അനേന വിധിനാ യസ്തു പൃഥിവീം പര്യടിഷ്യതി । അശ്വമേധശതം സാഗ്രം ഫലം പ്രേത്യൈഷ ഭോക്ഷ്യതേ
ഈ വിധത്തിൽ ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവന് മരണത്തിന് ശേഷം നൂറും ഒന്നും അശ്വമേധയാഗങ്ങൾ നടത്തിയതിന്റെ ഫലം ലഭിക്കും.
തതശ്ചാഷ്ടഗുണം പാര്ഥ പ്രാപ്സ്യസേ ധര്മമുത്തമമ് । ദിലീപഃ പാര്ഥ നൃപതിര്യഥാപൂര്വമവാപ്തവാന്
അതിനുശേഷം, പാർത്ഥാ, നീ എട്ടിരട്ടിയായി ഉത്തമമായ ധർമ്മം നേടും; പഴയകാലത്ത് ദിലീപൻ രാജാവിന് ലഭിച്ചതുപോലെ.
നേതാ ച ത്വമൃഷീന്യസ്മാത്തസ്മാത്തേഷ്ടഗുണം ഫലമ് । രക്ഷോഗണവികീര്ണാനി തീര്ഥാന്യേതാനി ഭാരത
നീ ഋഷിമാരിൽ പ്രധാനിയാണ് എന്നതിനാൽ, എട്ടിരട്ടിയായി ഫലം ലഭിക്കും; ഭാരതാ, ഈ തീർത്ഥങ്ങൾ റാക്ഷസന്മാരാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ന ഗതിര്വിദ്യതേഽന്യസ്യ ത്വാമൃതേ കുരുനംദന । ഇദം ദേവര്ഷിചരിതം സര്വതീര്ഥാനുസംശ്രിതമ്
കുരുനന്ദനാ, നിന്നെ ഒഴികെ മറ്റാര്ക്കും ഇതിലേക്കെത്താൻ കഴിയില്ല; ഇതാണ് ദേവന്മാരുടെയും മഹർഷിമാരുടെയും കഥ, എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടത്.
യഃ പഠേത്കല്യമുത്ഥായ സര്വപാപൈഃ പ്രമുച്യതേ । ഋഷിമുഖ്യാഃ സദാ യത്ര വാല്മീകിസ്ത്വഥ കശ്യപഃ
ആരെങ്കിലും പുലർച്ചെ എഴുന്നേറ്റു ഇതു പാരായണം ചെയ്താൽ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനാകും; ഇവിടെ വാല്മീകിയും കശ്യപനും പോലുള്ള മഹർഷിമാർ എപ്പോഴും വസിക്കുന്നു.
ആത്രേയസ്ത്വഥ കൌംഡിന്യോ വിശ്വാമിത്രോഽഥ ഗൌതമഃ । അസിതോ ദേവലശ്ചൈവ മാര്കംഡേയോഽഥ ഗാലവഃ
അത്രി, കൗണ്ടിന്യൻ, വിശ്വാമിത്രൻ, ഗൗതമൻ, അസിതൻ, ദേവളൻ, മാർക്കണ്ടേയൻ, ഗാലവൻ ഇവരും അവിടെ ഉണ്ട്.
ഭരദ്വാജസ്യ ശിഷ്യശ്ച മുനിരുദ്ദാലകസ്തഥാ । ശൌനകഃ സഹ പുത്രേണ വ്യാസശ്ച തപതാം വരഃ
ഭരദ്വാജന്റെ ശിഷ്യനായ ഉദ്ദാലകമുനിയും, പുത്രനോടൊപ്പം ശൗനകനും, തപസ്സിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ വ്യാസനും അവിടെയുണ്ട്.
ദുര്വാസാശ്ച മുനിശ്രേഷ്ഠോ ജാബാലിശ്ച മഹാതപാഃ । ഏതേ ഋഷിവരാഃ സര്വേ ത്വത്പ്രതീക്ഷ്യാസ്തപോധനാഃ
മുനിശ്രേഷ്ഠനായ ദുർവാസനും, മഹാതപസ്സുകാരനായ ജാബാലിയും, ഈ മഹർഷിമാർ എല്ലാവരും വലിയ തപസ്സുകൊണ്ട് സമ്പന്നരായി നിന്നെ കാത്തിരിക്കുന്നു.
ഏഭിഃ സഹ മഹാഭാഗ തീര്ഥാന്യേതാന്യനുവ്രജ । പ്രാപ്സ്യസേ മഹതീം കീര്തിം യഥാ രാജാ മഹാഭിഷഃ
ഈ ഭാഗ്യശാലികളോടൊപ്പം നീ ഈ തീർത്ഥങ്ങൾ സന്ദർശിക്കൂ; രാജാവ് മഹാഭിഷൻ നേടിയതുപോലെ നീയും വലിയ കീർത്തി നേടും.
യഥാ യയാതിര്ധര്മാത്മാ യഥാ രാജാ പുരൂരവാഃ । തഥാ ത്വം കുരുശാര്ദൂല സ്വേന ധര്മേണ ശോഭസേ
ധർമ്മനിഷ്ഠനായ യയാതി രാജാവും പുരൂരവസും ചെയ്തതുപോലെ, കുരുവംശത്തിലെ സിംഹമേ, നീയും നിന്റെ സ്വന്തം ധർമ്മം കൊണ്ട് പ്രശോഭിക്കും.
യഥാ ഭഗീരഥോ രാജാ യഥാ രാമശ്ച വിശ്രുതഃ । യഥാ വൈ വൃത്രഹാ സര്വാന്സപത്നാനദഹത് പുരാ
ഭഗീരഥൻ രാജാവും പ്രശസ്തനായ രാമനും, വൃത്രനെ സംഹരിച്ച ഇന്ദ്രനും ശത്രുക്കളെ നശിപ്പിച്ചതുപോലെ,
ത്രൈലോക്യം പാലയാമാസ ദേവരാട്വിഗതജ്വരഃ । തഥാ ശത്രുക്ഷയം കൃത്വാ ത്വം പ്രജാഃ പാലയിഷ്യസി
ദേവരാജാവ് ദു:ഖരഹിതനായി മൂന്ന് ലോകവും ഭരിച്ചപോലെ, നീയും ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച ശേഷം ജനങ്ങളെ രക്ഷിക്കും.
സ്വധര്മേണാര്ജിതാമുര്വീം പ്രാപ്യ രാജീവലോചന । ഖ്യാതിം യാസ്യസി വീര്യേണ കാര്ത്തവീര്യാര്ജുനോ യഥാ
നിന്റെ സ്വന്തം ധർമ്മം പാലിച്ച് ഭൂമി നേടുമ്പോൾ, കമലനയനനായവാ, നീയും കാർത്തവീര്യാർജുനൻ പോലെ വീര്യത്തിൽ പ്രശസ്തനാകും.
സൂത ഉവാച- ഏവമാഭാഷ്യ രാജാനം നാരദോ ഭഗവാനൃഷിഃ । അനുജ്ഞാപ്യ മഹാരാജം തത്രൈവാംതരധീയത
സൂതൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞ്, മഹർഷിയായ നാരദൻ മഹാരാജാവിനോട് അനുമതി വാങ്ങി അവിടെയേയ്ക്കു അദൃശ്യനായി.
യുധിഷ്ഠിരോഽപി ധര്മാത്മാ ഋഷിഭിഃ സഹ സുവ്രതഃ । ജഗാമാഖിലതീര്ഥാനി സാദരഃ പൃഥിവീപതിഃ
ധർമ്മനിഷ്ഠനായ യുദ്ധിഷ്ഠിരനും ഋഷിമാരോടൊപ്പം ഭക്തിയോടെ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും സന്ദർശിച്ചു.
മയോക്താമൃഷയഃ സര്വേ തീര്ഥയാത്രാശ്രയാം കഥാമ് । യഃ പഠേച്ഛൃണുയാദ്വാപി സ മുക്തഃ സര്വപാതകൈഃ
ഞാനും മഹർഷിമാരും പറഞ്ഞ ഈ തീർത്ഥയാത്രയുടെ കഥ ആരെങ്കിലും പാരായണം ചെയ്താലോ കേട്ടാലോ, അവൻ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനാകും.
മയോക്തമഖിലം തത്ത്വം കിം ഭൂയഃ ശ്രോതുമിച്ഛഥ । ഋഷീണാം പുണ്യകീര്തീനാം നാവക്തവ്യം മമാസ്തി വൈ
ഞാൻ പറഞ്ഞ സത്യസന്ധമായ കാര്യങ്ങൾ എല്ലാം ഇതുവരെ പറഞ്ഞു; ഇനി എന്താണ് നിങ്ങൾക്ക് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹം? മഹർഷിമാരുടെ പുണ്യകീർത്തികളെക്കുറിച്ച് ഞാൻ മറച്ചുവച്ച ഒന്നുമില്ല.
സൂത ഉവാച- ഏവമുക്താനി തീര്ഥാനി വിഷ്ണുദേഹാനി സുവ്രതാഃ । ഏഷാമന്യതമാ സംഗാന്മുക്തോ ഭവതി മാനവഃ
സൂതൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ വിഷ്ണുവിന്റെ രൂപങ്ങളായ ഈ തീർത്ഥങ്ങൾ വിശുദ്ധന്മാർക്ക് ഞാൻ വിവരിച്ചു; ഇവയിൽ ഏതൊന്നുമായെങ്കിലും ബന്ധപ്പെടുന്നവൻ മോക്ഷം നേടും.
തീര്ഥാനുശ്രവണം ധന്യം ധന്യം തീര്ഥനിഷേവണമ് । പാപരാശിനിപാതായ നാന്യോപായഃ കലൌയുഗേ
ക്ഷേത്രങ്ങളെക്കുറിച്ച് കേൾക്കുന്നതും, അവിടങ്ങളിൽ പോകുന്നതും വളരെ ഭാഗ്യകരമാണ്. കലിയുഗത്തിൽ പാപങ്ങൾ നീക്കാൻ ഇതിന് പുറമെ മറ്റൊരു മാർഗ്ഗമില്ല.
വാസം കുര്യാമഹം തീര്ഥേ തീര്ഥസ്പര്ശമഹം തഥാ । ഏവം യോഽനുദിനം ബ്രൂതേ സ യാതി പരമം മഹത്
ഞാൻ ഒരു തീർത്ഥത്തിൽ താമസിക്കണം, അതുപോലെ തന്നെ അവിടത്തെ സ്പർശവും ചെയ്യണം. ഇങ്ങനെ ദിവസേന പറയുന്നവൻ ഉന്നതമായ മഹത്വം നേടുന്നു.
പാപാനി തസ്യ നശ്യംതി തീര്ഥാലാപനമാത്രതഃ । തീര്ഥാനി ഖലു ധന്യാനി ധന്യസേവ്യാനി സുവ്രതാഃ
തീർത്ഥങ്ങളുടെ പേര് മാത്രം ഉച്ചരിച്ചാലും അവന്റെ പാപങ്ങൾ ഇല്ലാതാകും. തീർത്ഥങ്ങൾ നിസ്സംശയം ഭാഗ്യകരവും, നല്ലവരാൽ സേവിക്കേണ്ടതുമാണ്.
തീര്ഥാനാം സേവനാദേവ സേവിതോ ഭവതി പ്രഭുഃ । നാരായണോ ജഗത്കര്താ നാസ്തി തീര്ഥാത്പരം പദമ്
തീർത്ഥങ്ങൾ സേവിച്ചാൽ മാത്രം ലോകത്തിന്റെ സ്രഷ്ടാവായ നാരായണനെ സേവിച്ചതാകും. തീർത്ഥത്തിൽക്കാൾ ഉന്നതമായ സ്ഥാനം മറ്റൊന്നുമില്ല.
ബ്രാഹ്മണസ്തുലസീ ചൈവ അശ്വത്ഥസ്തീര്ഥസംചയഃ । വിഷ്ണുശ്ച പരമേശാനഃ സേവ്യ ഏവ സദാ നൃഭിഃ
ബ്രാഹ്മണൻ, തുളസിച്ചെടി, അശ്വത്ത്വം, തീർത്ഥങ്ങളുടെ കൂട്ടം, വിഷ്ണു എന്ന പരമേശ്വരൻ ഇവയെല്ലാം മനുഷ്യർ എപ്പോഴും സേവിക്കേണ്ടവയാണ്.
ബ്രാഹ്മണാനാം വിശേഷേണ സേവനം മുനിപുംഗവാഃ । സര്വതീര്ഥാവഗാഹാദേരധികം വിദുരഗ്രജാഃ
മഹർഷിമാരേ, പ്രത്യേകിച്ച് ബ്രാഹ്മണന്മാരെ സേവിക്കുന്നത് എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിൽ കുളിക്കുന്നതിലും വലിയതാണെന്ന് മുതിർന്നവർ പറയുന്നു.
തസ്മാദ്ദ്വിജപദം സാക്ഷാത്സര്വതീര്ഥമയം ശുഭമ് । ഭജേതാനുദിനം വിദ്വാംസ്തത്ര തീര്ഥാധികം ഭവേത്
അതിനാൽ, ജ്ഞാനികൾ ദിവസേന ദ്വിജന്റെ പാദങ്ങളെ തന്നെ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളുടെയും സാക്ഷാൽ രൂപമായി ഭജിക്കണം; അവിടെ തീർത്ഥഫലത്തെക്കാൾ വലിയ ഫലം ലഭിക്കും.
അശ്വത്ഥസ്യ തുലസ്യാശ്ച ഗവാം കുര്യാത്പ്രദക്ഷിണമ് । സര്വതീര്ഥഫലംപ്രാപ്യ വിഷ്ണുലോകേ മഹീയതേ
അശ്വത്ത്വം, തുളസിച്ചെടി, പശുക്കൾ എന്നിവയുടെ ചുറ്റും പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യണം; അതിലൂടെ എല്ലാ തീർത്ഥഫലവും ലഭിച്ച് വിഷ്ണുലോകത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടും.
തസ്മാദ്ദുഷ്കൃതകര്മാണി നാശയേത്തീര്ഥസേവനാത് । അന്യഥാ നരകം യാതി കര്മ്മഭോഗാദ്ധി ശാമ്യതി
അതിനാൽ, ദുഷ്കൃത്യങ്ങൾ തീർത്ഥങ്ങൾ സേവിച്ച് നശിപ്പിക്കണം; അങ്ങനെ ചെയ്യാതെ പോയാൽ നരകത്തിലേക്ക് പോകും, കാരണം കർമ്മഫലം അനുഭവിച്ചാൽ മാത്രമേ കഷ്ടം അവസാനിക്കൂ.
പാപിനാം നരകേ വാസഃ സുകൃതീ സ്വര്ഗമശ്നുതേ । തസ്മാത്പുണ്യം നിഷേവേത തീര്ഥം ഖലു വിചക്ഷണഃ
പാപികൾ നരകത്തിൽ താമസിക്കും, സത്പുരുഷന്മാർ സ്വർഗ്ഗസുഖം അനുഭവിക്കും. അതിനാൽ, ബുദ്ധിമാന്മാർ തീർത്ഥങ്ങൾ സേവിക്കണം.
ഋഷയ ഊചുഃ- ശ്രുതാനി കില തീര്ഥാനി സമാഹാത്മ്യാനി സുവ്രത । ഇദാനീം ശ്രോതുമിച്ഛാമഃ പ്രയാഗസ്യ വിശേഷകമ്
മുനികൾ പറഞ്ഞു: തീർത്ഥങ്ങളും അവയുടെ മഹത്വവും ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്, ധർമ്മനിഷ്ഠനായവനേ. ഇപ്പോൾ പ്രയാഗത്തെക്കുറിച്ച് വിശദമായി അറിയാൻ ഞങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
പ്രയാഗം തു പുരാ പ്രോക്തം സംക്ഷേപാത്സൂത യത്ത്വയാ । വിശേഷാച്ഛ്രോതുമിച്ഛാമഃ സൂത നഃ കഥ്യതാമിതി
സൂതനേ, നീ മുമ്പ് പ്രയാഗത്തെ കുറിച്ച് സംക്ഷിപ്തമായി പറഞ്ഞിരുന്നു. ഇപ്പോൾ അതിന്റെ വിശദാംശങ്ങൾ ഞങ്ങൾ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ദയവായി ഞങ്ങൾക്കു പറയൂ.