സ്വസ്ഥോ ഭവ മഹാരാജ ഭുക്ത്വാ രാജ്യമകംടകമ് । പുനര്ദ്രക്ഷ്യസി രാജേംദ്ര യജമാനോ വിശേഷതഃ
മഹാരാജാവേ, നീ മനസ്സിലുറപ്പോടെ, കഷ്ടമില്ലാതെ രാജ്യം ഭുജിച്ചു, വീണ്ടും യജമാനനായി പ്രത്യേകമായി കാണും.
ഇതി ശ്രീപാദ്മേ മഹാപുരാണേ സ്വര്ഗഖംഡേ പ്രയാഗമാഹാത്മ്യം। നാമ ഊനപംചാശത്തമോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ മഹാപുരാണമായ ശ്രീപദ്മത്തിൽ, സ്വർഗ്ഗഖണ്ഡത്തിൽ, പ്രയാഗമാഹാത്മ്യം എന്ന നാല്പത്തൊന്നാം അധ്യായം സമാപിച്ചു.
ഋഷയ ഊചുഃ- ഭവതാ കഥിതം സര്വം യത്കിംചിത്പൃഷ്ടമേവ ച । ഇദാനീമപി പൃച്ഛാമ ഏകം വദ മഹാമതേ
മഹർഷിമാർ പറഞ്ഞു: ഭവാൻ പറഞ്ഞതും ഞങ്ങൾ ചോദിച്ചതും എല്ലാം വിശദമായി പറഞ്ഞു. ഇപ്പോൾ ഞങ്ങൾ ഒരു കാര്യവും ചോദിക്കുന്നു; മഹാമതിയുള്ളവനേ, അതു പറയൂ.
ഏതേഷാം ഖലു തീര്ഥാനാം സേവനാദ്യത്ഫലം ലഭേത് । സര്വേഷാം കില കൃത്വൈകം കര്മ കേന ച ലഭ്യതേ
ഈ തീർത്ഥങ്ങൾ സേവിച്ചാൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലം എന്താണ്? ഒറ്റ ഒരു പ്രവർത്തി ചെയ്താൽ എല്ലാം നേടിയ ഫലം എങ്ങനെ ലഭിക്കും?
ഏതന്നോ ബ്രൂഹി സര്വജ്ഞ കര്മൈവം യദി വര്തതേ । സൂത ഉവാച- കര്മയോഗഃ കില പ്രോക്തോ വര്ണാനാം ദ്വിജപൂര്വശഃ
എന്താണെന്നു ഞങ്ങൾക്കു പറയൂ, സർവ്വജ്ഞനേ, അങ്ങനെയൊരു പ്രവർത്തി ഉണ്ടെങ്കിൽ. സൂതൻ പറഞ്ഞു: എല്ലാ വർണ്ണങ്ങൾക്കും, ദ്വിജന്മാരെ തുടക്കം വെച്ചാണ്, കര്മ്മയോഗം നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു.
നാനാവിധോ മഹാഭാഗാസ്തത്ര ചൈകം വിശിഷ്യതേ । ഹരിഭക്തിഃ കൃതാ യേന മനസാ വചസാ ഗിരാ
മഹാഭാഗന്മാരേ, അതിൽ പലതരമുണ്ട്; എന്നാൽ ഒന്നാണ് അതിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠം: മനസ്സും വാക്കും പ്രവർത്തിയും കൊണ്ട് ഹരിയിൽ ഭക്തി പുലർത്തുന്നത്.
ജിതം തേന ജിതം തേന ജിതമേവ ന സംശയഃ । ഹരിരേവ സമാരാധ്യഃ സര്വദേവേശ്വരേശ്വരഃ
അവൻ ജയിച്ചു, അവൻ ജയിച്ചു, അവൻ സത്യത്തിൽ ജയിച്ചു — ഇതിൽ സംശയമില്ല; ദേവന്മാരിലെ ദേവന്മാരുടെ നാഥനായ ഹരിയെ മാത്രം ആരാധിച്ചവനാണ് വിജയി.
ഹരിനാമമഹാമംത്രൈര്നശ്യേത്പാപപിശാചകമ് । ഹരേഃ പ്രദക്ഷിണം കൃത്വാ സകൃദപ്യമലാശയാഃ
ഹരിയുടെ മഹാമന്ത്രങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ചാൽ പാപരൂപിയായ ഭൂതം നശിക്കും; ഹരിയെ ഒരിക്കൽ പോലും ശുദ്ധഹൃദയത്തോടെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്താൽ അതു സംഭവിക്കും.
സര്വതീര്ഥസമാപ്ലാവം ലഭംതേ യന്ന സംശയഃ । പ്രതിമാം ച ഹരേര്ദൃഷ്ട്വാ സര്വതീര്ഥഫലം ലഭേത്
അവൻ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിൽ കുളിച്ചതിന്റെ ഫലം നേടുന്നു — ഇതിൽ സംശയമില്ല; ഹരിയുടെ പ്രതിമ കണ്ടാൽ എല്ലാ തീർത്ഥഫലവും ലഭിക്കും.
വിഷ്ണുനാമപരം ജപ്ത്വാ സര്വമംത്രഫലം ലഭേത് । വിഷ്ണുപ്രസാദതുലസീമാഘ്രായ ദ്വിജസത്തമാഃ
വിഷ്ണുവിന്റെ പരമനാമങ്ങൾ ജപിച്ചാൽ എല്ലാ മന്ത്രഫലവും ലഭിക്കും; വിഷ്ണുവിന് സമർപ്പിച്ച തുളസിയുടെ സുഗന്ധം ശ്വസിച്ചാലും അതേ ഫലം ലഭിക്കും, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ.
പ്രചംഡം വികരാലം തദ്യമസ്യാസ്യം ന പശ്യതി । സകൃത്പ്രണാമീ കൃഷ്ണസ്യ മാതുഃ സ്തന്യം പിബേന്നഹി
ക്രൂരവും ഭയങ്കരവുമായ യമന്റെ മുഖം അവൻ കാണേണ്ടി വരില്ല; കൃഷ്ണന് ഒരിക്കൽ പോലും നമസ്കരിച്ചവൻ അമ്മയുടെ പാൽ വെർത്ഥമാക്കുന്നില്ല.
ഹരിപാദേ മനോ യേഷാം തേഭ്യോ നിത്യം നമോനമഃ । പുല്കസഃ ശ്വപചോ വാപി യേ ചാന്യേ മ്ലേച്ഛജാതയഃ
ഹരിയുടെ പാദങ്ങളിൽ മനസ്സ് നിശ്ചയിച്ചവർക്കു ഞാൻ എന്നും നമസ്കരിക്കുന്നു; അവർ പുല്കസന്മാരായാലും ശ്വപചന്മാരായാലും മറ്റു വിദേശജാതികളായാലും.
തേഽപി വംദ്യാ മഹാഭാഗാ ഹരിപാദൈകസേവകാഃ । കിം പുനര്ബ്രാഹ്മണാഃ പുണ്യാ ഭക്താ രാജര്ഷയസ്തഥാ
ഹരിയുടെ പാദങ്ങൾ മാത്രം സേവിക്കുന്ന മഹാഭാഗ്യശാലികൾക്കും വന്ദനം അർഹമാണ്; പിന്നെ പുണ്യശാലിയായ ബ്രാഹ്മണന്മാർക്കും ഭക്തർക്കും രാജർഷികൾക്കും എത്ര അധികം.
ഹരൌ ഭക്തിം വിധായൈവ ഗര്ഭവാസം ന പശ്യതി । ഹരേരഗ്രേ സ്വനൈരുച്ചൈര്നൃത്യംസ്തന്നാമകൃന്നരഃ
ഹരിയിൽ ഭക്തി സ്ഥാപിച്ചവൻ വീണ്ടും ഗർഭത്തിൽ ജനിക്കേണ്ടി വരില്ല; ഹരിയുടെ മുമ്പിൽ ഉച്ചത്തിൽ പാടിയും നൃത്തം ചെയ്തും അവന്റെ നാമം ഉച്ചരിച്ചവൻ.
പുനാതി ഭുവനം വിപ്രാ ഗംഗാദി സലിലം യഥാ । ദര്ശനാത്സ്പര്ശനാത്തസ്യ ആലാപാദപി ഭക്തിതഃ
ഗംഗാദി പുണ്യനദികൾ പോലെ, ഭക്തിയോടെ അവനെ കണ്ടാൽ, സ്പർശിച്ചാൽ, സംസാരിച്ചാൽ പോലും, അവൻ ലോകം ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു, ബ്രാഹ്മണന്മാരേ.
ബ്രഹ്മഹത്യാദിഭിഃ പാപൈര്മുച്യതേ നാത്ര സംശയഃ । ഹരേഃ പ്രദക്ഷിണം കുര്വന്നുച്ചൈസ്തന്നാമകൃന്നരഃ
ബ്രഹ്മഹത്യ പോലുള്ള പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് അവൻ മോചിതനാകും — ഇതിൽ സംശയമില്ല; ഹരിയെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യുമ്പോൾ അവന്റെ നാമം ഉച്ചത്തിൽ ഉച്ചരിക്കുന്നവൻ.
കരതാലാദിസംധാനം സുസ്വരം കലശബ്ദിതമ് । ബ്രഹ്മഹത്യാദികം പാപം തേനൈവ കരതാലിതമ്
കൈയടിച്ചും മധുരമായ ശബ്ദങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കി പാടിയും ചെയ്താൽ, ബ്രഹ്മഹത്യ പോലുള്ള പാപം പോലും അങ്ങനെ കൈയടിച്ചാൽ അകറ്റപ്പെടും.
ഹരിഭക്തികഥാമുക്ത്വാ ഖ്യായികാം ശൃണുയാച്ച യഃ । തസ്യ സംദര്ശനാദേവ പൂതോ ഭവതി മാനവഃ
ഹരിഭക്തിയുടെ കഥ പറയാതെ മറ്റു കഥകൾ മാത്രം കേൾക്കുന്നവനെ കണ്ടാൽ പോലും, മനുഷ്യൻ ശുദ്ധനാകും.
കിം പുനസ്തസ്യ പാപാനാമാശംകാ മുനിപുംഗവാഃ । തീര്ഥാനാം ച പരം തീര്ഥം കൃഷ്ണനാമ മഹര്ഷയഃ
അവന്റെ പാപങ്ങളെക്കുറിച്ച് പിന്നെ എന്ത് സംശയം, മഹർഷിമാരേ? കൃഷ്ണനാമം തന്നെയാണ് എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിൽ ഉന്നതമായത്, മഹർഷിമാരേ.
തീര്ഥീകുര്വംതി ജഗതീം ഗൃഹീതം കൃഷ്ണനാമ യൈഃ । തസ്മാന്മുനിവരാഃ പുണ്യം നാതഃ പരതരം വിദുഃ
കൃഷ്ണന്റെ നാമം സ്വീകരിച്ചവർ ലോകം തന്നെ തീർത്ഥമാക്കി മാറ്റുന്നു; അതിനാൽ, മഹർഷിമാരേ, ഇതിൽക്കാൾ വലിയ പുണ്യം ഇല്ലെന്ന് അറിയുക.
വിഷ്ണുപ്രസാദനിര്മാല്യം ഭുക്ത്വാ ധൃത്വാ ച മസ്തകേ । വിഷ്ണുരേവ ഭവേന്മര്ത്യോ യമശോകവിനാശനഃ
വിഷ്ണുവിന്റെ പ്രസാദം ഭക്ഷിച്ചോ തലയിൽ ധരിച്ചോ ചെയ്താൽ, മനുഷ്യൻ വിഷ്ണുവായി, യമനും ദുഃഖവും അകറ്റുന്നവനായി മാറുന്നു.
അര്ചനീയോ നമസ്കാര്യോ ഹരിരേവ ന സംശയഃ । യേ മഹാവിഷ്ണുമവ്യക്തം ദേവം വാപി മഹേശ്വരമ്
ഹരിയെ മാത്രം ആരാധിക്കാനും നമസ്കരിക്കാനും വേണം — ഇതിൽ സംശയമില്ല; മഹാവിഷ്ണുവായോ അവ്യക്തനായ ദേവനോ മഹേശ്വരനോ ആയാലും.
ഏകീഭാവേന പശ്യംതി ന തേഷാം പുനരുദ്ഭവഃ । തസ്മാദനാദിനിധനം വിഷ്ണുമാത്മാനമവ്യയമ്
അവരെ ഒരേ തത്വമായി കാണുന്നവർക്ക് വീണ്ടും ജനനം ഉണ്ടാകില്ല; അതിനാൽ, ആദിയും അന്തവും ഇല്ലാത്ത, അക്ഷരമായ ആത്മാവായ വിഷ്ണുവിനെ അറിയുക.
ഹരിം ചൈകം പ്രപശ്യധ്വം പൂജയധ്വം തഥൈവ ഹി । യേ സമാനം പ്രപശ്യംതി ഹരിം വൈ ദേവതാംതരമ്
ഹരിയെ മാത്രം കാണുകയും, അവനെ തന്നെ ആരാധിക്കുകയും ചെയ്യുക; ഹരിയെയും മറ്റു ദേവന്മാരെയും ഒരുപോലെ കാണുന്നവർ —
തേ യാംതി നരകാന്ഘോരാംന്ന താംസ്തു ഗണയേദ്ധീരഃ । മൂര്ഖം വാ പംഡിതം വാപി ബ്രാഹ്മണം കേശവപ്രിയമ്
ഭയങ്കരമായ നരകങ്ങളിൽ പോകുന്നവരെ, whether they are fools or learned, or even a Brahmin dear to Keśava, ഒരു ജ്ഞാനി എണ്ണാറില്ല.
ശ്വപാകം വാ മോചയതി നാരായണഃ സ്വയം പ്രഭുഃ । നാരായണാത്പരോ നാസ്തി പാപരാശി ദവാനലഃ
നാരായണൻ തന്നെയാണ്, ഒരു ശ്വപാകനെയും മോചിപ്പിക്കാൻ കഴിയുന്നവൻ. പാപങ്ങളുടെ കൂമ്പാരങ്ങൾ ദഹിപ്പിക്കുന്ന കാട്ടുതീ പോലുള്ളവൻ നാരായണനേക്കാൾ മേലുള്ളവൻ ആരുമില്ല.
കൃത്വാപി പാതകം ഘോരം കൃഷ്ണനാമ്നാ വിമുച്യതേ । സ്വയം നാരായണോ ദേവഃ സ്വനാമ്നി ജഗതാം ഗുരുഃ
ഭയങ്കരമായ പാപം ചെയ്താലും കൃഷ്ണന്റെ നാമം ഉച്ചരിച്ചാൽ മോചനം ലഭിക്കും. ലോകങ്ങളുടെ ഗുരുവായ നാരായണൻ തന്നെയാണ് തന്റെ നാമത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നത്.
ആത്മനോഽഭ്യധികാം ശക്തിം സ്ഥാപയാമാസ സുവ്രതാഃ । അത്ര യേ വിവദംതേ വൈ ആയാസലഘുദര്ശനാത്
ധാർമ്മികർ തങ്ങളേക്കാൾ വലിയ ശക്തി സ്ഥാപിച്ചു. ഇവിടെ വാദിക്കുന്നവർ ശ്രമം എളുപ്പം എന്നതിൽ മാത്രം ശ്രദ്ധിക്കുന്നവരാണ്.
ഫലാനാം ഗൌരവാച്ചാപി തേ യാംതി നരകം ബഹു । തസ്മാദ്ധരൌ ഭക്തിമാന്സ്യാദ്ധരിനാമപരായണഃ
ഫലങ്ങളുടെ ഭാരത്താൽ അവർ പല നരകങ്ങളിലും പോകുന്നു. അതുകൊണ്ട് ഹരിയിൽ ഭക്തിയുള്ളവനും ഹരിയുടെ നാമത്തിൽ ആശ്രയം എടുക്കുന്നവനും ആകണം.
പൂജകം പൃഷ്ഠതോ രക്ഷേന്നാമിനം വക്ഷസി പ്രഭുഃ । ഹരിനാമമഹാവജ്രം പാപപര്വതദാരണേ
പൂജകനെ പിന്നിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കുന്നു, നാമം ജപിക്കുന്നവനെ ഹൃദയത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കുന്നു. ഹരിയുടെ നാമം പാപങ്ങളുടെ പർവ്വതങ്ങൾ തകർക്കുന്ന മഹാവജ്രമാണ്.