ബ്രഹ്മാ സൃജതി ഭൂതാനി സ്ഥാവരം ജംഗമം ച യത് । താന്യേതാനി പരോ ലോകേ വിഷ്ണുഃ പാലയതി പ്രജാഃ
ബ്രഹ്മാവ് സകല ജീവികളും—നിശ്ചലമായവയും സഞ്ചരിക്കുന്നവയും—സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അതെല്ലാം മേലുള്ള ലോകത്തിൽ വിഷ്ണു സംരക്ഷിക്കുന്നു.
കല്പാംതേ തത്സമഗ്രം ഹി രുദ്രഃ സംഹരതേ ജഗത് । ന ദദാതി ച നാധ്യേതി ന കദാചിദ്വിനശ്യതി
കാലഘട്ടം അവസാനിക്കുമ്പോൾ രുദ്രൻ ഈ സകല ലോകവും സംഹരിക്കുന്നു. അവൻ ഒരിക്കലും നൽകുകയോ എടുക്കുകയോ ഇല്ല; അവൻ ഒരിക്കലും നശിക്കുകയുമില്ല.
ഈശ്വരഃ സര്വഭൂതാനാം യഃ പശ്യതി സ പശ്യതി । ഉത്തരേണ പ്രതിഷ്ഠാനാദിദാനീം ബ്രഹ്മ തിഷ്ഠതി
എല്ലാ ജീവികളുടെയും യജമാനനെ ആരാണ് കാണുന്നത്, അവനാണ് സത്യം കാണുന്നത്. വടക്കേ ഭാഗത്ത് സ്ഥാനം നേടിയ ശേഷം ഇപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് അവിടെ നിലകൊള്ളുന്നു.
മഹേശ്വരോ വടേ ഭൂത്വാ തിഷ്ഠതേ പരമേശ്വരഃ । തതോ ദേവാഃ സഗംധര്വാഃ സിദ്ധാശ്ച പരമര്ഷയഃ
പരമേശ്വരൻ മഹേശ്വരനായി വടവൃക്ഷത്തിനടിയിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. അതിനുശേഷം ദേവന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും സിദ്ധന്മാരും മഹർഷിമാരും അവിടെ എത്തുന്നു.
രക്ഷംതി പരമം നിത്യം പാപകര്മപരായണാന് । യേ തു ചാന്യേ ച തിഷ്ഠംതി ന യാംതി പരമാം ഗതിമ്
പാപകര്മങ്ങളിൽ മുഴുകിയവരെ ദേവന്മാർ എല്ലായ്പ്പോഴും പരമമായത് സംരക്ഷിക്കുന്നു. എന്നാൽ മറ്റു ചിലർ അവിടെ തുടരുന്നുവെങ്കിലും, അവർക്ക് പരമഗതി ലഭിക്കില്ല.
യുധിഷ്ഠിര ഉവാച- അപ്യാഹ മേ യഥാതത്ത്വം യഥൈഷാം തിഷ്ഠതേ ശ്രുതമ് । കേന വാ കാരണേനൈവ തിഷ്ഠംതി ലോകസംമതാഃ
യുധിഷ്ഠിരൻ ചോദിച്ചു: ഇവർ എങ്ങനെ ഇവിടെ തുടരുന്നുവെന്ന് യഥാർത്ഥത്തിൽ എന്നോട് പറയൂ. ലോകത്തിൽ പ്രശസ്തരായവർ എങ്ങനെ ഇവിടെ തുടരുന്നു, അതിന്റെ കാരണം എന്താണ്?
മാര്കംഡേയ ഉവാച- പ്രയാഗേ നിവസംത്യേതേ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുമഹേശ്വരാഃ । കാരണം തു പ്രവക്ഷ്യാമി ശൃണു തത്ത്വം യുധിഷ്ഠിര
മാർകണ്ടേയൻ പറഞ്ഞു: ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും മഹേശ്വരനും പ്രയാഗത്തിൽ വസിക്കുന്നു. അതിന്റെ കാരണം ഞാൻ പറയാം; യഥാർത്ഥം കേൾക്കൂ, യുധിഷ്ഠിരാ.
പംചയോജനവിസ്തീര്ണം പ്രയാഗസ്യ തു മംഡലമ് । തിഷ്ഠംതി രക്ഷണാര്ഥായ പാപകര്മനിവാരണാഃ
അഞ്ചു യോജന വീതിയുള്ള പ്രയാഗത്തിന്റെ പ്രദേശത്ത്, സംരക്ഷണത്തിനും പാപങ്ങൾ നീക്കുന്നതിനുമായി അവർ നിലകൊള്ളുന്നു.
തസ്മിംസ്തു സ്വല്പകം പാപം നരകേ പാതയിഷ്യതി । ഏവം ബ്രഹ്മാ ച വിഷ്ണുശ്ച പ്രയാഗേ സമഹേശ്വരഃ
അവിടെ ചെറിയൊരു പാപം പോലും നരകത്തിൽ വീഴാൻ കാരണമാകും. അതുകൊണ്ടാണ് ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും മഹേശ്വരനും പ്രയാഗത്തിൽ ഒന്നിച്ച് നിലകൊള്ളുന്നത്.
സപ്തദ്വീപാഃ സമുദ്രാശ്ച പര്വതാശ്ച മഹീതലേ । തിഷ്ഠംതി ധ്രിയമാണാശ്ച യാവദാഭൂതസംപ്ലവമ്
ഏഴു ദ്വീപുകളും സമുദ്രങ്ങളും മലകളും ഭൂമിയിൽ നിലനിൽക്കുന്നു; എല്ലാ ജീവികളും ലയിക്കുന്നതുവരെ അവയെല്ലാം നിലനിൽക്കും.
യേ ചാന്യേ ബഹവഃ സര്വേ തിഷ്ഠംതി ച യുധിഷ്ഠിര । പൃഥിവീസ്ഥാനമാരഭ്യ നിര്മിതം ദൈവതൈസ്ത്രിഭിഃ
യുധിഷ്ഠിരാ, അനേകം മറ്റുള്ളവരും ഭൂമിയുടെ അടിസ്ഥാനം മുതൽ മൂന്ന് ദേവന്മാർ സൃഷ്ടിച്ചതുപോലെ ഇവിടെ നിലകൊള്ളുന്നു.
പ്രജാപതേരിദം ക്ഷേത്രം പ്രയാഗമിതി വിശ്രുതമ് । ഏതത്പുണ്യം പവിത്രം ച പ്രയാഗം തു യുധിഷ്ഠിര
സകല സൃഷ്ടികളുടെ യജമാനന്റെ ഈ സ്ഥലം പ്രയാഗം എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തമാണ്. ഈ പ്രയാഗം, യുധിഷ്ഠിരാ, പുണ്യവും വിശുദ്ധവുമാണ്.
സ്വരാജ്യം കുരു രാജേംദ്ര ഭ്രാതൃഭിഃ സഹിതോ ഭവ
രാജാവേ, സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം രാജ്യം ഭരിക്കൂ.
ഇതി ശ്രീപാദ്മേ മഹാപുരാണേ സ്വര്ഗഖംഡേ പ്രയാഗമാഹാത്മ്യേ അഷ്ടചത്വാരിംശോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ ശ്രീപദ്മ മഹാപുരാണത്തിലെ സ്വർഗ്ഖണ്ഡത്തിൽ പ്രയാഗത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം വിവരിക്കുന്ന നാല്പത്തിയെട്ടാമത്തെ അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
സൂത ഉവാച- ഭ്രാതൃഭിഃ സഹിതാഃ സര്വേ പാംഡവാ ധര്മനിശ്ചയാഃ । ബ്രാഹ്മണേഭ്യോ നമസ്കൃത്വാഗുരുദേവാംസ്ത്വതര്പയന്
സൂതൻ പറഞ്ഞു: എല്ലാ പാണ്ഡവരും സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചവരായി ബ്രാഹ്മണന്മാരെ വണങ്ങി, ഗുരുക്കന്മാരെയും ദേവന്മാരെയും ആദരിച്ചു.
വാസുദേവോഽപി തത്രൈവ ക്ഷണേനാഭ്യാഗതസ്തദാ । പാംഡവൈഃ സഹിതൈഃ സര്വൈഃ പൂജ്യമാനഃ സ മാധവഃ
അപ്പോൾ തന്നെ വാസുദേവനും അവിടെ എത്തി. പാണ്ഡവന്മാർ എല്ലാവരും ചേർന്ന് മാധവനെ ആരാധിച്ചു.
കൃഷ്ണേന സഹിതൈഃ സര്വൈഃ പുനരേവ മഹാത്മഭിഃ । അഭിഷിക്തഃ സ്വരാജ്യേ തു ധര്മപുത്രോ യുധിഷ്ഠിരഃ
കൃഷ്ണനും മഹാത്മാക്കളായ എല്ലാവരും ചേർന്ന്, ധർമ്മപുത്രനായ യുധിഷ്ഠിരനെ വീണ്ടും രാജസിംഹാസനത്തിൽ അഭിഷേകം ചെയ്തു.
ഏതസ്മിന്നംതരേ ചൈവ മാര്കംഡേയോ മഹാത്മവാന് । തതഃ സ്വസ്തീതി ചോക്ത്വാ വൈ ക്ഷണാദാശ്രമമാഗതഃ
അതിനിടയിൽ മഹാത്മാവായ മാർകണ്ടേയൻ 'സുഖമായി ഇരിക്കൂ' എന്ന് പറഞ്ഞ് ഉടൻ തന്നെ തന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോയി.
യുധിഷ്ഠിരോഽപി ധര്മാത്മാ ഭ്രാതൃഭിഃ സഹിതസ്തു സഃ । മഹാദാനം ദദൌ ചാഥ ധര്മപുത്രോ യുധിഷ്ഠിരഃ
ധർമ്മം പാലിക്കുന്ന യുദ്ധിഷ്ഠിരനും സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം ചേർന്ന് വലിയ ദാനം നൽകി; അങ്ങനെ ധർമ്മപുത്രനായ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ മഹാദാനം നൽകി.
യസ്ത്വിദം കല്യമുത്ഥായ പഠതേ വാ ശൃണോതി വാ । മുച്യതേ സര്വപാപേഭ്യോ വിഷ്ണുലോകം സ ഗച്ഛതി
ആരെങ്കിലും നല്ല സമയത്ത് എഴുന്നേറ്റ് ഇതു വായിക്കുകയോ കേൾക്കുകയോ ചെയ്താൽ, അവൻ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നുമൊഴിഞ്ഞ് വിഷ്ണുലോകത്തിൽ എത്തും.
വാസുദേവ ഉവാച- മമ വാക്യം തു കര്തവ്യം തവ സ്നേഹാദ്ബ്രവീമ്യഹമ് । നിത്യം യജ്ഞരതോ ഭൂത്വാ പ്രയാഗേ വിഗതജ്വരഃ
വാസുദേവൻ പറഞ്ഞു: എന്റെ വാക്കുകൾ നീ പാലിക്കണം; നിന്നോടുള്ള സ്നേഹത്തിൽ ഞാൻ പറയുന്നു. നീ എപ്പോഴും യജ്ഞത്തിൽ ലയിച്ച്, പ്രയാഗത്തിൽ വാസിച്ച്, രോഗമില്ലാതെ ഇരിക്കണം.
പ്രയാഗം സംസ്മരന്നിത്യം സഹാസ്മാഭിര്യുധിഷ്ഠിര । സ്വയം പ്രാപ്സ്യസി രാജേംദ്ര സ്വര്ഗലോകം തു ശാശ്വതമ്
യുദ്ധിഷ്ഠിരാ, നീ ഞങ്ങളോടൊപ്പം പ്രയാഗത്തെ എപ്പോഴും ഓർക്കുമ്പോൾ, രാജാവേ, നീയേ സ്വർഗ്ഗലോകം സ്വയം പ്രാപിക്കും.
പ്രയാഗമനുഗച്ഛേദ്വാ വസതേ വാപി യോ നരഃ । സര്വപാപവിശുദ്ധാത്മാ സ്വര്ഗലോകം ച ഗച്ഛതി
ആരെങ്കിലും പ്രയാഗത്തിലേക്ക് പോകുകയോ അവിടെ വസിക്കുകയോ ചെയ്താൽ, അവൻ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നുമൊഴിഞ്ഞ് ശുദ്ധനായ മനസ്സോടെ സ്വർഗ്ഗലോകം പ്രാപിക്കും.
പ്രതിഗ്രഹാദുപാവൃത്തഃ സന്തുഷ്ടോ നിയതഃ ശുചിഃ
യാരെങ്കിലും സമ്മാനങ്ങൾ സ്വീകരിക്കാതെ, തൃപ്തിയോടെ, നിയന്ത്രിതനായി, ശുദ്ധനായി ജീവിച്ചാൽ—
അഹംകാരനിവൃത്തശ്ച സ തീര്ഥഫലമശ്നുതേ । അകോപനശ്ച രാജേംദ്ര സത്യവാദീ ദൃഢവ്രതഃ । ആത്മോപമശ്ച ഭൂതേഷു സ തീര്ഥഫലമശ്നുതേ
അഹങ്കാരം വിട്ട്, കോപം കൂടാതെ, സത്യവാദിയും ഉറച്ച വ്രതശീലിയും, എല്ലാ ജീവികളെയും തനിക്കുപോലെ കാണുന്നവനും ആയാൽ, രാജാവേ, അവൻ തീർത്ഥയാത്രയുടെ ഫലം പ്രാപിക്കും.
ഋഷിഭിഃ ക്രതവഃ പ്രോക്താ ദേവൈശ്ചാപി യഥാക്രമമ് । ന ഹി ശക്യാ ദരിദ്രേണ യജ്ഞാഃ പ്രാപ്തും മഹീപതേ
മഹർഷിമാരും ദേവന്മാരും യജ്ഞങ്ങൾ ക്രമമായി നിർദ്ദേശിച്ചിട്ടുണ്ട്; പക്ഷേ, രാജാവേ, ദരിദ്രൻക്ക് യജ്ഞങ്ങൾ നടത്താൻ കഴിയില്ല.
ബഹൂപകരണോ യജ്ഞോ നാനാസംഭാരസംഭ്രമഃ । പ്രാപ്യതേ വിവിധൈരര്ഥ്യൈഃ സമൃദ്ധൈര്വാ നരൈഃ ക്വചിത്
ഒരു യജ്ഞത്തിന് പലവിധ ഉപകരണങ്ങളും വിവിധ സാമഗ്രികളും ആവശ്യമുണ്ട്; പലപ്പോഴും ധനവാന്മാരോ സമൃദ്ധിയുള്ളവരോ മാത്രമേ അതു നടത്താൻ കഴിയൂ.
യോ ദരിദ്രൈരപി ബുധൈഃ ശക്യഃ പ്രാപ്തും നരേശ്വര । തതോ യജ്ഞഫലൈഃ പുണ്യൈസ്തന്നിബോധ ജനേശ്വര
എന്നാൽ, ജനങ്ങളുടെ ഇടയിൽ രാജാവേ, ദരിദ്രരായ ജ്ഞാനികൾക്കു പോലും നേടാൻ കഴിയുന്ന അതിന്റെ ഫലത്തെക്കുറിച്ച് കേൾക്കൂ; അതു യജ്ഞഫലത്തിന് തുല്യമായ പുണ്യമാണ്.
ഋഷീണാം പരമം ഗുഹ്യമിദം ഭരതസത്തമ । തീര്ഥാഭിഗമനം പുണ്യം യജ്ഞൈരപി വിശിഷ്യതേ
ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ, മഹർഷിമാരുടെ ഏറ്റവും രഹസ്യമായത് ഇതാണ്: തീർത്ഥയാത്രയുടെ പുണ്യം യജ്ഞഫലത്തേക്കാൾ വലിയതാണ്.
ദശകോടിസഹസ്രാണി ത്രിംശത്കോട്യസ്തഥാപരേ । മാഘമാസേ തു ഗംഗായാം ഗമിഷ്യംതി നരര്ഷഭ
മനുഷ്യശ്രേഷ്ഠാ, മാഘമാസത്തിൽ പത്ത് കോടിയും മുപ്പത് കോടിയും ആളുകൾ ഗംഗയിൽ പോകും.