പാപാനി തസ്യ നശ്യംതി തീര്ഥാലാപനമാത്രതഃ । തീര്ഥാനി ഖലു ധന്യാനി ധന്യസേവ്യാനി സുവ്രതാഃ
തീർത്ഥങ്ങളുടെ പേര് മാത്രം ഉച്ചരിച്ചാലും അവന്റെ പാപങ്ങൾ ഇല്ലാതാകും. തീർത്ഥങ്ങൾ നിസ്സംശയം ഭാഗ്യകരവും, നല്ലവരാൽ സേവിക്കേണ്ടതുമാണ്.
തീര്ഥാനാം സേവനാദേവ സേവിതോ ഭവതി പ്രഭുഃ । നാരായണോ ജഗത്കര്താ നാസ്തി തീര്ഥാത്പരം പദമ്
തീർത്ഥങ്ങൾ സേവിച്ചാൽ മാത്രം ലോകത്തിന്റെ സ്രഷ്ടാവായ നാരായണനെ സേവിച്ചതാകും. തീർത്ഥത്തിൽക്കാൾ ഉന്നതമായ സ്ഥാനം മറ്റൊന്നുമില്ല.
ബ്രാഹ്മണസ്തുലസീ ചൈവ അശ്വത്ഥസ്തീര്ഥസംചയഃ । വിഷ്ണുശ്ച പരമേശാനഃ സേവ്യ ഏവ സദാ നൃഭിഃ
ബ്രാഹ്മണൻ, തുളസിച്ചെടി, അശ്വത്ത്വം, തീർത്ഥങ്ങളുടെ കൂട്ടം, വിഷ്ണു എന്ന പരമേശ്വരൻ ഇവയെല്ലാം മനുഷ്യർ എപ്പോഴും സേവിക്കേണ്ടവയാണ്.
ബ്രാഹ്മണാനാം വിശേഷേണ സേവനം മുനിപുംഗവാഃ । സര്വതീര്ഥാവഗാഹാദേരധികം വിദുരഗ്രജാഃ
മഹർഷിമാരേ, പ്രത്യേകിച്ച് ബ്രാഹ്മണന്മാരെ സേവിക്കുന്നത് എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിൽ കുളിക്കുന്നതിലും വലിയതാണെന്ന് മുതിർന്നവർ പറയുന്നു.
തസ്മാദ്ദ്വിജപദം സാക്ഷാത്സര്വതീര്ഥമയം ശുഭമ് । ഭജേതാനുദിനം വിദ്വാംസ്തത്ര തീര്ഥാധികം ഭവേത്
അതിനാൽ, ജ്ഞാനികൾ ദിവസേന ദ്വിജന്റെ പാദങ്ങളെ തന്നെ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളുടെയും സാക്ഷാൽ രൂപമായി ഭജിക്കണം; അവിടെ തീർത്ഥഫലത്തെക്കാൾ വലിയ ഫലം ലഭിക്കും.
അശ്വത്ഥസ്യ തുലസ്യാശ്ച ഗവാം കുര്യാത്പ്രദക്ഷിണമ് । സര്വതീര്ഥഫലംപ്രാപ്യ വിഷ്ണുലോകേ മഹീയതേ
അശ്വത്ത്വം, തുളസിച്ചെടി, പശുക്കൾ എന്നിവയുടെ ചുറ്റും പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യണം; അതിലൂടെ എല്ലാ തീർത്ഥഫലവും ലഭിച്ച് വിഷ്ണുലോകത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടും.
തസ്മാദ്ദുഷ്കൃതകര്മാണി നാശയേത്തീര്ഥസേവനാത് । അന്യഥാ നരകം യാതി കര്മ്മഭോഗാദ്ധി ശാമ്യതി
അതിനാൽ, ദുഷ്കൃത്യങ്ങൾ തീർത്ഥങ്ങൾ സേവിച്ച് നശിപ്പിക്കണം; അങ്ങനെ ചെയ്യാതെ പോയാൽ നരകത്തിലേക്ക് പോകും, കാരണം കർമ്മഫലം അനുഭവിച്ചാൽ മാത്രമേ കഷ്ടം അവസാനിക്കൂ.
പാപിനാം നരകേ വാസഃ സുകൃതീ സ്വര്ഗമശ്നുതേ । തസ്മാത്പുണ്യം നിഷേവേത തീര്ഥം ഖലു വിചക്ഷണഃ
പാപികൾ നരകത്തിൽ താമസിക്കും, സത്പുരുഷന്മാർ സ്വർഗ്ഗസുഖം അനുഭവിക്കും. അതിനാൽ, ബുദ്ധിമാന്മാർ തീർത്ഥങ്ങൾ സേവിക്കണം.
ഋഷയ ഊചുഃ- ശ്രുതാനി കില തീര്ഥാനി സമാഹാത്മ്യാനി സുവ്രത । ഇദാനീം ശ്രോതുമിച്ഛാമഃ പ്രയാഗസ്യ വിശേഷകമ്
മുനികൾ പറഞ്ഞു: തീർത്ഥങ്ങളും അവയുടെ മഹത്വവും ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്, ധർമ്മനിഷ്ഠനായവനേ. ഇപ്പോൾ പ്രയാഗത്തെക്കുറിച്ച് വിശദമായി അറിയാൻ ഞങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
പ്രയാഗം തു പുരാ പ്രോക്തം സംക്ഷേപാത്സൂത യത്ത്വയാ । വിശേഷാച്ഛ്രോതുമിച്ഛാമഃ സൂത നഃ കഥ്യതാമിതി
സൂതനേ, നീ മുമ്പ് പ്രയാഗത്തെ കുറിച്ച് സംക്ഷിപ്തമായി പറഞ്ഞിരുന്നു. ഇപ്പോൾ അതിന്റെ വിശദാംശങ്ങൾ ഞങ്ങൾ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ദയവായി ഞങ്ങൾക്കു പറയൂ.
സൂത ഉവാച- സാധു പൃഷ്ടം മഹാഭാഗാഃ പ്രയാഗം പ്രതി സുവ്രതാഃ । ഹംതാഹം തത്പ്രവക്ഷ്യാമി പ്രയാഗസ്യോപവര്ണനമ്
സൂതൻ പറഞ്ഞു: മഹാഭാഗ്യശാലികളും ധർമ്മനിഷ്ഠരുമായവരേ, പ്രയാഗത്തെക്കുറിച്ച് നിങ്ങൾ ചോദിച്ചതു നല്ലതാണ്. ഇപ്പോൾ ഞാൻ പ്രയാഗത്തിന്റെ കഥ വിശദമായി പറയും.
മാര്കംഡേയേന കഥിതം യത്പുരാ പാംഡുസൂനവേ । ഭാരതേ തു യദാ വൃത്തേ പ്രാപ്തരാജ്യേ പൃഥാസുതേ
ഭാരതത്തിൽ സംഭവങ്ങൾ കഴിഞ്ഞ് രാജ്യം ലഭിച്ച പാണ്ഡുവിന്റെ പുത്രനോട് മാർക്കണ്ടേയൻ മുമ്പ് പറഞ്ഞത് അങ്ങനെയായിരുന്നു.
ഏതസ്മിന്നംതരേ രാജാ കുംതീപുത്രോ യുധിഷ്ഠിരഃ । ഭ്രാതൃശോകേന സംതപ്തഃ ചിംതയംസ്തു പുനഃ പുനഃ
ഇതിനിടയിൽ, കുന്തിയുടെ മകനായ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ സഹോദരന്മാരുടെ ദുഃഖത്തിൽ കഷ്ടപ്പെട്ട് വീണ്ടും വീണ്ടും ആലോചിച്ചു.
ആസീദ്ദുര്യോധനോ രാജാ ഏകാദശചമൂപതിഃ । അസ്മാന്സംതപ്യ ബഹുശഃ സര്വേ തേ നിധനം ഗതാഃ
ദുര്യോധനൻ രാജാവായിരുന്നു, പതിനൊന്ന് സൈന്യങ്ങളുടെ നായകൻ. അവൻ ഞങ്ങളെ പലതവണ വേദനിപ്പിച്ചു, അവരൊക്കെയും മരണത്തെത്തിച്ചു.
വാസുദേവം സമാശ്രിത്യ പംചശേഷാസ്തു പാംഡവാഃ । കഥം ദ്രോണം ച ഭീഷ്മം ച കര്ണം ചൈവ മഹാബലമ്
വാസുദേവനെ ആശ്രയിച്ച് അഞ്ചുപേരായ പാണ്ഡവർ മാത്രം ശേഷിച്ചു; ഞങ്ങൾ എങ്ങനെ ദ്രോണം, ഭീഷ്മൻ, കര്ണൻ എന്ന മഹാബലവാനെ കൊല്ലാൻ കഴിഞ്ഞു?
ദുര്യോധനം ച രാജാനം ഭ്രാതൃപുത്രസമന്വിതമ് । രാജാനോ നിഹതാഃ സര്വേ യേ ചാന്യേ ശൂരമാനിനഃ
ദുര്യോധനൻ രാജാവും അവന്റെ സഹോദരന്മാരും പുത്രന്മാരും കൂടി; രാജാക്കന്മാരെല്ലാം കൊല്ലപ്പെട്ടു, തങ്ങളെത്തന്നെ വീരന്മാരെന്ന് കരുതിയ മറ്റുള്ളവരും അങ്ങനെ തന്നെ.
വിനാ രാജ്യേന കര്തവ്യം കിം ഭോഗൈര്ജീവിതേനവാ । ധിക്കഷ്ടമിതി സംചിംത്യ രാജാ വിഹ്വലതാം ഗതഃ
രാജ്യം ഇല്ലാതെ ആനന്ദങ്ങളോ ജീവൻതന്നെയോ എന്തിനാണ് വേണ്ടത്? ഇത്രയും ദുഃഖം എന്ന ചിന്തയോടെ രാജാവ് അതീവ വിഷാദത്തിൽ ആകുന്നു.
നിശ്ചേഷ്ടോഽഥ നിരുത്സാഹഃ കിം ചിത്തിഷ്ഠത്യധോമുഖഃ । ലബ്ധസംജ്ഞോ യദാ രാജാ ചിംതയാനഃ പുനഃ പുനഃ
അവൻ കയര്ച്ചയില്ലാതെ, ഉത്സാഹം ഇല്ലാതെ, തലകുനിഞ്ഞ് അനങ്ങാതെ ഇരുന്നു. ബോധം തിരിച്ചുവന്നപ്പോൾ രാജാവ് വീണ്ടും വീണ്ടും ആലോചിച്ചു.
കം ചരേ വിധിനാ യോഗം നിയമം തീര്ഥമേവ വാ । യേനാഹം ശീഘ്രമാമുച്യേ മഹാപാതകകില്ബിഷാത്
ഏത് മാർഗ്ഗത്തിലൂടെ, യോജനയോ ആചാരങ്ങളോ തീർത്ഥയാത്രയോ ചെയ്താൽ ഞാൻ ഈ വലിയ പാപത്തിൽ നിന്ന് ഉടൻ മോചിതനാവും?
യത്ര സ്നാത്വാ നരോ യാതി വിഷ്ണുലോകമനുത്തമമ് । കഥം പൃച്ഛാമി വൈ കൃഷ്ണം യേനേദം കാരിതം മഹത്
ഏത് സ്ഥലത്ത് സ്നാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ വിഷ്ണുവിന്റെ ഉത്തമലോകം നേടും? ഈ മഹത്തായ കാര്യം നടത്തിയ കൃഷ്ണനോട് ഞാൻ എങ്ങനെ ചോദിക്കും?
ധൃതരാഷ്ട്രം കഥം പൃച്ഛേ യസ്യ പുത്രശതം ഹതമ് । വ്യാസം കഥമഹം പൃച്ഛേ യസ്യ ഗോത്രക്ഷയഃ കൃതഃ
ആയിരം മക്കളെ നഷ്ടപ്പെട്ട ധൃതരാഷ്ട്രനോട് ഞാൻ എങ്ങനെ ചോദിക്കും? വംശം നശിച്ച വ്യാസനോട് ഞാൻ എങ്ങനെ ചോദിക്കും?
ഏവം വൈക്ലവ്യമാപന്നോ ധര്മപുത്രോ യുധിഷ്ഠിരഃ । രുദംതഃ പാംഡവാഃ സര്വേ ഭ്രാതൃശോകപരിപ്ലുതാഃ
ഇങ്ങനെ വിഷാദത്തിൽ ആകിയ ധർമ്മപുത്രനായ യുദ്ധിഷ്ഠിരനും, സഹോദരന്റെ ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങിയ പാണ്ഡവന്മാരും എല്ലാവരും കരയുകയായിരുന്നു.
യേ ച തത്ര മഹാത്മാനഃ സമേതാഃ പാംഡവാശ്രിതാഃ । കുംതീ ച ദ്രൌപദീ ചൈവ യേ ച തത്ര സമാഗതാഃ
അവിടെ പാണ്ഡവന്മാരെ ആശ്രയിച്ചിരുന്ന മഹാത്മാക്കളും, കുന്തിയും ദ്രൗപദിയും അവിടെ എത്തിയിരുന്ന എല്ലാവരും,
ഭൂമൌ നിപതിതാഃ സര്വേ രോദമാനാഃ സമംതതഃ । വാരാണസ്യാം തു മാര്കംഡസ്തേന ജ്ഞാതോ യുധിഷ്ഠരഃ
എല്ലാവരും നിലത്ത് വീണ് ചുറ്റും കരയുകയായിരുന്നു. വാരാണസിയിൽ മാർകണ്ടേയൻ യുദ്ധിഷ്ഠിരന്റെ അവസ്ഥ അറിഞ്ഞു.
യഥാവിക്ലവമാപന്നോ രോദമാനഃ സുദുഃഖിതഃ । അചിരേണൈവ കാലേന മാര്കംഡസ്തു മഹാതപാഃ
അവൻ എങ്ങനെ വിഷാദത്തിൽ ആകിയിരിക്കുന്നുവെന്നും, എത്ര ദുഃഖത്തോടെ കരയുന്നുവെന്നും കണ്ട മഹാതപസ്വിയായ മാർകണ്ടേയൻ ഉടൻ പുറപ്പെട്ടു.
ഹസ്തിനാപുര സംപ്രാപ്തോ രാജദ്വാരേ സ തിഷ്ഠതി । ദ്വാരപാലോഽപി തം ദൃഷ്ട്വാ രാജ്ഞഃ കഥിതവാന്ദ്രുതമ്
ഹസ്തിനാപുരത്തിൽ എത്തി രാജധാനിയുടെ വാതിലിൽ അദ്ദേഹം നിന്നു. വാതിൽകാവൽക്കാരൻ അദ്ദേഹത്തെ കണ്ടു രാജാവിനോട് വേഗം അറിയിച്ചു.
ത്വാം ദ്രഷ്ടുകാമോ മാര്കംഡോ ദ്വാരേ തിഷ്ഠത്യസൌ മുനിഃ । ത്വരിതോ ധര്മപുത്രസ്തു ദ്വാരമേത്യാഹ തത്പരഃ
“മാർകണ്ടേയൻ എന്ന മുനി നിന്നെ കാണാൻ വാതിലിൽ കാത്തിരിക്കുന്നു.” ധർമ്മപുത്രൻ അതിനാൽ ഉത്സാഹത്തോടെ വാതിലിലേക്ക് വേഗം പോയി.
യുധിഷ്ഠിര ഉവാച- സ്വാഗതം തേ മഹാപ്രാജ്ഞ സ്വാഗതം തേ മഹാമുനേ । അദ്യ മേ സഫലം ജന്മ അദ്യ മേ പാവിതം കുലമ്
യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു: “മഹാമുനിയേ, മഹാപണ്ഡിതനേ, നിനക്ക് സ്വാഗതം! ഇന്നാണ് എന്റെ ജന്മം ഫലപ്രദമായത്, ഇന്നാണ് എന്റെ വംശം ശുദ്ധമായത്.”
അദ്യ മേ പിതരസ്തൃപ്താസ്ത്വയി ദൃഷ്ടേ മഹാമുനേ । സിംഹാസന ഉപസ്ഥാപ്യ പാദശൌചാര്ചനാദിഭിഃ
“മഹാമുനിയെ കണ്ടതുകൊണ്ട് ഇന്നാണ് എന്റെ പിതാക്കന്മാർ തൃപ്തരായത്.” സിംഹാസനത്തിൽ ഇരുത്തി പാദപ്രക്ഷാലനം പൂജാദികൾ നടത്തി.
യുധിഷ്ഠിരോ മഹാത്മാ വൈ പൂജയാമാസ തം മുനിമ് । തതസ്തമൂചേ മാര്കണ്ഡഃ പൂജിതോഽഹം ത്വയാ വിഭോ
മഹാത്മാവായ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ ആ മുനിയെ ആദരിച്ചു. തുടർന്ന് മാർകണ്ടേയൻ, പൂജിക്കപ്പെട്ട ശേഷം, അവനോട് പറഞ്ഞു: