തേന ജീവംതി ലോകേഽസ്മിന്യത്ര യത്ര യുധിഷ്ഠിര । യേ പ്രയാഗം ന സംപ്രാപ്താസ്ത്രിഷു ലോകേഷു വിശ്രുതമ്
യുധിഷ്ഠിരാ, മൂന്നു ലോകത്തും പ്രശസ്തമായ പ്രയാഗം എത്താത്തവർ ഈ ലോകത്ത് ഇതിന്റെ കരുണകൊണ്ട് ജീവിക്കുന്നു.
ഏവം ദൃഷ്ട്വാ തു തത്തീര്ഥം പ്രയാഗം പരമം പദമ് । മുച്യതേ സര്വപാപേഭ്യഃ ശശാംക ഇവ രാഹുണാ
പ്രയാഗം എന്ന പരമപവിത്രമായ തീർത്ഥം കണ്ട്, ഒരാൾ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനാകുന്നു, രാഹുവിൽ നിന്ന് ചന്ദ്രൻ മോചിതനാകുന്നതുപോലെ.
കംബലാശ്വതരൌ നാഗൌ യമുനാ ദക്ഷിണേ തടേ । തത്ര സ്നാത്വാ ച പീത്വാ ച മുച്യതേ സര്വപാതകൈഃ
യമുനയുടെ തെക്കേ കരയിൽ കംബലനും അശ്വതരനും എന്ന രണ്ട് ആനകളുണ്ട്; അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് വെള്ളം കുടിച്ചാൽ എല്ലാ പാപങ്ങളും അകറ്റപ്പെടും.
തത്ര ഗത്വാ തു തത്സ്ഥാനം മഹാദേവസ്യ ധീമതഃ । നരസ്താരയതേ സര്വാന്ദശാതീതാന്ദശാപരാന്
മഹാദേവന്റെ ആ പുണ്യസ്ഥലത്ത് ചെന്നാൽ, ഒരാൾ പത്തു തലമുറ മുൻപുള്ളവരെയും പത്തു തലമുറ പിന്നെയുള്ളവരെയും രക്ഷിക്കും.
കൃത്വാഭിഷേകം തു നരഃ സോഽശ്വമേധഫലം ലഭേത് । സ്വര്ഗലോകമവാപ്നോതി യാവദാഭൂതസംപ്ലവമ്
അവിടെ അഭിഷേകം ചെയ്താൽ, അശ്വമേധയാഗഫലം ലഭിക്കും; സൃഷ്ടി നശിക്കുന്നതുവരെ സ്വർഗ്ഗലോകം അനുഭവിക്കാം.
പൂര്വപാര്ശ്വേ തു ഗംഗായാം ത്രിഷു ലോകേഷു ഭാരത । കൂപം ചൈവ തു സാമുദ്രം പ്രതിഷ്ഠാനം തു വിശ്രുതമ്
ഭാരതാ, ഗംഗയുടെ കിഴക്കുവശത്ത് മൂന്നു ലോകത്തും പ്രശസ്തമായ സമുദ്രകിണറും പ്രതിഷ്ഠാനമെന്ന സ്ഥലവും ഉണ്ട്.
ബ്രഹ്മചാരീ ജിതക്രോധസ്ത്രിരാത്രം യദി തിഷ്ഠതി । സര്വപാപവിശുദ്ധാത്മാ സോഽശ്വമേധഫലം ലഭേത്
ക്രോധം ജയിച്ച ബ്രഹ്മചാരിയും അവിടെ മൂന്നു രാത്രികൾ താമസിച്ചാൽ, എല്ലാ പാപങ്ങൾക്കും ശുദ്ധനായ് അശ്വമേധഫലം നേടും.
ഉത്തരേണ പ്രതിഷ്ഠാനാദ്ഭാഗീരഥ്യാസ്തു പൂര്വതഃ । ഹംസപ്രപതനം നാമ തീര്ഥം ത്രൈലോക്യവിശ്രുതമ്
പ്രതിഷ്ഠാനത്തിന് വടക്കിലും ഭാഗീരഥിയുടെ കിഴക്കിലും, മൂന്നു ലോകത്തും പ്രശസ്തമായ ഹംസപ്രപതനം എന്ന തീർത്ഥം ഉണ്ട്.
അശ്വമേധഫലം തസ്മിന്സ്നാതമാത്രസ്യ ഭാരത । യാവച്ചന്ദ്രശ്ച സൂര്യശ്ച താവത്സ്വര്ഗേ മഹീയതേ
ഭാരതാ, അവിടെ ഒരു നാൾ പോലും സ്നാനം ചെയ്താൽ അശ്വമേധയാഗഫലം ലഭിക്കും; ചന്ദ്രനും സൂര്യനും നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം സ്വർഗ്ഗത്തിൽ മഹത്വം ലഭിക്കും.
ഉര്വശീപുലിനേ രമ്യേ വിപുലേ ഹംസപാംഡുരേ । സലിലൈസ്തര്പ്പയേദ്യസ്തു പിതൄംസ്തത്ര വിമത്സരഃ
ഹംസങ്ങൾ പോലെ വെള്ളയായ, വിശാലമായ ഉർവശീ തീരത്ത്, ആരെങ്കിലും അസൂയ ഇല്ലാതെ അവിടെ പിതൃകൾക്ക് വെള്ളം അർപ്പിച്ചാൽ—
ഷഷ്ടിവര്ഷസഹസ്രാണി ഷഷ്ടിവര്ഷശതാനി ച । സേവതേ പിതൃഭിഃ സാര്ദ്ധം സ്വര്ഗലോകം നരാധിപ
അവൻ അറുപതിനായിരം വർഷവും അറുപത് നൂറ്റാണ്ട് വർഷവും പിതൃകളോടൊപ്പം സ്വർഗ്ഗലോകം അനുഭവിക്കും, രാജാവേ.
പൂജ്യതേ സതതം തത്ര ഋഷിഗംധര്വകിന്നരൈഃ । തതഃ സ്വര്ഗപരിഭ്രഷ്ടഃ ക്ഷീണകര്മ്മാ ദിവശ്ച്യുതഃ
അവിടെ അവൻ സദാ ഋഷിമാരുടെയും ഗന്ധർവന്മാരുടെയും കിന്നരന്മാരുടെയും ആദരവും പ്രാപിക്കും; പിന്നീട്, പുണ്യം തീർന്നാൽ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് താഴേക്ക് വീഴും.
ഉര്വശീസദൃശീനാം തു കന്യാനാം ലഭതേ ശതമ് । ഗവാം ശതസഹസ്രാണാം ഭോക്താ ഭവതി ഭൂമിപ
അവൻ ഉർവശിയെപ്പോലുള്ള നൂറ് കന്യകമാരെയും, നൂറായിരം പശുക്കളെയും അനുഭവിക്കാൻ അർഹനാകും, ഭൂമിയുടെ രാജാവേ.
കാംചീനൂപുരശബ്ദേന സുപ്തോഽസൌ പ്രതിബുധ്യതേ । ഭുക്ത്വാ തു വിപുലാന്ഭോഗാംസ്തത്തീര്ഥം ലഭതേ പുനഃ
പൊന്നിൻ നൂപുരത്തിന്റെ ശബ്ദം കേട്ട് ഉണരുന്നവൻ, വലിയ ആനന്ദങ്ങൾ അനുഭവിച്ച ശേഷം, ആ പുണ്യസ്ഥലത്ത് വീണ്ടും എത്തും.
കുശാസനധരോ നിത്യം നിയതഃ സംയതേംദ്രിയഃ । ഏകകാലം തു ഭുംജാനോ മാസം ഭോഗപതിര്ഭവേത്
കുശത്തിരിയിൽ ഇരുന്ന്, എപ്പോഴും നിയന്ത്രിതനായി, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ അടക്കിയും, ദിവസത്തിൽ ഒരിക്കൽ മാത്രം ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നവൻ, ഒരു മാസം മുഴുവൻ എല്ലാ സുഖങ്ങളുടെയും അധിപനാകും.
സുവര്ണാലംകൃതാനാം തു നാരീണാം ലഭതേ ശതമ് । പൃഥിവ്യാമാസമുദ്രായാം മഹാഭോഗപതിര്ഭവേത്
പൊന്നാലങ്കരിച്ച നൂറ് സ്ത്രീകളെ അവൻ നേടും; സമുദ്രത്തിന്റെ അതിരുവരെ ഭൂമിയിൽ മഹാസമ്പന്നനായ ഭോഗാധിപനാകും.
ദശഗ്രാമസഹസ്രാണാം ഭോക്താ ഭവതി ഭൂമിപഃ । ധനധാന്യസമായുക്തോ ദാതാ ഭവതി നിത്യശഃ
പത്ത് ആയിരം ഗ്രാമങ്ങൾ ഭുജിക്കുന്ന രാജാവായും, ധന്യവും ധാന്യവും സമൃദ്ധിയായും, എപ്പോഴും ദാനശീലനായവനായി അവൻ മാറും.
സ ഭുക്ത്വാ വിപുലാന്ഭോഗാംസ്തത്തീര്ഥം സ്മരതേ പുനഃ । അഥ തസ്മിന്വടേ രമ്യേ ബ്രഹ്മചാരീ ജിതേംദ്രിയഃ
അവൻ വലുതായ സുഖങ്ങൾ അനുഭവിച്ച ശേഷം, ആ തിര്ഥം വീണ്ടും ഓർക്കും; പിന്നെ ആ മനോഹരമായ ആൽമരത്തിന് കീഴിൽ, ബ്രഹ്മചാരിയായും ഇന്ദ്രിയജയിയുമായും ഇരിക്കും.
ഉപോഷ്യ യോഗയുക്തശ്ച ബ്രഹ്മജ്ഞാനമവാപ്നുയാത് । കോടിതീര്ഥം സമാസാദ്യ യസ്തു പ്രാണാന്പരിത്യജേത്
ഉപവാസം പാലിച്ച് യോഗത്തിൽ ഏർപ്പെട്ട്, ബ്രഹ്മജ്ഞാനം നേടും; കോടിതീർത്ഥത്തിൽ ജീവൻ വിട്ടവൻ—
കോടിവര്ഷസഹസ്രാണി സ്വര്ഗലോകേ മഹീയതേ । തതഃ സ്വര്ഗാത്പരിഭ്രഷ്ടഃ ക്ഷീണകര്മ്മാ ദിവശ്ച്യുതഃ
കോടിയോളം വർഷങ്ങൾ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടും; പിന്നെ, പുണ്യം ക്ഷയിച്ചപ്പോൾ, സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് താഴേക്ക് വീഴും.
സുവര്ണമണിമുക്താഢ്യേ കുലേ ഭവതി രൂപവാന് । തതോ ഭോഗവതീം ഗത്വാ വാസുകേരുത്തരേണ തു
പൊന്നും രത്നവും മുത്തുകളും നിറഞ്ഞ കുടുംബത്തിൽ സുന്ദരനായവനായി ജനിക്കും; അതിനുശേഷം വാസുകിയുടെ വടക്കുഭാഗത്തുള്ള ഭോഗനഗരത്തിലേക്ക് പോകും.
ദശാശ്വമേധകം തത്ര തീര്ഥം തത്രാപരം ഭവേത് । കൃത്വാഭിഷേകം തു നരഃ സോഽശ്വമേധഫലം ലഭേത്
അവിടെ, പത്ത് അശ്വമേധയാഗത്തിന് തുല്യമായ തിര്ഥം മറ്റൊന്ന് ഉണ്ട്; അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ അശ്വമേധഫലം ലഭിക്കും.
ധനാഢ്യോ രൂപവാന്ദക്ഷോ ദാതാ ഭവതി ധാര്മികഃ । ചതുര്വേദേഷു യത്പുണ്യം സത്യവാദിഷു യത്ഫലമ്
അവൻ ധനികനും സുന്ദരനും കഴിവുള്ളവനും ദാനശീലനും ധാർമ്മികനും ആകും; നാലു വേദങ്ങളിൽ ഉള്ള പുണ്യവും സത്യവാദികൾക്ക് ലഭിക്കുന്ന ഫലവും—
അഹിംസായാം തു യോ ധര്മ്മോ ഗമനാദേവ തദ്ഭവേത് । കുരുക്ഷേത്രസമാ ഗംഗാ യത്രതത്രാവഗാഹ്യതേ
അഹിംസയുടെ പുണ്യം അവിടെ എത്തുന്നതു കൊണ്ടു തന്നെ ലഭിക്കും; ഗംഗയിൽ എവിടെയെങ്കിലും കുളിച്ചാൽ അതിന് കുരുക്ഷേത്രത്തിന് തുല്യമായ ഫലമുണ്ട്.
കുരുക്ഷേത്രാദ്ദശഗുണാ യത്ര സിംധ്വാ സമാഗതാ । യത്ര ഗംഗാ മഹാഭാഗാ ബഹുതീര്ഥതപോധനാ
സിന്ധു നദി ചേർന്നിടത്ത്, അത് കുരുക്ഷേത്രത്തേക്കാൾ പത്ത് ഇരട്ടി മഹത്തായതാണ്; അവിടെ മഹാഭാഗ്യവതിയായ ഗംഗ, അനേകം തിര്ഥങ്ങളും തപസ്സും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
സിദ്ധക്ഷേത്രം ഹി തജ്ജ്ഞേയം നാത്ര കാര്യാ വിചാരണാ । ക്ഷിതൌ താരയതേ മര്ത്യാന്നാഗാംസ്താരയതേഽപ്യധഃ
അത് സിദ്ധിക്ഷേത്രമാണെന്ന് അറിഞ്ഞിരിക്കണം; ഇവിടെ സംശയത്തിനൊന്നും ഇടയില്ല. ഭൂമിയിൽ മനുഷ്യരെ രക്ഷിക്കുകയും, അടിയിൽ പാമ്പുകളെയും മോചിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
ദിവി താരയതേ ദേവാംസ്തേന സാ ത്രിപഥാ സ്മൃതാ । യാവദസ്ഥീനി ഗംഗായാം തിഷ്ഠംതി തസ്യ ദേഹിനഃ
സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ദേവന്മാരെയും മോചിപ്പിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ടാണ് അതിനെ ത്രിപഥാ എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. ഒരാളുടെ അസ്ഥികൾ ഗംഗയിൽ നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം—
താവദ്വര്ഷസഹസ്രാണി സ്വര്ഗലോകേ മഹീയതേ । തീര്ഥാനാം തു പരം തീര്ഥം നദീനാമുത്തമാ നദീ
അത്രയേറെ ആയിരം വർഷങ്ങൾ അവൻ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടും. തിര്ഥങ്ങളിൽ അതാണ് ഏറ്റവും ഉന്നതം; നദികളിൽ അതാണ് ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠം.
മോക്ഷദാ സര്വഭൂതാനാം മഹാപാതകിനാമപി । സര്വത്ര സുലഭാ ഗംഗാ ത്രിഷു സ്ഥാനേഷു ദുര്ലഭാ
എല്ലാ ജീവികൾക്കും, വലിയ പാപികൾക്കു പോലും, മോക്ഷം നൽകുന്നവളാണ് ഗംഗ. എല്ലായിടത്തും ഗംഗ എളുപ്പം ലഭ്യമാണ്, പക്ഷേ മൂന്നു സ്ഥലങ്ങളിൽ അത്ര എളുപ്പമല്ല.
ഗംഗാദ്വാരേ പ്രയാഗേ ച ഗംഗാസാഗരസംഗമേ । തത്ര സ്നാത്വാ ദിവം യാംതി യേ മൃതാസ്തേഽപുനര്ഭവാഃ
ഗംഗാദ്വാരം, പ്രയാഗം, ഗംഗാസാഗരസംഗമം—ഇവിടങ്ങളിൽ സ്നാനം ചെയ്തവർ സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് ഉയരും; അവിടെ മരിച്ചവർക്ക് വീണ്ടും ജനനം ഉണ്ടാവില്ല.