യഥായോഗസഹസ്രേണ യോഗോ ലഭ്യേത മാനവൈഃ । യസ്തു സര്വാണി രത്നാനി ബ്രാഹ്മണേഭ്യഃ പ്രയച്ഛതി
ആയിരം യോഗങ്ങൾക്കു ശേഷം മനുഷ്യർക്ക് യോഗം ലഭിക്കുന്നതുപോലെ, എല്ലാ രത്നങ്ങളും ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ദാനം ചെയ്യുന്നവനും—
തേന ദാനേന ദത്തേന യോഗോ ലഭ്യേത മാനവൈഃ । പ്രയാഗേ തു മൃതസ്യേദം സര്വം ഭവതി നാന്യഥാ
അവൻ ആ ദാനത്തിന്റെ ഫലത്തിൽ യോഗം നേടും. എന്നാൽ പ്രയാഗത്തിൽ മരിച്ചാൽ ഇതൊക്കെയും ലഭിക്കും, മറ്റെവിടെയും അല്ല.
പ്രധാനഹേതും വക്ഷ്യാമി ശ്രദ്ദധത്സു ച ഭാരത । യഥാ സര്വേഷു ഭൂതേഷു സര്വത്രൈവ തു ദൃശ്യതേ
വിശ്വാസമുള്ളവർക്കായി പ്രധാന കാരണം ഞാൻ പറയാം, ഭാരതാ. എല്ലായിടത്തും എല്ലാ ജീവികളിലും കാണുന്നപോലെ—
ബ്രഹ്മ നൈവാസ്തി വൈ കിംചിദ്യദ്വക്തും ത്വിദമുച്യതേ । യഥാ സര്വേഷു ഭൂതേഷു ബ്രഹ്മ സര്വത്ര പൂജ്യതേ
ബ്രഹ്മം ഒഴികെ മറ്റൊന്നുമില്ല, എന്നാൽ വിശദീകരണത്തിനായി ഇതു പറയുന്നു. എല്ലായിടത്തും എല്ലാ ജീവികളിലും ബ്രഹ്മം ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.
ഏവം സര്വേഷു ലോകേഷു പ്രയാഗഃ പൂജ്യതേ ബുധൈഃ । പൂജ്യതേ തീര്ഥരാജസ്യ സത്യമേതദ്യുധിഷ്ഠിര
എല്ലാ ലോകങ്ങളിലും പ്രയാഗം ജ്ഞാനികൾ ആദരത്തോടെ ആരാധിക്കുന്നു. തീർത്ഥങ്ങളുടെ രാജാവായി ഇത് സത്യമായാണ്, യുദിഷ്ഠിരാ, എല്ലാവരും മാനിക്കുന്നു.
ബ്രഹ്മാപി സ്മരതേ നിത്യം പ്രയാഗം തീര്ഥമുത്തമമ് । തീര്ഥരാജമനുപ്രാപ്യ നൈവാന്യത്കിംചിദിച്ഛതി
ബ്രഹ്മാവും പ്രയാഗം എന്ന ഉത്തമമായ തീർത്ഥം എല്ലായ്പ്പോഴും ഓർക്കുന്നു. തീർത്ഥരാജാവിനെ പ്രാപിച്ചാൽ മറ്റൊന്നും ആഗ്രഹിക്കാനില്ല.
കോ ഹി ദേവത്വമാസാദ്യ മാനുഷത്വം ചികീര്ഷതി । അനേനൈവാനുമാനേന ത്വം ജ്ഞാസ്യസി യുധിഷ്ഠിര
ദൈവസ്വരൂപം ലഭിച്ചവൻ ആരാണ് മനുഷ്യരൂപം ആഗ്രഹിക്കുന്നത്? ഇതുപോലെയുള്ള വിവേകത്തിലൂടെ നീയുമാണ് മനസ്സിലാക്കേണ്ടത്, യുദിഷ്ഠിരാ.
യഥാ പുണ്യമപുണ്യം വാ തഥൈവ കഥിതം മയാ । യുധിഷ്ഠിര ഉവാച- ശ്രുതം തദ്യത്ത്വയാ പ്രോക്തം വിസ്മിതോഽഹം പുനഃ പുനഃ
പുണ്യവും പാപവും ഞാൻ പറഞ്ഞതുപോലെയാണ്. യുദിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു: നീ പറഞ്ഞത് ഞാൻ കേട്ടു, വീണ്ടും വീണ്ടും അതിൽ അത്ഭുതപ്പെടുന്നു.
കഥം യോഗേന തത്പ്രാപ്തിഃ സ്വര്ഗലോകസ്തു കര്മണാ । തദാ ച ലഭതേ ഭോഗാന്ഗാം ച തത്കര്മണാം ഫലമ്
യോഗം വഴി ആ പ്രാപ്തി എങ്ങനെയാണ് ലഭിക്കുന്നത്? കര്മ്മം വഴി സ്വർഗം എങ്ങനെ ലഭിക്കും? അങ്ങനെ ആ കര്മ്മങ്ങൾകൊണ്ട് അനുഭവങ്ങളും ഫലവും ലഭിക്കുന്നുവോ?
താനി കര്മാണി പൃച്ഛാമി പുനര്യൈഃ പ്രാപ്യതേ മഹീമ് । മാര്കംഡേയ ഉവാച- ശൃണുരാജന്മഹാബാഹോ യഥോക്തകര്മ്മണാ മഹീ
ഏത് കര്മ്മങ്ങളാൽ ഭൂമി ലഭിക്കാമെന്നു ഞാൻ വീണ്ടും ചോദിക്കുന്നു. മാർകണ്ടേയൻ പറഞ്ഞു: മഹാബാഹുവായ രാജാവേ, നിർദ്ദേശിച്ച കര്മ്മങ്ങൾകൊണ്ട് ഭൂമി എങ്ങനെ ലഭിക്കാമെന്ന് കേൾക്കൂ.
ഗാമഗ്നിം ബ്രാഹ്മണം ശാസ്ത്രം കാംചനം സലിലം സ്ത്രിയഃ । മാതരം പിതരം ചൈവ യോ നിംദതി നരാധിപ
ആട്, അഗ്നി, ബ്രാഹ്മണൻ, ശാസ്ത്രം, പൊന്നു, വെള്ളം, സ്ത്രീകൾ, അമ്മ, അച്ഛൻ ഇവയെ ആരെങ്കിലും നിന്ദിച്ചാൽ, രാജാവേ—
നൈതേഷാമൂര്ധ്വഗമനമേവമാഹ പ്രജാപതിഃ । ഏവം യോഗസ്യ സംപ്രാപ്തിഃ സ്ഥാനം പരമദുര്ലഭമ്
ഇവർക്കു മേലോട്ടു പോകാൻ അവസരമില്ലെന്ന് പ്രജാപതി പറയുന്നു. ഇങ്ങനെ യോഗം എന്നത് വളരെ ദുർലഭമായ സ്ഥിതിയാണ്.
ഗച്ഛംതി നരകം ഘോരം യേ നരാഃ പാപകാരിണഃ । ഹസ്ത്യശ്വം ഗാമനഡ്വാഹം മണിമുക്താദി കാംചനമ്
പാപം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യർ ഭയങ്കരമായ നരകത്തിലേക്കാണ് പോകുന്നത്. ആന, കുതിര, പശു, വാഹനങ്ങൾ, മണി, മുത്ത്, പൊന്നു എന്നിവ മോഷ്ടിക്കുന്നവരും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.
പരോക്ഷം ഹരതേ യസ്തു പശ്ചാദ്ദാനം പ്രയച്ഛതി । ന തേ ഗച്ഛംതി വൈ സ്വര്ഗം ദാതാരോ യത്ര ഭോഗിനഃ
ഒളിച്ചുപോയി എന്തെങ്കിലും എടുത്ത് പിന്നീടാണ് ദാനം ചെയ്യുന്നത് എങ്കിൽ, അത്തരം ദാനികൾ സ്വർഗത്തിൽ പോകുന്നില്ല, അവിടെ അനുഭവിക്കുന്നവർ ഉള്ളിടത്ത്.
അനേന കര്മ്മണാ യുക്താഃ പച്യംതേ നരകേഽധമാഃ । ഏവം യോഗം ച ധര്മ്മം ച ദാതാരം ച യുധിഷ്ഠിര
ഇങ്ങനെയുള്ള കര്മ്മങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടവരാണ് ഏറ്റവും താഴ്ന്നവർ നരകത്തിൽ കെടുകൂടുന്നത്. ഇങ്ങനെ യോഗവും ധർമ്മവും ദാനിയും, യുദിഷ്ഠിരാ, വിശദീകരിച്ചു.
യഥാ സത്യമസത്യം വാ അസ്തി നാസ്തീതി യത്ഫലമ് । നിരുക്തം തു പ്രവക്ഷ്യാമി യഥായം സ്വയമാപ്നുയാത്
സത്യം അല്ലെങ്കിൽ അസത്യം, ഉണ്ട് അല്ലെങ്കിൽ ഇല്ല എന്നതിന്റെ ഫലം എങ്ങനെയാണോ, അതുപോലെ തന്നെ അതിനെ സ്വയം എങ്ങനെ നേടാം എന്ന് ഞാൻ വ്യക്തമായി പറയും.
ഇതി ശ്രീപാദ്മേ മഹാപുരാണേ സ്വര്ഗഖംഡേ പ്രയാഗമാഹാത്മ്യേ ഷട്ചത്വാരിംശോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ ശ്രീപദ്മ മഹാപുരാണത്തിലെ സ്വർഗ്ഖണ്ഡത്തിൽ പ്രയാഗത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം വിവരിക്കുന്ന നാല്പത്താറാം അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
മാര്കംഡേയ ഉവാച- ശൃണു രാജന്പ്രയാഗസ്യ മാഹാത്മ്യം പുനരേവ തു । നൈമിഷം പുഷ്കരം ചൈവ ഗോതീര്ഥം സിംധുസാഗരമ്
മാർകണ്ടേയൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, വീണ്ടും പ്രയാഗത്തിന്റെ മഹത്വം കേൾക്കൂ. നൈമിഷം, പുഷ്കരം, ഗോതീർത്ഥം, സിന്ധു സമുദ്രസംഗമം ഇവയും.
കുരുക്ഷേത്രം ഗയാ ചൈവ ഗംഗാസാഗരമേവ ച । ഏതേ ചാന്യേ ച ബഹവോ യേ ച പുണ്യാഃ ശിലോച്ചയാഃ
കുരുക്ഷേത്രം, ഗയ, ഗംഗാസാഗരം എന്നിവയും, ഇതുപോലെ അനേകം പുണ്യസ്ഥലങ്ങളും, വിശുദ്ധമായ പർവ്വതശിഖരങ്ങളും.
ദശതീര്ഥസഹസ്രാണി ത്രിംശത്കോട്യസ്തഥാപരേ । പ്രയാഗേ സംസ്ഥിതാ നിത്യമേവമാഹുര്മനീഷിണഃ
പത്തായിരം തീർത്ഥങ്ങളും മുപ്പതു കോടി മറ്റുള്ളവയും എല്ലായ്പ്പോഴും പ്രയാഗത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു എന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.
ത്രീണി ചാപ്യഗ്നികുംഡാനി യേഷാം മധ്യേ തു ജാഹ്നവീ । പ്രയാഗാദഭിനിഷ്ക്രാംതാ സര്വതീര്ഥപുരസ്കൃതാ
മൂന്ന് അഗ്നികുണ്ഡങ്ങൾ അവിടുണ്ട്, അതിന്റെ നടുവിൽ ജാഹ്നവി ഒഴുകുന്നു. പ്രയാഗത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ട ജാഹ്നവി എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലും മുൻതൂക്കം കിട്ടുന്നു.
തപനസ്യ സുതാ ദേവീ ത്രിഷു ലോകേഷു വിശ്രുതാ । ഗംഗായമുനയാ സാര്ധം സംസ്ഥിതാ ലോകഭാവിനീ
സൂര്യന്റെ പുത്രിയായ ദേവി മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും പ്രശസ്തയാണ്. ഗംഗയും യമുനയും കൂടെ, ലോകങ്ങളെ സംരക്ഷിച്ച് അവൾ അവിടെ നിലകൊള്ളുന്നു.
ഗംഗായമുനയോര്മധ്യേ പൃഥിവ്യാ ജഘനം സ്മൃതമ് । പ്രയാഗം രാജശാര്ദൂല കലാം നാര്ഹംതി ഷോഡശീമ്
ഗംഗയും യമുനയും തമ്മിലുള്ള പ്രദേശം ഭൂമിയുടെ ഗർഭം എന്നാണ് കരുതുന്നത്. രാജശാർദൂല, പ്രയാഗത്തിന്റെ പതിനാറിലൊന്ന് പോലും മറ്റൊന്നും തുല്യമായില്ല.
തിസ്രഃ കോട്യോഽര്ദ്ധകോടീ ച തീര്ഥാനാം വായുരബ്രവീത് । ദിവ്യം ഭുവ്യംതരിക്ഷേ ച തത്സര്വം ജാഹ്നവി സ്മൃതാ
ദൈവികമായതും ഭൂമിയിലെയും ആകാശത്തെയും മുപ്പത് കോടിയും അരകോടിയും തീർത്ഥങ്ങൾ ഉണ്ടെന്ന് വായു പറഞ്ഞു. അവയെല്ലാം ഗംഗയിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു എന്നു പറയുന്നു.
പ്രയാഗം സമധിഷ്ഠാനം കംബലാശ്വതരാവുഭൌ । ഭോഗവത്യഥ യാ ചൈവ വേദിരേഷാ പ്രജാപതേഃ
പ്രയാഗം കംബലനും അശ്വതരനും ഭോഗവതിയും പ്രതിഷ്ഠിതമായിരിക്കുന്ന സ്ഥലം. ഈ യാഗശാല പ്രജാപതിക്ക് സമർപ്പിതമാണ്.
തത്ര ദേവാശ്ച യജ്ഞാശ്ച മൂര്തിമംതോ യുധിഷ്ഠിര । പൂജയംതി പ്രയാഗം തേ ഋഷയശ്ച തപോധനാഃ
അവിടെ, യുദ്ധിഷ്ഠിരാ, ദേവന്മാരും യാഗങ്ങളും സാക്ഷാത്കാരമായിരിക്കുന്നു. അവർ പ്രയാഗത്തെ ആരാധിക്കുന്നു; തപസ്സിൽ സമ്പന്നരായ ഋഷികളും അങ്ങനെ തന്നെ.
യജംതേ ക്രതുഭിര്ദേവാംസ്തഥാ ബഹുധനാ നൃപാഃ । തതഃ പുണ്യതമോ നാസ്തി ത്രിഷു ലോകേഷു ഭാരത
ദേവന്മാരും ധനികരായ രാജാക്കളും അവിടെ യാഗങ്ങൾ നടത്തുന്നു. അതിനാൽ, ഭാരതാ, മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും അതിലധികം പുണ്യമായത് മറ്റൊന്നുമില്ല.
പ്രഭാവാത്സര്വതീര്ഥേഭ്യഃ പ്രഭവത്യധികം വിഭോ । ദശതീര്ഥസഹസ്രാണി തിസ്രഃ കോട്യസ്തഥാപരേ
എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലെയും ശക്തിയിൽ നിന്ന് ഇതിന് കൂടുതൽ പ്രഭാവമുണ്ട്, മഹാനേ. പത്തു ആയിരം തീർത്ഥങ്ങളും മുപ്പത് കോടിയിലധികം അവിടെയുണ്ട്.
യത്ര ഗംഗാ മഹാഭാഗാ സ ദേശസ്തത്തപോവനമ് । സിദ്ധക്ഷേത്രം തു തജ്ജ്ഞേയം ഗംഗാതീരസമാശ്രിതമ്
ഗംഗാ മഹാഭാഗ്യവതിയായുള്ളിടത്ത് ആ ദേശം തപസ്സിന്റെ നിലയമാണ്. ഗംഗയുടെ തീരത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ആ സ്ഥലം സിദ്ധിപ്രദമായ ക్షേത്രം എന്നു അറിഞ്ഞിരിക്കണം.
ഇതി സത്യം ദ്വിജാതീനാം സാധൂനാമാത്മജസ്യ വാ । സുഹൃദാം ച ജപേത്കര്ണേ ശിഷ്യസ്യാനുഗതസ്യ വാ
ഈ സത്യം, ദ്വിജന്മാർക്കും സത്പുരുഷന്മാർക്കും സ്വന്തം മകനോ സുഹൃത്തുക്കളോ ഭക്തനായ ശിഷ്യനോ ആർക്കും ചെവിയിൽ ചൊല്ലിക്കൊടുക്കണം.