യുധിഷ്ഠിര ഉവാച- ശ്രുതം മേ ബ്രഹ്മണാ പ്രോക്തം പുരാണേ പുണ്യസമ്മിതമ് । തീര്ഥാനാം തു സഹസ്രാണി ശതാനി നിയുതാനി ച
യുധിഷ്ഠിരൻ ചോദിച്ചു: ബ്രഹ്മാവു പുരാണത്തിൽ പറഞ്ഞതുപോലെ, പുണ്യമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന ആയിരക്കണക്കിന് തീർത്ഥങ്ങൾ ഉണ്ട് എന്ന് ഞാൻ കേട്ടിട്ടുണ്ട്.
സര്വേ പുണ്യാഃ പവിത്രാശ്ച ഗതിശ്ച പരമാ സ്മൃതാ । പൃഥിവ്യാം നൈമിഷം പുണ്യമംതരിക്ഷേ ച പുഷ്കരമ്
അവയൊക്കെയും വിശുദ്ധവും പുണ്യവുമാണ്, അവയുടെ വഴി ഉത്തമമാണെന്ന് പറയുന്നു. ഭൂമിയിൽ നൈമിഷം പുണ്യസ്ഥലവും, ആകാശത്തിൽ പുഷ്കരം വിശേഷവുമാണ്.
പ്രയാഗമപി ലോകാനാം കുരുക്ഷേത്രം വിശിഷ്യതേ । സര്വാണി സംപരിത്യജ്യ കഥമേകം പ്രശംസസി
പ്രയാഗം പോലും ലോകത്തിനിടയിൽ കുരുക്ഷേത്രം പോലെ തന്നെ മറ്റെല്ലാ സ്ഥലങ്ങളെയും മറികടക്കുന്നു. പിന്നെ എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച് നീ എങ്ങനെ ഒറ്റയിടം മാത്രം പ്രശംസിക്കുന്നു?
അപ്രമാണമിദം പ്രോക്തമശ്രദ്ധേയമനുത്തമമ് । ഗതിം ച പരമാം ദിവ്യാം ഭോഗാംശ്ചൈവ യഥേപ്സിതാന്
ഇത് അളക്കാനാവാത്തതും വിശ്വസിക്കാനാകാത്തതും അതുല്യവുമാണ്. എന്നിരുന്നാലും നീ പരമമായ ദിവ്യമായ വഴിയും ഇഷ്ടാനുസൃതമായ അനുഭവങ്ങളും പറയുന്നു.
കിമര്ഥമല്പയോഗേന ബഹുധര്മം പ്രശംസസി । ഏതം മേ സംശയം ബ്രൂഹി യഥാദൃഷ്ടം യഥാശ്രുതമ്
കുറഞ്ഞ ശ്രമത്തിൽ എങ്ങനെ നീ വലിയ പുണ്യം പ്രശംസിക്കുന്നു? ഞാൻ കണ്ടതും കേട്ടതും പോലെ ഈ സംശയം നീ എനിക്ക് പറഞ്ഞുതരിക.
മാര്കംഡേയ ഉവാച- അശ്രദ്ധേയം ന വക്തവ്യം പ്രത്യക്ഷമപി തദ്ഭവേത് । നരസ്യ ശ്രദ്ദധാനസ്യ പാപോപഹതചേതസഃ
മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു: വിശ്വസിക്കാനാകാത്തത് പറയരുത്, അത് നേരിട്ട് കണ്ടാലും. പാപം ബാധിച്ച മനസ്സുള്ളവനും വിശ്വാസമുള്ളവനും ഇതുപോലെയാണ്.
അശ്രദ്ദധാനോ ഹ്യശുചിര്ദുര്മതിസ്ത്യക്തമംഗലഃ । ഏതേ പാതകിനഃ സര്വേ തേനേദം ഭാഷിതം മയാ
വിശ്വാസമില്ലാത്തവൻ, അശുദ്ധൻ, ദുഷ്ടചിന്തയുള്ളവൻ, ദൗർഭാഗ്യൻ—ഇവരൊക്കെയും പാപികളാണ്. അതുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ ഇതു പറഞ്ഞത്.
ശൃണു പ്രയാഗമാഹാത്മ്യം യഥാദൃഷ്ടം യഥാശ്രുതമ് । പ്രത്യക്ഷം ച പരോക്ഷം ച യഥാന്യത്സംഭവിഷ്യതി
ഞാൻ നേരിട്ട് കണ്ടതും കേട്ടതും പോലെ, പ്രയാഗത്തിന്റെ മഹത്വം നീ ഇപ്പോൾ കേൾക്കുക. നേരിട്ടും പരോക്ഷമായും മറ്റെന്തും സംഭവിച്ചപോലും.
യഥൈവാന്യന്മയാ ദൃഷ്ടം പുരാ രാജന്യഥാശ്രുതമ് । ശാസ്ത്രം പ്രമാണം കൃത്വാ തു പൂജ്യതേ യോഗമാത്മനഃ
മുൻപ് ഞാൻ കണ്ടതും കേട്ടതും പോലെ, രാജാവേ, ശാസ്ത്രത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി ആത്മാവിന്റെ യോഗം ലഭിക്കും.
ക്ലിശ്യതേ ചാപരസ്തത്ര നൈവ യോഗമവാപ്നുയാത് । ജന്മാംതരസഹസ്രേഭ്യോ യോഗോ ലഭ്യേത മാനവൈഃ
മറ്റൊരാൾ അവിടെ പരിശ്രമിച്ചാലും യോഗം നേടാൻ കഴിയില്ല. മനുഷ്യർക്ക് ആയിരക്കണക്കിന് ജന്മങ്ങൾക്കു ശേഷം മാത്രമേ യോഗം ലഭിക്കുകയുള്ളൂ.
യഥായോഗസഹസ്രേണ യോഗോ ലഭ്യേത മാനവൈഃ । യസ്തു സര്വാണി രത്നാനി ബ്രാഹ്മണേഭ്യഃ പ്രയച്ഛതി
ആയിരം യോഗങ്ങൾക്കു ശേഷം മനുഷ്യർക്ക് യോഗം ലഭിക്കുന്നതുപോലെ, എല്ലാ രത്നങ്ങളും ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ദാനം ചെയ്യുന്നവനും—
തേന ദാനേന ദത്തേന യോഗോ ലഭ്യേത മാനവൈഃ । പ്രയാഗേ തു മൃതസ്യേദം സര്വം ഭവതി നാന്യഥാ
അവൻ ആ ദാനത്തിന്റെ ഫലത്തിൽ യോഗം നേടും. എന്നാൽ പ്രയാഗത്തിൽ മരിച്ചാൽ ഇതൊക്കെയും ലഭിക്കും, മറ്റെവിടെയും അല്ല.
പ്രധാനഹേതും വക്ഷ്യാമി ശ്രദ്ദധത്സു ച ഭാരത । യഥാ സര്വേഷു ഭൂതേഷു സര്വത്രൈവ തു ദൃശ്യതേ
വിശ്വാസമുള്ളവർക്കായി പ്രധാന കാരണം ഞാൻ പറയാം, ഭാരതാ. എല്ലായിടത്തും എല്ലാ ജീവികളിലും കാണുന്നപോലെ—
ബ്രഹ്മ നൈവാസ്തി വൈ കിംചിദ്യദ്വക്തും ത്വിദമുച്യതേ । യഥാ സര്വേഷു ഭൂതേഷു ബ്രഹ്മ സര്വത്ര പൂജ്യതേ
ബ്രഹ്മം ഒഴികെ മറ്റൊന്നുമില്ല, എന്നാൽ വിശദീകരണത്തിനായി ഇതു പറയുന്നു. എല്ലായിടത്തും എല്ലാ ജീവികളിലും ബ്രഹ്മം ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.
ഏവം സര്വേഷു ലോകേഷു പ്രയാഗഃ പൂജ്യതേ ബുധൈഃ । പൂജ്യതേ തീര്ഥരാജസ്യ സത്യമേതദ്യുധിഷ്ഠിര
എല്ലാ ലോകങ്ങളിലും പ്രയാഗം ജ്ഞാനികൾ ആദരത്തോടെ ആരാധിക്കുന്നു. തീർത്ഥങ്ങളുടെ രാജാവായി ഇത് സത്യമായാണ്, യുദിഷ്ഠിരാ, എല്ലാവരും മാനിക്കുന്നു.
ബ്രഹ്മാപി സ്മരതേ നിത്യം പ്രയാഗം തീര്ഥമുത്തമമ് । തീര്ഥരാജമനുപ്രാപ്യ നൈവാന്യത്കിംചിദിച്ഛതി
ബ്രഹ്മാവും പ്രയാഗം എന്ന ഉത്തമമായ തീർത്ഥം എല്ലായ്പ്പോഴും ഓർക്കുന്നു. തീർത്ഥരാജാവിനെ പ്രാപിച്ചാൽ മറ്റൊന്നും ആഗ്രഹിക്കാനില്ല.
കോ ഹി ദേവത്വമാസാദ്യ മാനുഷത്വം ചികീര്ഷതി । അനേനൈവാനുമാനേന ത്വം ജ്ഞാസ്യസി യുധിഷ്ഠിര
ദൈവസ്വരൂപം ലഭിച്ചവൻ ആരാണ് മനുഷ്യരൂപം ആഗ്രഹിക്കുന്നത്? ഇതുപോലെയുള്ള വിവേകത്തിലൂടെ നീയുമാണ് മനസ്സിലാക്കേണ്ടത്, യുദിഷ്ഠിരാ.
യഥാ പുണ്യമപുണ്യം വാ തഥൈവ കഥിതം മയാ । യുധിഷ്ഠിര ഉവാച- ശ്രുതം തദ്യത്ത്വയാ പ്രോക്തം വിസ്മിതോഽഹം പുനഃ പുനഃ
പുണ്യവും പാപവും ഞാൻ പറഞ്ഞതുപോലെയാണ്. യുദിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു: നീ പറഞ്ഞത് ഞാൻ കേട്ടു, വീണ്ടും വീണ്ടും അതിൽ അത്ഭുതപ്പെടുന്നു.
കഥം യോഗേന തത്പ്രാപ്തിഃ സ്വര്ഗലോകസ്തു കര്മണാ । തദാ ച ലഭതേ ഭോഗാന്ഗാം ച തത്കര്മണാം ഫലമ്
യോഗം വഴി ആ പ്രാപ്തി എങ്ങനെയാണ് ലഭിക്കുന്നത്? കര്മ്മം വഴി സ്വർഗം എങ്ങനെ ലഭിക്കും? അങ്ങനെ ആ കര്മ്മങ്ങൾകൊണ്ട് അനുഭവങ്ങളും ഫലവും ലഭിക്കുന്നുവോ?
താനി കര്മാണി പൃച്ഛാമി പുനര്യൈഃ പ്രാപ്യതേ മഹീമ് । മാര്കംഡേയ ഉവാച- ശൃണുരാജന്മഹാബാഹോ യഥോക്തകര്മ്മണാ മഹീ
ഏത് കര്മ്മങ്ങളാൽ ഭൂമി ലഭിക്കാമെന്നു ഞാൻ വീണ്ടും ചോദിക്കുന്നു. മാർകണ്ടേയൻ പറഞ്ഞു: മഹാബാഹുവായ രാജാവേ, നിർദ്ദേശിച്ച കര്മ്മങ്ങൾകൊണ്ട് ഭൂമി എങ്ങനെ ലഭിക്കാമെന്ന് കേൾക്കൂ.
ഗാമഗ്നിം ബ്രാഹ്മണം ശാസ്ത്രം കാംചനം സലിലം സ്ത്രിയഃ । മാതരം പിതരം ചൈവ യോ നിംദതി നരാധിപ
ആട്, അഗ്നി, ബ്രാഹ്മണൻ, ശാസ്ത്രം, പൊന്നു, വെള്ളം, സ്ത്രീകൾ, അമ്മ, അച്ഛൻ ഇവയെ ആരെങ്കിലും നിന്ദിച്ചാൽ, രാജാവേ—
നൈതേഷാമൂര്ധ്വഗമനമേവമാഹ പ്രജാപതിഃ । ഏവം യോഗസ്യ സംപ്രാപ്തിഃ സ്ഥാനം പരമദുര്ലഭമ്
ഇവർക്കു മേലോട്ടു പോകാൻ അവസരമില്ലെന്ന് പ്രജാപതി പറയുന്നു. ഇങ്ങനെ യോഗം എന്നത് വളരെ ദുർലഭമായ സ്ഥിതിയാണ്.
ഗച്ഛംതി നരകം ഘോരം യേ നരാഃ പാപകാരിണഃ । ഹസ്ത്യശ്വം ഗാമനഡ്വാഹം മണിമുക്താദി കാംചനമ്
പാപം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യർ ഭയങ്കരമായ നരകത്തിലേക്കാണ് പോകുന്നത്. ആന, കുതിര, പശു, വാഹനങ്ങൾ, മണി, മുത്ത്, പൊന്നു എന്നിവ മോഷ്ടിക്കുന്നവരും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.
പരോക്ഷം ഹരതേ യസ്തു പശ്ചാദ്ദാനം പ്രയച്ഛതി । ന തേ ഗച്ഛംതി വൈ സ്വര്ഗം ദാതാരോ യത്ര ഭോഗിനഃ
ഒളിച്ചുപോയി എന്തെങ്കിലും എടുത്ത് പിന്നീടാണ് ദാനം ചെയ്യുന്നത് എങ്കിൽ, അത്തരം ദാനികൾ സ്വർഗത്തിൽ പോകുന്നില്ല, അവിടെ അനുഭവിക്കുന്നവർ ഉള്ളിടത്ത്.
അനേന കര്മ്മണാ യുക്താഃ പച്യംതേ നരകേഽധമാഃ । ഏവം യോഗം ച ധര്മ്മം ച ദാതാരം ച യുധിഷ്ഠിര
ഇങ്ങനെയുള്ള കര്മ്മങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടവരാണ് ഏറ്റവും താഴ്ന്നവർ നരകത്തിൽ കെടുകൂടുന്നത്. ഇങ്ങനെ യോഗവും ധർമ്മവും ദാനിയും, യുദിഷ്ഠിരാ, വിശദീകരിച്ചു.
യഥാ സത്യമസത്യം വാ അസ്തി നാസ്തീതി യത്ഫലമ് । നിരുക്തം തു പ്രവക്ഷ്യാമി യഥായം സ്വയമാപ്നുയാത്
സത്യം അല്ലെങ്കിൽ അസത്യം, ഉണ്ട് അല്ലെങ്കിൽ ഇല്ല എന്നതിന്റെ ഫലം എങ്ങനെയാണോ, അതുപോലെ തന്നെ അതിനെ സ്വയം എങ്ങനെ നേടാം എന്ന് ഞാൻ വ്യക്തമായി പറയും.
ഇതി ശ്രീപാദ്മേ മഹാപുരാണേ സ്വര്ഗഖംഡേ പ്രയാഗമാഹാത്മ്യേ ഷട്ചത്വാരിംശോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ ശ്രീപദ്മ മഹാപുരാണത്തിലെ സ്വർഗ്ഖണ്ഡത്തിൽ പ്രയാഗത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം വിവരിക്കുന്ന നാല്പത്താറാം അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
മാര്കംഡേയ ഉവാച- ശൃണു രാജന്പ്രയാഗസ്യ മാഹാത്മ്യം പുനരേവ തു । നൈമിഷം പുഷ്കരം ചൈവ ഗോതീര്ഥം സിംധുസാഗരമ്
മാർകണ്ടേയൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, വീണ്ടും പ്രയാഗത്തിന്റെ മഹത്വം കേൾക്കൂ. നൈമിഷം, പുഷ്കരം, ഗോതീർത്ഥം, സിന്ധു സമുദ്രസംഗമം ഇവയും.
കുരുക്ഷേത്രം ഗയാ ചൈവ ഗംഗാസാഗരമേവ ച । ഏതേ ചാന്യേ ച ബഹവോ യേ ച പുണ്യാഃ ശിലോച്ചയാഃ
കുരുക്ഷേത്രം, ഗയ, ഗംഗാസാഗരം എന്നിവയും, ഇതുപോലെ അനേകം പുണ്യസ്ഥലങ്ങളും, വിശുദ്ധമായ പർവ്വതശിഖരങ്ങളും.
ദശതീര്ഥസഹസ്രാണി ത്രിംശത്കോട്യസ്തഥാപരേ । പ്രയാഗേ സംസ്ഥിതാ നിത്യമേവമാഹുര്മനീഷിണഃ
പത്തായിരം തീർത്ഥങ്ങളും മുപ്പതു കോടി മറ്റുള്ളവയും എല്ലായ്പ്പോഴും പ്രയാഗത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു എന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.