ആപ്രയാഗാത്പ്രതിഷ്ഠാനാദ്ധര്മകീ വാസുകീ ഹ്രദാത് । കംബലാശ്വതരൌ നാഗൌ നാഗാശ്ച ബഹുമൂലികാഃ
പ്രയാഗത്തിൽ നിന്ന് പ്രതിഷ്ഠാനത്തേക്കും, ധർമകിയും വാസുകിയുടെ തടാകവും, കംബലനും അശ്വതരനുമെന്ന മഹാനാഗന്മാരും മറ്റു അനേകം വലിയ പാമ്പുകളും അവിടെയുണ്ട്.
ഏതത്പ്രജാപതിക്ഷേത്രം ത്രിഷു ലോകേഷു വിശ്രുതമ് । അത്ര സ്നാത്വാ ദിവം യാംതി യേ മൃതാസ്തേഽപുനര്ഭവാഃ
ഇത് പ്രജാപതിയുടെ ക്ഷേത്രമാണ്, മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും പ്രശസ്തമാണ്. ഇവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവർ സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് പോകുന്നു; ഇവിടെ മരിക്കുന്നവർക്ക് വീണ്ടും ജനനം ഉണ്ടാകില്ല.
തത്ര ബ്രഹ്മാദയോ ദേവാ രക്ഷാം കുര്വംതി സംഗതാഃ । അന്യേ ച ബഹവസ്തീര്ഥാഃ സര്വപാപപ്രണാശനാഃ
അവിടെ ബ്രഹ്മാദികൾ ദേവന്മാർ ഒത്തു കൂടി സംരക്ഷണം നൽകുന്നു; അവിടെ എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്ന അനേകം തീർത്ഥങ്ങൾ ഉണ്ട്.
ന ശക്യാഃ കഥിതും രാജന്ബഹുവര്ഷശതൈരപി । സംക്ഷേപേണ പ്രവക്ഷ്യാമി പ്രയാഗസ്യ ച കീര്ത്തനമ്
രാജാവേ, നൂറുകണക്കിന് വർഷങ്ങൾ കൊണ്ടും അവയെല്ലാം വിശദമായി പറയാൻ കഴിയില്ല. അതിനാൽ ഞാൻ പ്രയാഗയുടെ മഹത്വം സംക്ഷിപ്തമായി പറയും.
ഷഷ്ടിര്ധനുഃ സഹസ്രാണി പരിരക്ഷംതി ജാഹ്നവീമ് । യമുനാം രക്ഷതി സദാ സവിതാ സപ്തവാഹനഃ
അവിടെ അറുപതിനായിരം ധനുസുകൾ ഗംഗയെ സംരക്ഷിക്കുന്നു; ഏഴു കുതിരകളിൽ സവാരി ചെയ്യുന്ന സൂര്യൻ യമുനയെ എപ്പോഴും കാത്തിരിക്കുന്നു.
പ്രയാഗം തു വിശേഷേണ സ്വയം രക്ഷതി വാസവഃ । മംഡലം രക്ഷതി ഹരിര്ദേവൈഃ സഹ സുസംമതമ്
പ്രയാഗത്തെ പ്രത്യേകമായി ഇന്ദ്രൻ തന്നെ സംരക്ഷിക്കുന്നു; ഹരിയും ദേവന്മാരുമൊത്ത് ആ മഹത്തായ മണ്ഡലത്തെ കാത്തു നില്ക്കുന്നു.
തം വടം രക്ഷതേ നിത്യം ശൂലപാണിര്മഹേശ്വരഃ । സ്ഥാനം രക്ഷതി വൈ ദേവഃ സര്വപാപഹരം ശുഭമ്
ആ വടവൃക്ഷത്തെ ശൂലധാരിയായ മഹേശ്വരൻ എപ്പോഴും സംരക്ഷിക്കുന്നു; എല്ലാ പാപങ്ങളും നീക്കുന്ന ആ പുണ്യസ്ഥലത്തെയും ദേവൻ കാത്തിരിക്കുന്നു.
അധര്മേണ വൃതോ ലോകേ നൈവ ഗച്ഛതി തത്പദമ് । സ്വല്പമല്പതരം പാപം യദാ തസ്യ നരാധിപ
ലോകത്തിൽ അധർമ്മത്തിൽ മൂടപ്പെട്ടവൻ ആ സ്ഥിതിയിൽ എത്താൻ കഴിയില്ല; രാജാവേ, അതിനാൽപോലും ചെറിയൊരു പാപം അവനിൽ ശേഷിച്ചാലും,
പ്രയാഗസ്മരമാണസ്യ സര്വമായാതി സംക്ഷയമ് । ദര്ശനാത്തസ്യ തീര്ഥസ്യ നാമസംകീര്തനാദപി
പ്രയാഗത്തെ ഓർക്കുന്നവന്റെ എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിക്കും; ആ തീർത്ഥം കണ്ട്, അതിന്റെ നാമം ഉച്ചരിച്ചാലും അതു സംഭവിക്കും.
മൃത്തികാ ലഭനാദ്വാപി നരഃ പാപാദ്വിമുച്യതേ । പംചകുംഡാനി രാജേംദ്ര യേഷാം മധ്യേ തു ജാഹ്നവീ
അവിടത്തെ മണ്ണ് ലഭിച്ചാലും മനുഷ്യൻ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും. രാജേന്ദ്രാ, അവിടെയുണ്ട് അഞ്ചു കുളങ്ങൾ, അവയുടെ നടുവിൽ ഗംഗയൊഴുകുന്നു.
പ്രയാഗേ തു പ്രവിഷ്ടസ്യ പാപം ക്ഷരതി തത്ക്ഷണാത് । യോജനാനാം സഹസ്രേഷു ഗംഗാം സ്മരതി യോ നരഃ
പ്രയാഗത്തിൽ പ്രവേശിച്ചയാൾക്ക് പാപം അതേ നിമിഷം തന്നെ കഴുകി പോകുന്നു. ആയിരം യോജന ദൂരം അകലെ നിന്നാലും, ഗംഗയെ ഓർക്കുന്നവൻ —
അപി ദുഷ്കൃതകര്മാസൌ ലഭതേ പരമാം ഗതിമ് । കീര്തനാന്മുച്യതേ പാപൈര്ദൃഷ്ട്വാ ഭദ്രാണി പശ്യതി
അവൻ ദുഷ്കൃത്യങ്ങൾ ചെയ്തവനാണെങ്കിലും പരമഗതി നേടും; അവളെ സ്തുതിച്ചാൽ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കും, അവളെ കണ്ടാൽ ശുഭഫലങ്ങൾ കാണും.
അവഗാഹ്യ ച പീത്വാ ച പുനാത്യാസപ്തമം കുലമ് । സത്യവാദീ ജിതക്രോധോ അഹിംസാം പരമാസ്ഥിതഃ
അവിടെ കുളിച്ച് ആ ജലമു കുടിച്ചാല്, സത്യവാക്യനും കോപം ജയിച്ചവനും അഹിംസയില് ഉറച്ചവനും ഏഴാം തലമുറവരെ കുടുംബത്തെ ശുദ്ധീകരിക്കും.
ധര്മാനുസാരീ തത്ത്വജ്ഞോ ഗോബ്രാഹ്മണഹിതേ രതഃ । ഗംഗായമുനയോര്മധ്യേ സ്നാതോ മുച്യേത കില്ബിഷാത്
ധര്മം അനുസരിക്കുന്നവനും സത്യം അറിയുന്നവനും പശുക്കളുടെയും ബ്രാഹ്മണരുടെയും ക്ഷേമത്തില് താല്പര്യമുള്ളവനും ഗംഗയും യമുനയും തമ്മിലുള്ള ഇടയില് സ്നാനം ചെയ്താല് പാപങ്ങളില് നിന്ന് മോചിതനാകും.
മനസാ ചിംതിതാന്കാമാന്സമ്യക്പ്രാപ്നോതി പുഷ്കലാന് । തതോ ഗത്ത്വാ പ്രയാഗം തു സര്വദേവാഭിരക്ഷിതമ്
മനസ്സില് ആലോചിച്ച ആഗ്രഹങ്ങള് പൂര്ണമായി ലഭിക്കും; അതിനുശേഷം എല്ലാ ദേവതകളും സംരക്ഷിക്കുന്ന പ്രയാഗത്തിലേക്ക് പോയാല്
ബ്രഹ്മചാരീ വസേന്മാസം പിതൃദേവാംശ്ച തര്പയേത് । ഈപ്സിതാഁല്ലഭതേ കാമാന്യത്ര തത്രാഭിജായതേ
അവിടെ ഒരു മാസം ബ്രഹ്മചാര്യമായി താമസിച്ച് പിതാക്കളെയും ദേവതകളെയും തൃപ്തിപ്പെടുത്തിയാല് ആഗ്രഹിച്ച കാര്യങ്ങള് ലഭിക്കും; അവിടെ അല്ലെങ്കില് മറ്റെവിടെയെങ്കിലും ജനിക്കും.
തപനസ്യ സുതാ ദേവീ ത്രിഷു ലോകേഷു വിശ്രുതാ । സമാഗതാ മഹാഭാഗാ യമുനാ യത്ര നിമ്നഗാഃ
മഹാഭാഗ്യവതിയായ തപനന്റെ മകളായ യമുനാദേവി മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും പ്രശസ്തയായി അവിടെയെത്തി, അവിടെയാണ് മഹാനായ നദികള് ഒന്നിച്ചുചേരുന്നത്.
തത്ര സന്നിഹിതോ നിത്യം സാക്ഷാദ്ദേവോ മഹേശ്വരഃ । ദുഷ്പ്രാപം മാനുഷൈഃ പുണ്യം പ്രയാഗം തു യുധിഷ്ഠിര
അവിടെ മഹേശ്വരന് എപ്പോഴും നേരിട്ട് സന്നിഹിതനാണ്; മനുഷ്യര്ക്ക് പ്രാപിക്കാനാവാത്ത മഹാപുണ്യസ്ഥലമാണ് പ്രയാഗം, യുദ്ധിഷ്ഠിര.
ദേവദാനവഗംധര്വാ ഋഷയഃ സിദ്ധചാരണാഃ । തത്രോപസ്പൃശ്യ രാജേംദ്ര സ്വര്ഗലോകേ മഹീയതേ
ദേവന്മാര്, ദാനവന്മാര്, ഗന്ധര്വ്വന്മാര്, ഋഷിമാര്, സിദ്ധന്മാര്, ചാരണന്മാര് എന്നിവര് അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താല് രാജാവേ, സ്വര്ഗലോകത്ത് മഹത്വം നേടുന്നു.
ഇതി ശ്രീപാദ്മേ മഹാപുരാണേ സ്വര്ഗഖംഡേ ഏകചത്വാരിംശോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ ശ്രീപദ്മമഹാപുരാണത്തിലെ സ്വര്ഗഖണ്ഡത്തിലെ നാല്പത്തൊന്നാമത്തെ അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
മാര്കംഡേയ ഉവാച- ശൃണു രാജന്പ്രയാഗസ്യ മാഹാത്മ്യം പുനരേവ തു । യം ഗത്വാ സര്വപാപേഭ്യോ മുച്യതേ നാത്ര സംശയഃ
മാര്ക്കണ്ഡേയന് പറഞ്ഞു: രാജാവേ, പ്രയാഗത്തിന്റെ മഹത്വം വീണ്ടും കേള്ക്കൂ; അവിടേക്ക് പോയാല് എല്ലാ പാപങ്ങളില് നിന്നുമാണ് മോചനം, ഇതില് യാതൊരു സംശയവുമില്ല.
ആര്താനാം ച ദരിദ്രാണാം നിശ്ചിതവ്യവസായിനാമ് । സ്ഥാനം മുക്ത്വാ പ്രയാഗം തു നാക്ഷയം തു കദാചന
ബാധിതര്ക്കും ദരിദ്രര്ക്കും ഉറച്ച മനസ്സുള്ളവര്ക്കും പ്രയാഗം ഒഴികെ മറ്റൊന്നും ശാശ്വതമായ സ്ഥലം ഇല്ല.
ഗംഗായമുനമാസാദ്യ യസ്തു പ്രാണാന്പരിത്യജേത് । ദീപ്തകാംചനവര്ണാഭേ വിമാനേ സൂര്യവര്ചസി
ഗംഗയും യമുനയും ഒന്നിക്കുന്ന സ്ഥലത്ത് എത്തി ജീവന് ഉപേക്ഷിക്കുന്നവന് പൊന്നുപോലെയും പ്രകാശമുള്ളതുമായ ദിവ്യവിമാനത്തില് ഉയരുന്നു.
ഗംധര്വാപ്സരസാം മധ്യേ സ്വര്ഗേ മോദതി മാനവഃ । ഈപ്സിതാഁല്ലഭതേകാമാന്വദംതി ഋഷിപുംഗവാഃ
സ്വര്ഗത്തില് ഗന്ധര്വ്വരുടെയും അപ്സരസുകളുടെയും ഇടയില് ആ മനുഷ്യന് ആനന്ദിക്കുന്നു; ആഗ്രഹിച്ച കാര്യങ്ങള് അവന് നേടുന്നു എന്ന് മഹാഋഷിമാര് പറയുന്നു.
സര്വരത്നമയൈര്ദിവ്യൈര്നാനാധ്വജസമാകുലൈഃ । വരാംഗനാ സമാകീര്ണൈര്മോദതേ ശുഭലക്ഷണൈഃ
എല്ലാ രത്നങ്ങളാലും അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട വിവിധ പതാകകളോടെ മനോഹരമായ സ്ത്രീകളാല് ചുറ്റപ്പെട്ട ദിവ്യവിമാനങ്ങളില് അവന് ആനന്ദിക്കുന്നു.
ഗീതവാദിത്രനിര്ഘോഷൈഃ പ്രസുപ്തഃ പ്രതിബുധ്യതേ । യാവന്ന സ്മരതേ ജന്മ താവത്സ്വര്ഗേ മഹീയതേ
പാട്ടിന്റെയും വാദ്യങ്ങളുടെ ശബ്ദത്തില് ഉണര്ന്ന്, ജന്മം ഓര്ക്കുന്നില്ലാത്ത കാലം മുഴുവന് അവന് സ്വര്ഗത്തില് മഹത്വം നേടുന്നു.
തത്ര സ്വര്ഗാത്പരിഭ്രഷ്ടഃ ക്ഷീണകര്മ്മാ ദിവശ്ച്യുതഃ । ഹിരണ്യരത്നസംപൂര്ണേ സമൃദ്ധേ ജായതേ കുലേ
അവിടെ സ്വര്ഗത്തില് നിന്ന് പുണ്യം തീര്ന്നാല് താഴെ വീണ്, പൊന്നും രത്നങ്ങളും നിറഞ്ഞ സമ്പന്നമായ കുടുംബത്തില് ജനിക്കും.
തദേവ സ്മരതേ തീര്ഥം സ്മരണാത്തത്ര ഗച്ഛതി । ദേശസ്ഥോ യദി വാരണ്യേ വിദേശേ യദി വാ ഗൃഹേ
അവന് ആ തിരുത്തം ഓര്ക്കുന്നു; ഓര്മ്മയാല് തന്നെ അവിടെ എത്തുന്നു — സ്വന്തം ദേശത്തോ കാട്ടിലോ വിദേശത്തോ വീട്ടിലോ എവിടെയായാലും.
പ്രയാഗം സ്മരമാത്രോപി യസ്തു പ്രാണാന്പരിത്യജേത് । സ ബ്രഹ്മലോകമാപ്നോതി വദംതി ഋഷിപുംഗവാഃ
പ്രയാഗം ഓര്മ്മിച്ചുകൊണ്ട് ജീവന് വിടുന്നവന് പോലും ബ്രഹ്മലോകം പ്രാപിക്കുന്നു എന്ന് മഹാഋഷിമാര് പറയുന്നു.
സര്വകാമഫലാവൃത്താ മഹീ യത്ര ഹിരണ്മയീ । ഋഷയോ മുനയഃ സിദ്ധാ യത്ര ലോകേ പ്രഗച്ഛതി
അവിടെ ഭൂമി എല്ലാ ആഗ്രഹഫലങ്ങളാലും നിറഞ്ഞു പൊന്നുപോലെയാണ്; അവിടേക്ക് ഋഷിമാരും മുനിമാരും സിദ്ധന്മാരും പോകുന്നു.