാനം പരിശ്രമത്തോടെ നേടിയാല് ആദ്യം ഗുരുവിനെ അഭിവാദനം ചെയ്യണം.
നോദകം ധാരയേദ്ഭൈക്ഷ്യം പുഷ്പാണി സമിധസ്തഥാ । ഏവംവിധാനി ചാന്യാനി ന ദേവാര്ഥേഷു കര്മ്മസു
ദേവതകള്ക്കായി കര്മ്മങ്ങള് ചെയ്യുമ്പോള് വെള്ളം, ഭിക്ഷ, പൂക്കള്, സമിധ് തുടങ്ങിയവയും മറ്റും കൈവശം വയ്ക്കരുത്.
ബ്രാഹ്മണം കുശലം പൃച്ഛേത്ക്ഷത്രബംധുമനാമയമ് । വൈശ്യം ക്ഷേമം സമാഗമ്യ ശൂദ്രമാരോഗ്യമേവ ച
ബ്രാഹ്മണനോട് അവന്റെ ക്ഷേമം, ക്ഷത്രിയനോട് ആരോഗ്യസ്ഥിതി, വൈശ്യനോട് സമൃദ്ധി, ശൂദ്രനോട് ആരോഗ്യനില എന്നിവ ചോദിക്കണം.
ഉപാധ്യായഃ പിതാ ജ്യേഷ്ഠോ ഭ്രാതാ ത്രാതാ ച ഭീതിതഃ । മാതുലഃ ശ്വശുരശ്ചൈവ മാതാമഹ പിതാമഹൌ
ഉപാധ്യായന്, പിതാവ്, മൂത്ത സഹോദരന്, ഭയത്തില് രക്ഷകന്, അമ്മാവന്, മാമന്, അമ്മാമ്മ, അപ്പൂപ്പന്—
വര്ണശ്രേഷ്ഠഃ പിതൃവ്യശ്ച പുംസോഽത്ര ഗുരവഃ സ്മൃതാഃ । മാതാ മാതാമഹീ ഗുര്വീ പിതുര്മാതുശ്ച സോദരാഃ
ജാതിയില് ശ്രേഷ്ഠന്, പിതാവിന്റെ സഹോദരന് എന്നിവരും പുരുഷന്മാരില് ഗുരുക്കന്മാരായി കരുതപ്പെടുന്നു. അമ്മ, അമ്മാമ്മ, പിതാവിന്റെയും അമ്മയുടെയും സഹോദരിമാര് ഇവരും ഗുരുവികളാണ്.
ശ്വശ്രൂഃ പിതാമഹീ ജ്യേഷ്ഠാ ധാത്രീ ച ഗുരവഃ സ്ത്രിയഃ । ജ്ഞേയസ്തു ഗുരുവര്ഗോഽയം മാതൃതഃ പിതൃതോ ദ്വിജാഃ
മാമിയമ്മ, അപ്പൂപ്പിയമ്മ, മൂത്ത ധാത്രി ഇവരും ഗുരുവികളാണ്. അമ്മയുടെയും അച്ഛന്റെയും വശം ചേര്ന്ന ഈ ഗുരുവര്ഗ്ഗം അറിയണം, ദ്വിജന്.
അനുവര്തനമേതേഷാം മനോവാക്കായകര്മഭിഃ । ഗുരൂന്ദൃഷ്ട്വാ സമുത്തിഷ്ഠേദഭിവാദ്യ കൃതാഞ്ജലി
ഇവരെ മനസ്സിലും വാക്കിലും കര്മ്മത്തിലും അനുസരിക്കണം. ഗുരുക്കന്മാരെ കണ്ടാല് എഴുന്നേറ്റു, അഭിവാദനം ചെയ്ത് കൈകൂപ്പി നില്ക്കണം.
നൈതൈരുപവിശേത്സാര്ദ്ധം വിവദേന്നാത്മകാരണാത് । ജീവിതാര്ഥമപി ദ്വേഷാദ്ഗുരുഭിര്നൈവ ഭാഷണമ്
ഇവരോടൊപ്പം ഇരിക്കരുത്, സ്വാര്ത്ഥതക്കായി വാദിക്കരുത്. ജീവന് രക്ഷിക്കേണ്ടി വന്നാലും ഗുരുക്കന്മാരോടു വൈരാഗ്യത്തോടെ സംസാരിക്കരുത്.
ഉദ്രിക്തോഽപി ഗുണൈരന്യൈര്ഗുരുദ്വേഷീ പതത്യധഃ । ഗുരൂണാമപി സര്വേഷാം പംച പൂജ്യാ വിശേഷതഃ
മറ്റു ഗുണങ്ങള് ഉണ്ടെങ്കിലും ഗുരുവിനെ ദ്വേഷിക്കുന്നവന് താഴേക്ക് വീഴും. എല്ലാ ഗുരുക്കന്മാരിലും അഞ്ചുപേര് പ്രത്യേകമായി ആദരിക്കപ്പെടണം.
തേഷാമാദ്യാസ്ത്രയഃ ശ്രേഷ്ഠാസ്തേഷാം മാതാ സുപൂജിതാ । യോ ഭാവയതി യാ സൂതേ യേന വിദ്യോപദിശ്യതേ
അവരില് ആദ്യത്തെ മൂവര് ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠര്. അവരില് അമ്മയെ ഏറ്റവും വലിയ ആദരവോടെ കാണണം— വളര്ത്തുന്നവള്, പ്രസവിക്കുന്നവള്, വിജ്ഞാനം പഠിപ്പിക്കുന്നവന്.
ജ്യേഷ്ഠോ ഭ്രാതാ ച ഭര്താ ച പംചൈതേ ഗുരവഃ സ്മൃതാഃ । ആത്മനഃ സര്വയത്നേന പ്രാണത്യാഗേന വാ പുനഃ
മുതിർന്ന സഹോദരനും ഭർത്താവും ഉൾപ്പെടെ ഈ അഞ്ചുപേരെയും ഗുരുക്കളായി കണക്കാക്കണം. അവരെ എല്ലാ ശ്രമവും പ്രാണത്യാഗം വരെ ചെയ്തും ആദരിക്കണം.
പൂജനീയാ വിശേഷേണ പംചൈതേ ഭൂതിമിച്ഛതാ । യാവത്പിതാ ച മാതാ ച ദ്വാവേതൌ നിര്വികാരിണൌ
സമ്പത്ത് ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ഈ അഞ്ചുപേരെയും പ്രത്യേകമായി ആദരിക്കണം. അച്ഛനും അമ്മയും മാറ്റമില്ലാതെ ഇരിക്കുന്നവരെപ്പോലെ.
താവത്സര്വം പരിത്യജ്യ പുത്രഃ സ്യാത്തത്പരായണഃ । പിതാ മാതാ ച സുപ്രീതൌ സ്യാതാം പുത്രഗുണൈര്യദി
അച്ഛനും അമ്മയും സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കുന്നതുവരെ മകൻ എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച് അവരോടു മാത്രം ഭക്തിയോടെ ഇരിക്കണം. മകന്റെ നല്ല ഗുണങ്ങൾ കൊണ്ട് അച്ഛനും അമ്മയും സന്തോഷപ്പെടണം.
സ പുത്രഃ സകലം ധര്മം പ്രാപ്നുയാത്തേന കര്മണാ । നാസ്തി മാതൃസമം ദൈവം നാസ്തി പിതൃസമോ ഗുരുഃ
അങ്ങനെയുള്ള മകൻ അത്തരത്തിലുള്ള പ്രവൃത്തിയാൽ എല്ലാ ധർമ്മവും നേടും. അമ്മയെപ്പോലൊരു ദൈവവും ഇല്ല, അച്ഛനെപ്പോലൊരു ഗുരുവും ഇല്ല.
തയോഃ പ്രത്യുപകാരോഽപി ന കഥംചന വിദ്യതേ । തയോര്നിത്യം പ്രിയം കുര്യാത്കര്മണാ മനസാ ഗിരാ
അച്ഛനും അമ്മയ്ക്കും പ്രതിഫലം നൽകാൻ ഒരുവിധത്തിലും കഴിയില്ല. അവർക്കു സന്തോഷം തരുന്ന കാര്യങ്ങൾ പ്രവൃത്തിയിലും മനസ്സിലും വാക്കിലും എല്ലാം ചെയ്യണം.
ന താഭ്യാമനനുജ്ഞാതോ ധര്മമന്യം സമാചരേത് । വര്ജയിത്വാ മുക്തിഫലം നിത്യം നൈമിത്തികം തഥാ
അച്ഛനും അമ്മയും അനുമതി നൽകാതെ മറ്റേതെങ്കിലും കർമ്മം ചെയ്യരുത്, മോക്ഷഫലമുള്ളതും നിത്യവും പ്രത്യേകമായും ചെയ്യുന്ന കർമ്മങ്ങൾ ഒഴികെ.
ധര്മസാരഃ സമുദ്ദിഷ്ടഃ പ്രേത്യാനംതഫലപ്രദഃ । സമ്യഗാരാധ്യ വക്താരം വിസൃഷ്ടസ്തദനുജ്ഞയാ
ഇതാണു ധർമ്മത്തിന്റെ സാരം, മരണത്തിനു ശേഷം അനന്തഫലം നൽകുന്നത്. ഗുരുവിനെ യഥായോഗ്യം ആദരിച്ച്, അവന്റെ അനുമതിയോടെ ശിഷ്യൻ വിജ്ഞാനഫലം അനുഭവിക്കും.
ശിഷ്യോ വിദ്യാഫലം ഭുംക്തേ പ്രേത്യ ചാപദ്യതേ ദിവി । യോ ഭ്രാതരം പിതൃസമം ജ്യേഷ്ഠം മൂഢോഽവമന്യതേ
ശിഷ്യൻ വിജ്ഞാനഫലം അനുഭവിച്ച് മരണത്തിനു ശേഷം സ്വർഗത്തിൽ എത്തും. എന്നാൽ മൂഢൻ മുതിർന്ന സഹോദരനെ അച്ഛനെപ്പോലെ ആദരിക്കാതെ അവഗണിച്ചാൽ—
തേന ദോഷേണ സംപ്രേത്യ നിരയം ഘോരമൃച്ഛതി । പുംസാം വര്ത്മനി സൃഷ്ടേന പൂജ്യോ ഭര്താ തു സര്വദാ
അങ്ങനെയുള്ള കുറ്റം മൂലം മരണത്തിനു ശേഷം ഭയങ്കരമായ നരകത്തിൽ എത്തും. പുരുഷന്മാരുടെ മാർഗത്തിൽ ഭർത്താവിനെ എപ്പോഴും ആദരിക്കേണ്ടതാണു.
അപി മാതരി ലോകേഽസ്മിന്നുപകാരാദ്ധി ഗൌരവമ് । മാതുലാംശ്ച പിതൃവ്യാംശ്ച ശ്വശുരാനൃത്വിജോ ഗുരൂന്
ലോകത്തിൽ അമ്മക്ക് സഹായം ചെയ്തതുകൊണ്ട് ആദരമുണ്ട്. അമ്മാവന്മാരെയും പിതാവിന്റെ സഹോദരന്മാരെയും, മരുമക്കളെയും, യാഗകാർമ്മികരെയും, ഗുരുക്കന്മാരെയും—
അസാവഹമിതി ബ്രൂയാത്പ്രത്യുത്ഥായാഭിവാദയേത് । അവാച്യോ ദീക്ഷിതോ നാമ്നാ യവീയാനപി യോ ഭവേത്
'ഇവിടെയുണ്ട് ഞാൻ' എന്നു പറഞ്ഞ് എഴുന്നേറ്റ് അഭിവാദ്യം ചെയ്യണം. ദീക്ഷയേറ്റവൻ ചെറുപ്പനായാലും പേരുപറഞ്ഞ് വിളിക്കരുത്.
ഭോ ഭവത്പൂര്വകം ത്വേനമഭിഭാഷേത ധര്മവിത് । അഭിവാദ്യശ്ച പൂജ്യശ്ച ശിരസാനമ്യ ഏവ ച
ധർമ്മം അറിയുന്നവൻ 'ഭവാൻ' എന്നോ 'ആര്യാ' എന്നോ ആദരപൂർവം വിളിക്കണം. അഭിവാദ്യം ചെയ്ത ശേഷം തലകൂന്തി ആദരിക്കണം.