സൂത ഉവാച- സാധു പൃഷ്ടം മഹാഭാഗാഃ പ്രയാഗം പ്രതി സുവ്രതാഃ । ഹംതാഹം തത്പ്രവക്ഷ്യാമി പ്രയാഗസ്യോപവര്ണനമ്
സൂതൻ പറഞ്ഞു: മഹാഭാഗ്യശാലികളും ധർമ്മനിഷ്ഠരുമായവരേ, പ്രയാഗത്തെക്കുറിച്ച് നിങ്ങൾ ചോദിച്ചതു നല്ലതാണ്. ഇപ്പോൾ ഞാൻ പ്രയാഗത്തിന്റെ കഥ വിശദമായി പറയും.
മാര്കംഡേയേന കഥിതം യത്പുരാ പാംഡുസൂനവേ । ഭാരതേ തു യദാ വൃത്തേ പ്രാപ്തരാജ്യേ പൃഥാസുതേ
ഭാരതത്തിൽ സംഭവങ്ങൾ കഴിഞ്ഞ് രാജ്യം ലഭിച്ച പാണ്ഡുവിന്റെ പുത്രനോട് മാർക്കണ്ടേയൻ മുമ്പ് പറഞ്ഞത് അങ്ങനെയായിരുന്നു.
ഏതസ്മിന്നംതരേ രാജാ കുംതീപുത്രോ യുധിഷ്ഠിരഃ । ഭ്രാതൃശോകേന സംതപ്തഃ ചിംതയംസ്തു പുനഃ പുനഃ
ഇതിനിടയിൽ, കുന്തിയുടെ മകനായ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ സഹോദരന്മാരുടെ ദുഃഖത്തിൽ കഷ്ടപ്പെട്ട് വീണ്ടും വീണ്ടും ആലോചിച്ചു.
ആസീദ്ദുര്യോധനോ രാജാ ഏകാദശചമൂപതിഃ । അസ്മാന്സംതപ്യ ബഹുശഃ സര്വേ തേ നിധനം ഗതാഃ
ദുര്യോധനൻ രാജാവായിരുന്നു, പതിനൊന്ന് സൈന്യങ്ങളുടെ നായകൻ. അവൻ ഞങ്ങളെ പലതവണ വേദനിപ്പിച്ചു, അവരൊക്കെയും മരണത്തെത്തിച്ചു.
വാസുദേവം സമാശ്രിത്യ പംചശേഷാസ്തു പാംഡവാഃ । കഥം ദ്രോണം ച ഭീഷ്മം ച കര്ണം ചൈവ മഹാബലമ്
വാസുദേവനെ ആശ്രയിച്ച് അഞ്ചുപേരായ പാണ്ഡവർ മാത്രം ശേഷിച്ചു; ഞങ്ങൾ എങ്ങനെ ദ്രോണം, ഭീഷ്മൻ, കര്ണൻ എന്ന മഹാബലവാനെ കൊല്ലാൻ കഴിഞ്ഞു?
ദുര്യോധനം ച രാജാനം ഭ്രാതൃപുത്രസമന്വിതമ് । രാജാനോ നിഹതാഃ സര്വേ യേ ചാന്യേ ശൂരമാനിനഃ
ദുര്യോധനൻ രാജാവും അവന്റെ സഹോദരന്മാരും പുത്രന്മാരും കൂടി; രാജാക്കന്മാരെല്ലാം കൊല്ലപ്പെട്ടു, തങ്ങളെത്തന്നെ വീരന്മാരെന്ന് കരുതിയ മറ്റുള്ളവരും അങ്ങനെ തന്നെ.
വിനാ രാജ്യേന കര്തവ്യം കിം ഭോഗൈര്ജീവിതേനവാ । ധിക്കഷ്ടമിതി സംചിംത്യ രാജാ വിഹ്വലതാം ഗതഃ
രാജ്യം ഇല്ലാതെ ആനന്ദങ്ങളോ ജീവൻതന്നെയോ എന്തിനാണ് വേണ്ടത്? ഇത്രയും ദുഃഖം എന്ന ചിന്തയോടെ രാജാവ് അതീവ വിഷാദത്തിൽ ആകുന്നു.
നിശ്ചേഷ്ടോഽഥ നിരുത്സാഹഃ കിം ചിത്തിഷ്ഠത്യധോമുഖഃ । ലബ്ധസംജ്ഞോ യദാ രാജാ ചിംതയാനഃ പുനഃ പുനഃ
അവൻ കയര്ച്ചയില്ലാതെ, ഉത്സാഹം ഇല്ലാതെ, തലകുനിഞ്ഞ് അനങ്ങാതെ ഇരുന്നു. ബോധം തിരിച്ചുവന്നപ്പോൾ രാജാവ് വീണ്ടും വീണ്ടും ആലോചിച്ചു.
കം ചരേ വിധിനാ യോഗം നിയമം തീര്ഥമേവ വാ । യേനാഹം ശീഘ്രമാമുച്യേ മഹാപാതകകില്ബിഷാത്
ഏത് മാർഗ്ഗത്തിലൂടെ, യോജനയോ ആചാരങ്ങളോ തീർത്ഥയാത്രയോ ചെയ്താൽ ഞാൻ ഈ വലിയ പാപത്തിൽ നിന്ന് ഉടൻ മോചിതനാവും?
യത്ര സ്നാത്വാ നരോ യാതി വിഷ്ണുലോകമനുത്തമമ് । കഥം പൃച്ഛാമി വൈ കൃഷ്ണം യേനേദം കാരിതം മഹത്
ഏത് സ്ഥലത്ത് സ്നാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ വിഷ്ണുവിന്റെ ഉത്തമലോകം നേടും? ഈ മഹത്തായ കാര്യം നടത്തിയ കൃഷ്ണനോട് ഞാൻ എങ്ങനെ ചോദിക്കും?
ധൃതരാഷ്ട്രം കഥം പൃച്ഛേ യസ്യ പുത്രശതം ഹതമ് । വ്യാസം കഥമഹം പൃച്ഛേ യസ്യ ഗോത്രക്ഷയഃ കൃതഃ
ആയിരം മക്കളെ നഷ്ടപ്പെട്ട ധൃതരാഷ്ട്രനോട് ഞാൻ എങ്ങനെ ചോദിക്കും? വംശം നശിച്ച വ്യാസനോട് ഞാൻ എങ്ങനെ ചോദിക്കും?
ഏവം വൈക്ലവ്യമാപന്നോ ധര്മപുത്രോ യുധിഷ്ഠിരഃ । രുദംതഃ പാംഡവാഃ സര്വേ ഭ്രാതൃശോകപരിപ്ലുതാഃ
ഇങ്ങനെ വിഷാദത്തിൽ ആകിയ ധർമ്മപുത്രനായ യുദ്ധിഷ്ഠിരനും, സഹോദരന്റെ ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങിയ പാണ്ഡവന്മാരും എല്ലാവരും കരയുകയായിരുന്നു.
യേ ച തത്ര മഹാത്മാനഃ സമേതാഃ പാംഡവാശ്രിതാഃ । കുംതീ ച ദ്രൌപദീ ചൈവ യേ ച തത്ര സമാഗതാഃ
അവിടെ പാണ്ഡവന്മാരെ ആശ്രയിച്ചിരുന്ന മഹാത്മാക്കളും, കുന്തിയും ദ്രൗപദിയും അവിടെ എത്തിയിരുന്ന എല്ലാവരും,
ഭൂമൌ നിപതിതാഃ സര്വേ രോദമാനാഃ സമംതതഃ । വാരാണസ്യാം തു മാര്കംഡസ്തേന ജ്ഞാതോ യുധിഷ്ഠരഃ
എല്ലാവരും നിലത്ത് വീണ് ചുറ്റും കരയുകയായിരുന്നു. വാരാണസിയിൽ മാർകണ്ടേയൻ യുദ്ധിഷ്ഠിരന്റെ അവസ്ഥ അറിഞ്ഞു.
യഥാവിക്ലവമാപന്നോ രോദമാനഃ സുദുഃഖിതഃ । അചിരേണൈവ കാലേന മാര്കംഡസ്തു മഹാതപാഃ
അവൻ എങ്ങനെ വിഷാദത്തിൽ ആകിയിരിക്കുന്നുവെന്നും, എത്ര ദുഃഖത്തോടെ കരയുന്നുവെന്നും കണ്ട മഹാതപസ്വിയായ മാർകണ്ടേയൻ ഉടൻ പുറപ്പെട്ടു.
ഹസ്തിനാപുര സംപ്രാപ്തോ രാജദ്വാരേ സ തിഷ്ഠതി । ദ്വാരപാലോഽപി തം ദൃഷ്ട്വാ രാജ്ഞഃ കഥിതവാന്ദ്രുതമ്
ഹസ്തിനാപുരത്തിൽ എത്തി രാജധാനിയുടെ വാതിലിൽ അദ്ദേഹം നിന്നു. വാതിൽകാവൽക്കാരൻ അദ്ദേഹത്തെ കണ്ടു രാജാവിനോട് വേഗം അറിയിച്ചു.
ത്വാം ദ്രഷ്ടുകാമോ മാര്കംഡോ ദ്വാരേ തിഷ്ഠത്യസൌ മുനിഃ । ത്വരിതോ ധര്മപുത്രസ്തു ദ്വാരമേത്യാഹ തത്പരഃ
“മാർകണ്ടേയൻ എന്ന മുനി നിന്നെ കാണാൻ വാതിലിൽ കാത്തിരിക്കുന്നു.” ധർമ്മപുത്രൻ അതിനാൽ ഉത്സാഹത്തോടെ വാതിലിലേക്ക് വേഗം പോയി.
യുധിഷ്ഠിര ഉവാച- സ്വാഗതം തേ മഹാപ്രാജ്ഞ സ്വാഗതം തേ മഹാമുനേ । അദ്യ മേ സഫലം ജന്മ അദ്യ മേ പാവിതം കുലമ്
യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു: “മഹാമുനിയേ, മഹാപണ്ഡിതനേ, നിനക്ക് സ്വാഗതം! ഇന്നാണ് എന്റെ ജന്മം ഫലപ്രദമായത്, ഇന്നാണ് എന്റെ വംശം ശുദ്ധമായത്.”
അദ്യ മേ പിതരസ്തൃപ്താസ്ത്വയി ദൃഷ്ടേ മഹാമുനേ । സിംഹാസന ഉപസ്ഥാപ്യ പാദശൌചാര്ചനാദിഭിഃ
“മഹാമുനിയെ കണ്ടതുകൊണ്ട് ഇന്നാണ് എന്റെ പിതാക്കന്മാർ തൃപ്തരായത്.” സിംഹാസനത്തിൽ ഇരുത്തി പാദപ്രക്ഷാലനം പൂജാദികൾ നടത്തി.
യുധിഷ്ഠിരോ മഹാത്മാ വൈ പൂജയാമാസ തം മുനിമ് । തതസ്തമൂചേ മാര്കണ്ഡഃ പൂജിതോഽഹം ത്വയാ വിഭോ
മഹാത്മാവായ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ ആ മുനിയെ ആദരിച്ചു. തുടർന്ന് മാർകണ്ടേയൻ, പൂജിക്കപ്പെട്ട ശേഷം, അവനോട് പറഞ്ഞു:
ആഖ്യാഹി ത്വരിതോ രാജന്കിമര്ഥം ത്വരിതം ത്വയാ । കേന വാ വിക്ലവീഭൂതഃ കഥയസ്വ മമാഗ്രതഃ
“രാജാവേ, നീ എത്രയും വേഗം പറയൂ, എന്തിനാണ് എന്നെ അടിയന്തിരമായി വിളിച്ചത്? എന്താണ് നിന്നെ ഇത്രയും വിഷമിപ്പിച്ചത്? എന്റെ മുമ്പിൽ പറയൂ.”
യുധിഷ്ഠിര ഉവാച- അസ്മാകം ചൈവ യദ്വൃത്തം രാജ്യസ്യാര്ഥേ മഹാമുനേ । ഏതത്സര്വം വിദിത്വാ തു ഭഗവാനിഹ ചാഗതഃ
യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു: “മഹാമുനിയേ, രാജ്യം നേടാൻ വേണ്ടി ഞങ്ങൾക്കുണ്ടായതെല്ലാം നീ അറിയുന്നു. അതെല്ലാം അറിഞ്ഞുകൊണ്ടാണ് ഭഗവാൻ ഇവിടെ വന്നത്.”
മാര്കംഡേയ ഉവാച- ശൃണു രാജന്മഹാബാഹോ യത്ര ധര്മോ വ്യവസ്ഥിതഃ । നൈവ ദൃഷ്ടം രണേ പാപം യുധ്യമാനസ്യ ധീമതഃ
മാർകണ്ടേയൻ പറഞ്ഞു: “രാജാവേ, മഹാബാഹുവേ, എവിടെയാണ് ധർമ്മം ഉറപ്പുള്ളത് എന്ന് കേൾക്കൂ. യുദ്ധഭൂമിയിൽ ധീരന്മാർക്ക് പാപം കാണപ്പെടുന്നില്ല.”
കിം പുനാ രാജധര്മേണ ക്ഷത്രിയസ്യ വിശേഷതഃ । തദേവം ഹൃദയേ കൃത്വാ തസ്മാത്പാപം ന ചിംതയേത്
“വിശേഷിച്ച് രാജധർമ്മം പാലിക്കുന്ന ക്ഷത്രിയർക്കു എത്രയോ അധികം! ഇത് മനസ്സിൽ വെച്ച്, പാപം ചിന്തിക്കേണ്ടതില്ല.”
തതോ യുധിഷ്ഠിരോ രാജാ പ്രണമ്യ ശിരസാ മുനിമ് । പൃച്ഛാമി ത്വാം മുനിശ്രേഷ്ഠ സദാ ത്രൈകാല്യദര്ശനമ് । കഥയസ്വ സമാസേന മുച്യേഽഹം യേന കില്ബിഷാത്
അതിനുശേഷം രാജാവ് യുദിഷ്ഠിരൻ, തലകുനിച്ച് ആ മഹർഷിയെ വണങ്ങി这样 പറഞ്ഞു: മൂന്നു കാലവും കാണുന്ന മഹാമുനിയേ, എനിക്ക് പാപങ്ങളിൽ നിന്നു മോചനം ലഭിക്കാൻ എന്താണ് മാർഗ്ഗം എന്ന് ദയവായി സംക്ഷിപ്തമായി പറയണമേൻ.
മാര്കംഡേയ ഉവാച- ശൃണു രാജന്മഹാഭാഗ യന്മാം പൃച്ഛസി ഭാരത । ഏവം സാംഖ്യം ച യോഗം ച തീര്ഥം ചൈവ യുധിഷ്ഠിര
മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു: ഭാരതവംശത്തിലെ ഭാഗ്യശാലിയായ രാജാവേ, നീ എന്നോട് ചോദിച്ച കാര്യങ്ങൾ — സാംഖ്യവും യോഗവും തീർത്ഥവും — എല്ലാം ഞാൻ നിന്നോട് വിശദമായി പറയും, യുദിഷ്ഠിരാ.
കിം പുനര്ബ്രാഹ്മണൈഃ പുണ്യൈഃ കീര്തിതം വൈ പുരാ വിഭോ । പ്രയാഗഗമനം ശ്രേഷ്ഠം നരാണാം പുണ്യകര്മണാമ്
പണ്ടുകാലത്തെ പുണ്യശാലിയായ ബ്രാഹ്മണന്മാർ ഏതാണ് ഏറ്റവും പ്രശംസിച്ചതെന്ന് നീ ചോദിക്കുന്നു. എല്ലാ പുണ്യപ്രവൃത്തികളിലും, പ്രയാഗയിലേക്കുള്ള യാത്രയാണ് മനുഷ്യർക്കിടയിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമം എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നത്.
യുധിഷ്ഠിര ഉവാച- ഭഗവഞ്ഛ്രോതുമിച്ഛാമി പുരാകല്പേ യഥാസ്ഥിതമ് । കഥം പ്രയാഗഗമനം നരാണാം തത്ര കീദൃശമ്
യുദിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു: ഭഗവാനേ, പണ്ടുകാലത്ത് എങ്ങനെയായിരുന്നു എന്ന് ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. മനുഷ്യർക്കു പ്രയാഗയിലേക്കുള്ള യാത്ര എങ്ങനെയാണ്? അവിടത്തെ സ്ഥിതി എങ്ങനെയാണ്?
മൃതാനാം കാ ഗതിസ്തത്ര സ്നാതാനാം ചൈവ കിം ഫലമ് । യേ വസംതി പ്രയാഗേ തു ബ്രൂഹി തേഷാം ച കിം ഫലമ് । ഏതന്മേ സര്വമാഖ്യാഹി പരം കൌതൂഹലം ഹി മേ
അവിടെ മരിക്കുന്നവർക്കു എന്താണ് ഗതി? അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവർക്കു എന്താണ് ഫലം? പ്രയാഗത്തിൽ താമസിക്കുന്നവർക്കു എന്താണ് ഫലം? ഇതെല്ലാം ദയവായി എനിക്ക് വിശദമായി പറയണം; എനിക്ക് അതിൽ വലിയ കൗതുകമുണ്ട്.
മാര്കംഡേയ ഉവാച- കഥയിഷ്യാമി തേ വത്സ നാഥേഷ്ടം യച്ച യത്ഫലമ് । പുരാ ഋഷീണാം വിപ്രാണാം കഥ്യമാനം മയാ ശ്രുതമ്
മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു: മകനേ, ഏറ്റവും ആഗ്രഹിക്കുന്നതും അതിന്റെ ഫലവും ഞാൻ നിന്നോട് പറയും. മുമ്പ് മഹർഷിമാരുടെയും ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെയും ഇടയിൽ ഞാൻ കേട്ടതാണിത്.