യഥാത്മനസ്തഥാ സര്വാന്ദാനം വിപ്രേഷു ദാപയേത് । ഐശ്വര്യലോഭാന്മോഹാദ്വാ ഗച്ഛേദ്യാനേന യോ നരഃ
—തന്നെ പോലെ തന്നെ എല്ലാവർക്കും ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ദാനം നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു. എന്നാൽ, ധനലോഭത്താലോ മായയാലോ ആരെങ്കിലും വാഹനത്തിൽ യാത്രചെയ്യുകയാണെങ്കിൽ—
നിഷ്ഫലം തസ്യ തത്തീര്ഥം തസ്മാദ്യാനം പരിത്യജേത് । ഗംഗായമുനയോര്മധ്യേ യസ്തു കന്യാം പ്രയച്ഛതി
—അവനു ആ തീർഥയാത്ര ഫലപ്രദമാകില്ല. അതുകൊണ്ട് വാഹനയാത്ര ഉപേക്ഷിക്കണം. എന്നാൽ ഗംഗയും യമുനയും തമ്മിലുള്ള പ്രദേശത്ത് ആരെങ്കിലും ഒരു പെൺകുട്ടിയെ വിവാഹം നൽകുകയാണെങ്കിൽ—
ആര്ഷേണ തു വിധാനേന യഥാവിഭവസംഭവമ് । ന പശ്യതി യമം ഘോരം നരകം തേന കര്മണാ
—മുനിമാരുടെ ആചാരപ്രകാരം, തനിക്കുള്ള ശേഷിയനുസരിച്ച് ആചാരത്തോടെ വിവാഹം നടത്തുകയാണെങ്കിൽ, അവൻ ആ ഭയാനകമായ യമനെയും നരകത്തെയും കാണേണ്ടതില്ല.
ഉത്തരാന്സ കുരൂന്ഗത്വാ മോദതേ കാലമക്ഷയമ് । പുത്രാംസ്തു ദാരാഁല്ലഭതേ ധാര്മികാന്നയസംയുതാന്
അവൻ ഉത്തരകുരുക്കളിലേക്ക് പോയി അവസാനമില്ലാത്ത സന്തോഷത്തിൽ ആസ്വദിക്കുന്നു. ധാർമ്മികതയും നല്ല പെരുമാറ്റവും ഉള്ള പുത്രന്മാരെയും ഭാര്യമാരെയും അവൻ ലഭിക്കുന്നു.
തത്ര ദാനം പ്രദാതവ്യം യഥാവിഭവസംഭവമ് । തേന തീര്ഥഫലൈനൈവ വര്ദ്ധതേ നാത്ര സംശയഃ
അവിടെ, തനിക്കുള്ള ശേഷിയനുസരിച്ച് ദാനം നൽകണം. അതിനാൽ തീർഥയാത്രയുടെ ഫലം വർദ്ധിക്കുന്നു—ഇതിൽ യാതൊരു സംശയവും ഇല്ല.
സ്വര്ഗേ തിഷ്ഠതി രാജേംദ്ര യാവദാഭൂതസംപ്ലവമ് । വടമൂലം സമാശ്രിത്യ യസ്തു പ്രാണാന്പരിത്യജേത്
രാജാവേ, അവൻ ലോകം അവസാനിക്കുന്നതുവരെ സ്വർഗത്തിൽ വാസം ചെയ്യുന്നു. വടവൃക്ഷത്തിന്റെ വേരിൽ ജീവൻ വിട്ടയാൾ—
സര്വലോകാനതിക്രമ്യ രുദ്രലോകം ച ഗച്ഛതി । തത്ര തേ ദ്വാദശാദിത്യാസ്തപംതേ രുദ്രമാശ്രിതാഃ
—എല്ലാ ലോകങ്ങളെയും അതിക്രമിച്ച് രുദ്രന്റെ ലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു. അവിടെ പന്ത്രണ്ടു ആദിത്യന്മാർ രുദ്രനെ ആശ്രയിച്ച് തപസ്സ് ചെയ്യുന്നു.
നിര്ദഹംതി ജഗത്സര്വം വടമൂലം ന ദഹ്യതേ । നഷ്ടചംദ്രാര്കപവനം യദാ ചൈകാര്ണവം ജഗത്
അവർ മുഴുവൻ ലോകവും ദഹിപ്പിച്ചാലും വടവൃക്ഷത്തിന്റെ വേർ ദഹിക്കപ്പെടുന്നില്ല. ചന്ദ്രനും സൂര്യനും കാറ്റും ഇല്ലാതായി ലോകം ഒറ്റ സമുദ്രമാകുമ്പോൾ—
സ്വപിത്യത്രൈവ വൈ വിഷ്ണുര്ജായമാനഃ പുനഃ പുനഃ । ദേവദാനവഗംധര്വ ഋഷയഃ സിദ്ധചാരണാഃ
—അവിടെയാണ് വിഷ്ണു വീണ്ടും വീണ്ടും ജനിച്ച് ഉറങ്ങുന്നത്. ദേവന്മാർ, അസുരന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, ഋഷിമാർ, സിദ്ധന്മാർ, ചാരണമാർ—
സദാ സേവംതി തത്തീര്ഥം ഗംഗായമുനസംഗമേ । തത്ര ഗച്ഛംതി രാജേംദ്ര പ്രയാഗേ സംയുതം ച യത്
—എപ്പോഴും ഗംഗയും യമുനയും സംഗമിക്കുന്ന ആ പുണ്യസ്ഥലത്തെ സേവിക്കുന്നു. അവിടെ രാജാവേ, അവർ പ്രയാഗത്തിലേക്ക് പോകുന്നു, അതുമായി ഒന്നിച്ചിരിക്കുന്നതിലേക്കും.
തത്ര ബ്രഹ്മാദയോ ദേവാ ദിശശ്ചൈവ ദിഗീശ്വരാഃ । ലോകപാലാശ്ച സാധ്യാശ്ച പിതരോ ലോകസംമതാഃ
അവിടെ ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും, ദിശകളും അവയുടെ രക്ഷകരും, ലോകപാലന്മാരും സിദ്ധന്മാരും, ആദരിക്കപ്പെടുന്ന പിതാക്കന്മാരും—
സനത്കുമാരപ്രമുഖാസ്തഥൈവ പരമര്ഷയഃ । അംഗിരപ്രമുഖാശ്ചൈവ തഥാ ബ്രഹ്മര്ഷയഃ പരേ
സനത്കുമാരൻമാരും പ്രധാനമായ മഹർഷിമാരും, അംഗിരസും മറ്റ് ബ്രഹ്മർഷിമാരും അവിടെയുണ്ട്.
തഥാ നാഗാശ്ച സിദ്ധാശ്ച സുപര്ണാഃ ഖേചരാശ്ച യേ । സരിതഃ സാഗരാഃ ശൈലാ നാഗാ വിദ്യാധരാസ്തഥാ
അതു പോലെ തന്നെ നാഗന്മാർ, സിദ്ധന്മാർ, സുപർണ്ണന്മാർ, ആകാശത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവർ, നദികൾ, സമുദ്രങ്ങൾ, പർവതങ്ങൾ, നാഗന്മാർ, വിദ്യാധരന്മാർ—
ഹരിശ്ച ഭഗവാനാസ്തേ പ്രജാപതിപുരസ്കൃതഃ । ഗംഗായമുനയോര്മധ്യേ പൃഥിവ്യാ ജഘനം സ്മൃതമ്
ഹരിയും, ഭഗവാനുമായുള്ളവനും, പ്രജാപതിമാരുടെ നേതൃത്വത്തിൽ അവിടെയുണ്ട്. ഗംഗയും യമുനയും തമ്മിലുള്ള പ്രദേശം ഭൂമിയുടെ ഗർഭം എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.
പ്രയാഗം രാജശാര്ദൂല ത്രിഷുലോകേഷു വിശ്രുതമ് । തതഃ പുണ്യതമം നാസ്തി ത്രിഷുലോകേഷു ഭാരത
രാജാവേ, പ്രയാഗം മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും പ്രശസ്തമാണ്. മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും അതിനേക്കാൾ പുണ്യമുള്ളത് മറ്റൊന്നുമില്ല, ഭാരതാ.
ശ്രവണാത്തസ്യ തീര്ഥസ്യ നാമസംകീര്തനാദപി । മൃത്തികാ ലംഭനാദ്വാപി നരഃ പാപാത്പ്രമുച്യതേ
ആ തീർഥത്തിന്റെ പേരുകേട്ടാലും, അതിന്റെ നാമം ഉച്ചരിച്ചാലും, അതിന്റെ മണ്ണ് സ്പർശിച്ചാലും ഒരാൾ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുന്നു.
തത്രാഭിഷേകം യഃ കുര്യ്യാത്സംഗമേ സംശിതവ്രതഃ । തുല്യം ഫലമവാപ്നോതി രാജസൂയാശ്വമേധയോഃ
ആ സങ്കമനത്തിൽ, ഉറച്ച വ്രതശുദ്ധിയോടെ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നവന് രാജസൂയയാഗത്തിന്റെയും അശ്വമേധയാഗത്തിന്റെയും ഫലം സമം ലഭിക്കും.
ന വേദവചനാത്താത ന ലോകവചനാദപി । മതിരുത്ക്രമണീയാ തേ പ്രയാഗഗമനം പ്രതി
പ്രിയനേ, പ്രയാഗയാത്രയെക്കുറിച്ച് നിന്റെ മനസ്സ് വേദവചനങ്ങൾ കൊണ്ടോ ലോകവചനങ്ങൾ കൊണ്ടോ കുലയരുത്.
ദശതീര്ഥസഹസ്രാണി ഷഷ്ടികോട്യസ്തഥാപരാഃ । യേഷാം സാന്നിധ്യമത്രൈവ കീര്തനാത്കുരുനംദന
കുരുനന്ദനാ, ഇവിടെ പത്ത് ആയിരം തീർത്ഥങ്ങളും അറുപത് കോടി മറ്റും, അവയുടെ പേര് മാത്രം ഉച്ചരിച്ചാൽ പോലും സാന്നിധ്യത്തിൽ വരുന്നു.
യാ ഗതിര്യോഗയുക്തസ്യ സദുത്ഥസ്യ മനീഷിണഃ । സാ ഗതിസ്ത്യജതഃ പ്രാണാന്ഗംഗായമുനസംഗമേ
യോഗത്തിൽ ലയിച്ചും ഉന്നതമായ മനസ്സോടെ ജീവിച്ച ജ്ഞാനിക്ക് ലഭിക്കുന്ന ഗതി, ഗംഗയും യമുനയും കൂടുന്ന സ്ഥലത്ത് പ്രാണം വിട്ടവനും അതേ ഗതി ലഭിക്കും.
തേന ജീവംതി ലോകേഽസ്മിന്യത്ര യത്ര യുധിഷ്ഠിര । യേ പ്രയാഗം ന സംപ്രാപ്താസ്ത്രിഷു ലോകേഷു വിശ്രുതമ്
യുധിഷ്ഠിരാ, മൂന്നു ലോകത്തും പ്രശസ്തമായ പ്രയാഗം എത്താത്തവർ ഈ ലോകത്ത് ഇതിന്റെ കരുണകൊണ്ട് ജീവിക്കുന്നു.
ഏവം ദൃഷ്ട്വാ തു തത്തീര്ഥം പ്രയാഗം പരമം പദമ് । മുച്യതേ സര്വപാപേഭ്യഃ ശശാംക ഇവ രാഹുണാ
പ്രയാഗം എന്ന പരമപവിത്രമായ തീർത്ഥം കണ്ട്, ഒരാൾ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനാകുന്നു, രാഹുവിൽ നിന്ന് ചന്ദ്രൻ മോചിതനാകുന്നതുപോലെ.
കംബലാശ്വതരൌ നാഗൌ യമുനാ ദക്ഷിണേ തടേ । തത്ര സ്നാത്വാ ച പീത്വാ ച മുച്യതേ സര്വപാതകൈഃ
യമുനയുടെ തെക്കേ കരയിൽ കംബലനും അശ്വതരനും എന്ന രണ്ട് ആനകളുണ്ട്; അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് വെള്ളം കുടിച്ചാൽ എല്ലാ പാപങ്ങളും അകറ്റപ്പെടും.
തത്ര ഗത്വാ തു തത്സ്ഥാനം മഹാദേവസ്യ ധീമതഃ । നരസ്താരയതേ സര്വാന്ദശാതീതാന്ദശാപരാന്
മഹാദേവന്റെ ആ പുണ്യസ്ഥലത്ത് ചെന്നാൽ, ഒരാൾ പത്തു തലമുറ മുൻപുള്ളവരെയും പത്തു തലമുറ പിന്നെയുള്ളവരെയും രക്ഷിക്കും.
കൃത്വാഭിഷേകം തു നരഃ സോഽശ്വമേധഫലം ലഭേത് । സ്വര്ഗലോകമവാപ്നോതി യാവദാഭൂതസംപ്ലവമ്
അവിടെ അഭിഷേകം ചെയ്താൽ, അശ്വമേധയാഗഫലം ലഭിക്കും; സൃഷ്ടി നശിക്കുന്നതുവരെ സ്വർഗ്ഗലോകം അനുഭവിക്കാം.
പൂര്വപാര്ശ്വേ തു ഗംഗായാം ത്രിഷു ലോകേഷു ഭാരത । കൂപം ചൈവ തു സാമുദ്രം പ്രതിഷ്ഠാനം തു വിശ്രുതമ്
ഭാരതാ, ഗംഗയുടെ കിഴക്കുവശത്ത് മൂന്നു ലോകത്തും പ്രശസ്തമായ സമുദ്രകിണറും പ്രതിഷ്ഠാനമെന്ന സ്ഥലവും ഉണ്ട്.
ബ്രഹ്മചാരീ ജിതക്രോധസ്ത്രിരാത്രം യദി തിഷ്ഠതി । സര്വപാപവിശുദ്ധാത്മാ സോഽശ്വമേധഫലം ലഭേത്
ക്രോധം ജയിച്ച ബ്രഹ്മചാരിയും അവിടെ മൂന്നു രാത്രികൾ താമസിച്ചാൽ, എല്ലാ പാപങ്ങൾക്കും ശുദ്ധനായ് അശ്വമേധഫലം നേടും.
ഉത്തരേണ പ്രതിഷ്ഠാനാദ്ഭാഗീരഥ്യാസ്തു പൂര്വതഃ । ഹംസപ്രപതനം നാമ തീര്ഥം ത്രൈലോക്യവിശ്രുതമ്
പ്രതിഷ്ഠാനത്തിന് വടക്കിലും ഭാഗീരഥിയുടെ കിഴക്കിലും, മൂന്നു ലോകത്തും പ്രശസ്തമായ ഹംസപ്രപതനം എന്ന തീർത്ഥം ഉണ്ട്.
അശ്വമേധഫലം തസ്മിന്സ്നാതമാത്രസ്യ ഭാരത । യാവച്ചന്ദ്രശ്ച സൂര്യശ്ച താവത്സ്വര്ഗേ മഹീയതേ
ഭാരതാ, അവിടെ ഒരു നാൾ പോലും സ്നാനം ചെയ്താൽ അശ്വമേധയാഗഫലം ലഭിക്കും; ചന്ദ്രനും സൂര്യനും നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം സ്വർഗ്ഗത്തിൽ മഹത്വം ലഭിക്കും.
ഉര്വശീപുലിനേ രമ്യേ വിപുലേ ഹംസപാംഡുരേ । സലിലൈസ്തര്പ്പയേദ്യസ്തു പിതൄംസ്തത്ര വിമത്സരഃ
ഹംസങ്ങൾ പോലെ വെള്ളയായ, വിശാലമായ ഉർവശീ തീരത്ത്, ആരെങ്കിലും അസൂയ ഇല്ലാതെ അവിടെ പിതൃകൾക്ക് വെള്ളം അർപ്പിച്ചാൽ—