യേ ചാന്യേ ബഹവഃ സര്വേ തിഷ്ഠംതി ച യുധിഷ്ഠിര । പൃഥിവീസ്ഥാനമാരഭ്യ നിര്മിതം ദൈവതൈസ്ത്രിഭിഃ
യുധിഷ്ഠിരാ, അനേകം മറ്റുള്ളവരും ഭൂമിയുടെ അടിസ്ഥാനം മുതൽ മൂന്ന് ദേവന്മാർ സൃഷ്ടിച്ചതുപോലെ ഇവിടെ നിലകൊള്ളുന്നു.
പ്രജാപതേരിദം ക്ഷേത്രം പ്രയാഗമിതി വിശ്രുതമ് । ഏതത്പുണ്യം പവിത്രം ച പ്രയാഗം തു യുധിഷ്ഠിര
സകല സൃഷ്ടികളുടെ യജമാനന്റെ ഈ സ്ഥലം പ്രയാഗം എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തമാണ്. ഈ പ്രയാഗം, യുധിഷ്ഠിരാ, പുണ്യവും വിശുദ്ധവുമാണ്.
സ്വരാജ്യം കുരു രാജേംദ്ര ഭ്രാതൃഭിഃ സഹിതോ ഭവ
രാജാവേ, സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം രാജ്യം ഭരിക്കൂ.
ഇതി ശ്രീപാദ്മേ മഹാപുരാണേ സ്വര്ഗഖംഡേ പ്രയാഗമാഹാത്മ്യേ അഷ്ടചത്വാരിംശോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ ശ്രീപദ്മ മഹാപുരാണത്തിലെ സ്വർഗ്ഖണ്ഡത്തിൽ പ്രയാഗത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം വിവരിക്കുന്ന നാല്പത്തിയെട്ടാമത്തെ അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
സൂത ഉവാച- ഭ്രാതൃഭിഃ സഹിതാഃ സര്വേ പാംഡവാ ധര്മനിശ്ചയാഃ । ബ്രാഹ്മണേഭ്യോ നമസ്കൃത്വാഗുരുദേവാംസ്ത്വതര്പയന്
സൂതൻ പറഞ്ഞു: എല്ലാ പാണ്ഡവരും സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചവരായി ബ്രാഹ്മണന്മാരെ വണങ്ങി, ഗുരുക്കന്മാരെയും ദേവന്മാരെയും ആദരിച്ചു.
വാസുദേവോഽപി തത്രൈവ ക്ഷണേനാഭ്യാഗതസ്തദാ । പാംഡവൈഃ സഹിതൈഃ സര്വൈഃ പൂജ്യമാനഃ സ മാധവഃ
അപ്പോൾ തന്നെ വാസുദേവനും അവിടെ എത്തി. പാണ്ഡവന്മാർ എല്ലാവരും ചേർന്ന് മാധവനെ ആരാധിച്ചു.
കൃഷ്ണേന സഹിതൈഃ സര്വൈഃ പുനരേവ മഹാത്മഭിഃ । അഭിഷിക്തഃ സ്വരാജ്യേ തു ധര്മപുത്രോ യുധിഷ്ഠിരഃ
കൃഷ്ണനും മഹാത്മാക്കളായ എല്ലാവരും ചേർന്ന്, ധർമ്മപുത്രനായ യുധിഷ്ഠിരനെ വീണ്ടും രാജസിംഹാസനത്തിൽ അഭിഷേകം ചെയ്തു.
ഏതസ്മിന്നംതരേ ചൈവ മാര്കംഡേയോ മഹാത്മവാന് । തതഃ സ്വസ്തീതി ചോക്ത്വാ വൈ ക്ഷണാദാശ്രമമാഗതഃ
അതിനിടയിൽ മഹാത്മാവായ മാർകണ്ടേയൻ 'സുഖമായി ഇരിക്കൂ' എന്ന് പറഞ്ഞ് ഉടൻ തന്നെ തന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോയി.
യുധിഷ്ഠിരോഽപി ധര്മാത്മാ ഭ്രാതൃഭിഃ സഹിതസ്തു സഃ । മഹാദാനം ദദൌ ചാഥ ധര്മപുത്രോ യുധിഷ്ഠിരഃ
ധർമ്മം പാലിക്കുന്ന യുദ്ധിഷ്ഠിരനും സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം ചേർന്ന് വലിയ ദാനം നൽകി; അങ്ങനെ ധർമ്മപുത്രനായ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ മഹാദാനം നൽകി.
യസ്ത്വിദം കല്യമുത്ഥായ പഠതേ വാ ശൃണോതി വാ । മുച്യതേ സര്വപാപേഭ്യോ വിഷ്ണുലോകം സ ഗച്ഛതി
ആരെങ്കിലും നല്ല സമയത്ത് എഴുന്നേറ്റ് ഇതു വായിക്കുകയോ കേൾക്കുകയോ ചെയ്താൽ, അവൻ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നുമൊഴിഞ്ഞ് വിഷ്ണുലോകത്തിൽ എത്തും.
വാസുദേവ ഉവാച- മമ വാക്യം തു കര്തവ്യം തവ സ്നേഹാദ്ബ്രവീമ്യഹമ് । നിത്യം യജ്ഞരതോ ഭൂത്വാ പ്രയാഗേ വിഗതജ്വരഃ
വാസുദേവൻ പറഞ്ഞു: എന്റെ വാക്കുകൾ നീ പാലിക്കണം; നിന്നോടുള്ള സ്നേഹത്തിൽ ഞാൻ പറയുന്നു. നീ എപ്പോഴും യജ്ഞത്തിൽ ലയിച്ച്, പ്രയാഗത്തിൽ വാസിച്ച്, രോഗമില്ലാതെ ഇരിക്കണം.
പ്രയാഗം സംസ്മരന്നിത്യം സഹാസ്മാഭിര്യുധിഷ്ഠിര । സ്വയം പ്രാപ്സ്യസി രാജേംദ്ര സ്വര്ഗലോകം തു ശാശ്വതമ്
യുദ്ധിഷ്ഠിരാ, നീ ഞങ്ങളോടൊപ്പം പ്രയാഗത്തെ എപ്പോഴും ഓർക്കുമ്പോൾ, രാജാവേ, നീയേ സ്വർഗ്ഗലോകം സ്വയം പ്രാപിക്കും.
പ്രയാഗമനുഗച്ഛേദ്വാ വസതേ വാപി യോ നരഃ । സര്വപാപവിശുദ്ധാത്മാ സ്വര്ഗലോകം ച ഗച്ഛതി
ആരെങ്കിലും പ്രയാഗത്തിലേക്ക് പോകുകയോ അവിടെ വസിക്കുകയോ ചെയ്താൽ, അവൻ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നുമൊഴിഞ്ഞ് ശുദ്ധനായ മനസ്സോടെ സ്വർഗ്ഗലോകം പ്രാപിക്കും.
പ്രതിഗ്രഹാദുപാവൃത്തഃ സന്തുഷ്ടോ നിയതഃ ശുചിഃ
യാരെങ്കിലും സമ്മാനങ്ങൾ സ്വീകരിക്കാതെ, തൃപ്തിയോടെ, നിയന്ത്രിതനായി, ശുദ്ധനായി ജീവിച്ചാൽ—
അഹംകാരനിവൃത്തശ്ച സ തീര്ഥഫലമശ്നുതേ । അകോപനശ്ച രാജേംദ്ര സത്യവാദീ ദൃഢവ്രതഃ । ആത്മോപമശ്ച ഭൂതേഷു സ തീര്ഥഫലമശ്നുതേ
അഹങ്കാരം വിട്ട്, കോപം കൂടാതെ, സത്യവാദിയും ഉറച്ച വ്രതശീലിയും, എല്ലാ ജീവികളെയും തനിക്കുപോലെ കാണുന്നവനും ആയാൽ, രാജാവേ, അവൻ തീർത്ഥയാത്രയുടെ ഫലം പ്രാപിക്കും.
ഋഷിഭിഃ ക്രതവഃ പ്രോക്താ ദേവൈശ്ചാപി യഥാക്രമമ് । ന ഹി ശക്യാ ദരിദ്രേണ യജ്ഞാഃ പ്രാപ്തും മഹീപതേ
മഹർഷിമാരും ദേവന്മാരും യജ്ഞങ്ങൾ ക്രമമായി നിർദ്ദേശിച്ചിട്ടുണ്ട്; പക്ഷേ, രാജാവേ, ദരിദ്രൻക്ക് യജ്ഞങ്ങൾ നടത്താൻ കഴിയില്ല.
ബഹൂപകരണോ യജ്ഞോ നാനാസംഭാരസംഭ്രമഃ । പ്രാപ്യതേ വിവിധൈരര്ഥ്യൈഃ സമൃദ്ധൈര്വാ നരൈഃ ക്വചിത്
ഒരു യജ്ഞത്തിന് പലവിധ ഉപകരണങ്ങളും വിവിധ സാമഗ്രികളും ആവശ്യമുണ്ട്; പലപ്പോഴും ധനവാന്മാരോ സമൃദ്ധിയുള്ളവരോ മാത്രമേ അതു നടത്താൻ കഴിയൂ.
യോ ദരിദ്രൈരപി ബുധൈഃ ശക്യഃ പ്രാപ്തും നരേശ്വര । തതോ യജ്ഞഫലൈഃ പുണ്യൈസ്തന്നിബോധ ജനേശ്വര
എന്നാൽ, ജനങ്ങളുടെ ഇടയിൽ രാജാവേ, ദരിദ്രരായ ജ്ഞാനികൾക്കു പോലും നേടാൻ കഴിയുന്ന അതിന്റെ ഫലത്തെക്കുറിച്ച് കേൾക്കൂ; അതു യജ്ഞഫലത്തിന് തുല്യമായ പുണ്യമാണ്.
ഋഷീണാം പരമം ഗുഹ്യമിദം ഭരതസത്തമ । തീര്ഥാഭിഗമനം പുണ്യം യജ്ഞൈരപി വിശിഷ്യതേ
ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ, മഹർഷിമാരുടെ ഏറ്റവും രഹസ്യമായത് ഇതാണ്: തീർത്ഥയാത്രയുടെ പുണ്യം യജ്ഞഫലത്തേക്കാൾ വലിയതാണ്.
ദശകോടിസഹസ്രാണി ത്രിംശത്കോട്യസ്തഥാപരേ । മാഘമാസേ തു ഗംഗായാം ഗമിഷ്യംതി നരര്ഷഭ
മനുഷ്യശ്രേഷ്ഠാ, മാഘമാസത്തിൽ പത്ത് കോടിയും മുപ്പത് കോടിയും ആളുകൾ ഗംഗയിൽ പോകും.
സ്വസ്ഥോ ഭവ മഹാരാജ ഭുക്ത്വാ രാജ്യമകംടകമ് । പുനര്ദ്രക്ഷ്യസി രാജേംദ്ര യജമാനോ വിശേഷതഃ
മഹാരാജാവേ, നീ മനസ്സിലുറപ്പോടെ, കഷ്ടമില്ലാതെ രാജ്യം ഭുജിച്ചു, വീണ്ടും യജമാനനായി പ്രത്യേകമായി കാണും.
ഇതി ശ്രീപാദ്മേ മഹാപുരാണേ സ്വര്ഗഖംഡേ പ്രയാഗമാഹാത്മ്യം। നാമ ഊനപംചാശത്തമോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ മഹാപുരാണമായ ശ്രീപദ്മത്തിൽ, സ്വർഗ്ഗഖണ്ഡത്തിൽ, പ്രയാഗമാഹാത്മ്യം എന്ന നാല്പത്തൊന്നാം അധ്യായം സമാപിച്ചു.
ഋഷയ ഊചുഃ- ഭവതാ കഥിതം സര്വം യത്കിംചിത്പൃഷ്ടമേവ ച । ഇദാനീമപി പൃച്ഛാമ ഏകം വദ മഹാമതേ
മഹർഷിമാർ പറഞ്ഞു: ഭവാൻ പറഞ്ഞതും ഞങ്ങൾ ചോദിച്ചതും എല്ലാം വിശദമായി പറഞ്ഞു. ഇപ്പോൾ ഞങ്ങൾ ഒരു കാര്യവും ചോദിക്കുന്നു; മഹാമതിയുള്ളവനേ, അതു പറയൂ.
ഏതേഷാം ഖലു തീര്ഥാനാം സേവനാദ്യത്ഫലം ലഭേത് । സര്വേഷാം കില കൃത്വൈകം കര്മ കേന ച ലഭ്യതേ
ഈ തീർത്ഥങ്ങൾ സേവിച്ചാൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലം എന്താണ്? ഒറ്റ ഒരു പ്രവർത്തി ചെയ്താൽ എല്ലാം നേടിയ ഫലം എങ്ങനെ ലഭിക്കും?
ഏതന്നോ ബ്രൂഹി സര്വജ്ഞ കര്മൈവം യദി വര്തതേ । സൂത ഉവാച- കര്മയോഗഃ കില പ്രോക്തോ വര്ണാനാം ദ്വിജപൂര്വശഃ
എന്താണെന്നു ഞങ്ങൾക്കു പറയൂ, സർവ്വജ്ഞനേ, അങ്ങനെയൊരു പ്രവർത്തി ഉണ്ടെങ്കിൽ. സൂതൻ പറഞ്ഞു: എല്ലാ വർണ്ണങ്ങൾക്കും, ദ്വിജന്മാരെ തുടക്കം വെച്ചാണ്, കര്മ്മയോഗം നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു.
നാനാവിധോ മഹാഭാഗാസ്തത്ര ചൈകം വിശിഷ്യതേ । ഹരിഭക്തിഃ കൃതാ യേന മനസാ വചസാ ഗിരാ
മഹാഭാഗന്മാരേ, അതിൽ പലതരമുണ്ട്; എന്നാൽ ഒന്നാണ് അതിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠം: മനസ്സും വാക്കും പ്രവർത്തിയും കൊണ്ട് ഹരിയിൽ ഭക്തി പുലർത്തുന്നത്.
ജിതം തേന ജിതം തേന ജിതമേവ ന സംശയഃ । ഹരിരേവ സമാരാധ്യഃ സര്വദേവേശ്വരേശ്വരഃ
അവൻ ജയിച്ചു, അവൻ ജയിച്ചു, അവൻ സത്യത്തിൽ ജയിച്ചു — ഇതിൽ സംശയമില്ല; ദേവന്മാരിലെ ദേവന്മാരുടെ നാഥനായ ഹരിയെ മാത്രം ആരാധിച്ചവനാണ് വിജയി.
ഹരിനാമമഹാമംത്രൈര്നശ്യേത്പാപപിശാചകമ് । ഹരേഃ പ്രദക്ഷിണം കൃത്വാ സകൃദപ്യമലാശയാഃ
ഹരിയുടെ മഹാമന്ത്രങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ചാൽ പാപരൂപിയായ ഭൂതം നശിക്കും; ഹരിയെ ഒരിക്കൽ പോലും ശുദ്ധഹൃദയത്തോടെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്താൽ അതു സംഭവിക്കും.
സര്വതീര്ഥസമാപ്ലാവം ലഭംതേ യന്ന സംശയഃ । പ്രതിമാം ച ഹരേര്ദൃഷ്ട്വാ സര്വതീര്ഥഫലം ലഭേത്
അവൻ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിൽ കുളിച്ചതിന്റെ ഫലം നേടുന്നു — ഇതിൽ സംശയമില്ല; ഹരിയുടെ പ്രതിമ കണ്ടാൽ എല്ലാ തീർത്ഥഫലവും ലഭിക്കും.
വിഷ്ണുനാമപരം ജപ്ത്വാ സര്വമംത്രഫലം ലഭേത് । വിഷ്ണുപ്രസാദതുലസീമാഘ്രായ ദ്വിജസത്തമാഃ
വിഷ്ണുവിന്റെ പരമനാമങ്ങൾ ജപിച്ചാൽ എല്ലാ മന്ത്രഫലവും ലഭിക്കും; വിഷ്ണുവിന് സമർപ്പിച്ച തുളസിയുടെ സുഗന്ധം ശ്വസിച്ചാലും അതേ ഫലം ലഭിക്കും, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ.