ഗമ്യാന്യപി ച തീര്ഥാനി കീര്തിതാന്യഗമാന്യപി । മനസാപ്യഭിഗച്ഛേത സര്വതീര്ഥമനീഷയാ
കാണാൻ കഴിയാത്തതും കേട്ടുപറയുന്നതുമായ തീർത്ഥങ്ങൾ പോലും മനസ്സിൽ ഓർത്താൽ, എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും മനസ്സിന്റെ ആഗ്രഹത്തോടെ പ്രാപിക്കാം.
ഏതാനി വസുഭിഃ സാധ്യൈരാദിത്യൈര്മരുദശ്വിഭിഃ । ഋഷിഭിര്ദേവകല്പൈശ്ച കൃതാനി സുകൃതൈഷിഭിഃ
വസുക്കളും ആദിത്യന്മാരും മരുതുകളും അശ്വിനികളും ദൈവസദൃശരായ ഋഷികളും സത്കർമ്മങ്ങൾകൊണ്ട് ഇവയെല്ലാം നേടിയിട്ടുണ്ട്.
ഏവം ത്വമപി കൌരവ്യ വിധിനാനേന സുവ്രത । വ്രജ തീര്ഥാനി നിയതഃ പുണ്യം പുണ്യേന വര്ദ്ധതേ
കൗരവ്യ, നീയും ഈ വിധത്തിൽ സത്യനിഷ്ഠയോടെ തീർത്ഥയാത്ര ചെയ്യണം; പുണ്യം പുണ്യത്താൽ വർദ്ധിക്കുന്നു.
ഭാവിതൈഃ കരണൈഃ പൂര്വമാസ്തിക്യാഛ്രുതിദര്ശനാത് । പ്രാപ്യംതേ താനി തീര്ഥാനി സദ്ഭിഃ ശിഷ്ടാനുദര്ശിഭിഃ
ശുദ്ധമായ പ്രവർത്തികളും വിശ്വാസവും ശ്രവണദർശനവും ഉള്ള സന്മാർഗ്ഗികൾക്കും ഗുരുവിനെ അനുഗമിക്കുന്നവർക്കും ആ തീർത്ഥങ്ങൾ പ്രാപിക്കാം.
നാകൃതോ നാകൃതാത്മാ ച നാശുചിര്ന ച തസ്കരഃ । സ്നാതി തീര്ഥേഷു കൌരവ്യ ന ച വക്രമതിര്നരഃ
തയ്യാറല്ലാത്തവനും ആത്മാവ് ശുദ്ധമല്ലാത്തവനും അശുദ്ധനും കള്ളനും കൗരവ്യ, തീർത്ഥങ്ങളിൽ കുളിക്കാനാവില്ല; വക്രബുദ്ധിയുള്ളവനും അങ്ങനെ തന്നെ.
ത്വയാ തു സമ്യഗ്വൃത്തേന നിത്യം ധര്മാര്ഥദര്ശിനാ । പിതരസ്തര്പിതാസ്താത സര്വേ ച പ്രപിതാമഹാഃ । പിതാമഹപുരോഗാശ്ച ദേവാഃ സര്ഷിഗണാസ്തഥാ
നീ സദാ ശരിയായ രീതിയിൽ ധർമ്മവും അർത്ഥവും കണക്കിലെടുത്ത് പ്രവർത്തിച്ചാൽ, എല്ലാ പിതാക്കളും പിതാമഹന്മാരും പിതാമഹൻ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്ന ദേവന്മാരും ഋഷികളും തൃപ്തരാകും.
വസിഷ്ഠ ഉവാച- ത്വം ച ധര്മേണ ധര്മജ്ഞ നിത്യമേവാഭിതോഷിതാഃ । ദിലീപകീര്തിം മഹതീം പ്രാപ്സ്യസേ ഭുവി ശാശ്വതീമ്
വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു: നീയും ധർമ്മത്തെ അറിയുന്നവനായി, സദാ ധർമ്മത്തിൽ തൃപ്തനാകുന്നു; ഭൂമിയിൽ ദിലീപന്റെ മഹത്തായ ശാശ്വതകീർത്തി ലഭിക്കും.
നാരദ ഉവാച- ഏവമുക്ത്വാഭ്യനുജ്ഞാപ്യ വസിഷ്ഠോ ഭഗവാനൃഷിഃ । പ്രീതഃ പ്രീതേനമനസാ തത്രൈവാംതരധീയത
നാരദൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അനുമതി നൽകി, മഹർഷി വസിഷ്ഠൻ സന്തോഷത്തോടെ അവിടെ തന്നെ അദൃശ്യനായി.
ദിലീപഃ കുരുശാര്ദൂല ശാസ്ത്രതത്ത്വാര്ഥദര്ശനാത് । വസിഷ്ഠവചനാച്ചൈവ പൃഥിവീമനുചക്രമേ
കുരുവംശത്തിലെ വീരനേ, ശാസ്ത്രത്തിന്റെ സാരവും അർത്ഥവും മനസ്സിലാക്കി, വസിഷ്ഠന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ദിലീപൻ ഭൂമി ചുറ്റി യാത്ര ചെയ്തു.
ഏവമേഷാ മഹാഭാഗ പ്രതിഷ്ഠാനേ പ്രതിഷ്ഠിതാ । തീര്ഥയാത്രാ മഹാപുണ്യാ സര്വപാപപ്രമോചനീ
മഹാഭാഗവ, ഇങ്ങനെ പ്രതിഷ്ഠാനത്തിൽ തീർത്ഥയാത്ര സ്ഥാപിതമായിരിക്കുന്നു; ഈ തീർത്ഥയാത്ര വലിയ പുണ്യമുള്ളതും എല്ലാ പാപങ്ങൾക്കും മോചനമായതുമാണ്.
അനേന വിധിനാ യസ്തു പൃഥിവീം പര്യടിഷ്യതി । അശ്വമേധശതം സാഗ്രം ഫലം പ്രേത്യൈഷ ഭോക്ഷ്യതേ
ഈ വിധത്തിൽ ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവന് മരണത്തിന് ശേഷം നൂറും ഒന്നും അശ്വമേധയാഗങ്ങൾ നടത്തിയതിന്റെ ഫലം ലഭിക്കും.
തതശ്ചാഷ്ടഗുണം പാര്ഥ പ്രാപ്സ്യസേ ധര്മമുത്തമമ് । ദിലീപഃ പാര്ഥ നൃപതിര്യഥാപൂര്വമവാപ്തവാന്
അതിനുശേഷം, പാർത്ഥാ, നീ എട്ടിരട്ടിയായി ഉത്തമമായ ധർമ്മം നേടും; പഴയകാലത്ത് ദിലീപൻ രാജാവിന് ലഭിച്ചതുപോലെ.
നേതാ ച ത്വമൃഷീന്യസ്മാത്തസ്മാത്തേഷ്ടഗുണം ഫലമ് । രക്ഷോഗണവികീര്ണാനി തീര്ഥാന്യേതാനി ഭാരത
നീ ഋഷിമാരിൽ പ്രധാനിയാണ് എന്നതിനാൽ, എട്ടിരട്ടിയായി ഫലം ലഭിക്കും; ഭാരതാ, ഈ തീർത്ഥങ്ങൾ റാക്ഷസന്മാരാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ന ഗതിര്വിദ്യതേഽന്യസ്യ ത്വാമൃതേ കുരുനംദന । ഇദം ദേവര്ഷിചരിതം സര്വതീര്ഥാനുസംശ്രിതമ്
കുരുനന്ദനാ, നിന്നെ ഒഴികെ മറ്റാര്ക്കും ഇതിലേക്കെത്താൻ കഴിയില്ല; ഇതാണ് ദേവന്മാരുടെയും മഹർഷിമാരുടെയും കഥ, എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടത്.
യഃ പഠേത്കല്യമുത്ഥായ സര്വപാപൈഃ പ്രമുച്യതേ । ഋഷിമുഖ്യാഃ സദാ യത്ര വാല്മീകിസ്ത്വഥ കശ്യപഃ
ആരെങ്കിലും പുലർച്ചെ എഴുന്നേറ്റു ഇതു പാരായണം ചെയ്താൽ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനാകും; ഇവിടെ വാല്മീകിയും കശ്യപനും പോലുള്ള മഹർഷിമാർ എപ്പോഴും വസിക്കുന്നു.
ആത്രേയസ്ത്വഥ കൌംഡിന്യോ വിശ്വാമിത്രോഽഥ ഗൌതമഃ । അസിതോ ദേവലശ്ചൈവ മാര്കംഡേയോഽഥ ഗാലവഃ
അത്രി, കൗണ്ടിന്യൻ, വിശ്വാമിത്രൻ, ഗൗതമൻ, അസിതൻ, ദേവളൻ, മാർക്കണ്ടേയൻ, ഗാലവൻ ഇവരും അവിടെ ഉണ്ട്.
ഭരദ്വാജസ്യ ശിഷ്യശ്ച മുനിരുദ്ദാലകസ്തഥാ । ശൌനകഃ സഹ പുത്രേണ വ്യാസശ്ച തപതാം വരഃ
ഭരദ്വാജന്റെ ശിഷ്യനായ ഉദ്ദാലകമുനിയും, പുത്രനോടൊപ്പം ശൗനകനും, തപസ്സിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ വ്യാസനും അവിടെയുണ്ട്.
ദുര്വാസാശ്ച മുനിശ്രേഷ്ഠോ ജാബാലിശ്ച മഹാതപാഃ । ഏതേ ഋഷിവരാഃ സര്വേ ത്വത്പ്രതീക്ഷ്യാസ്തപോധനാഃ
മുനിശ്രേഷ്ഠനായ ദുർവാസനും, മഹാതപസ്സുകാരനായ ജാബാലിയും, ഈ മഹർഷിമാർ എല്ലാവരും വലിയ തപസ്സുകൊണ്ട് സമ്പന്നരായി നിന്നെ കാത്തിരിക്കുന്നു.
ഏഭിഃ സഹ മഹാഭാഗ തീര്ഥാന്യേതാന്യനുവ്രജ । പ്രാപ്സ്യസേ മഹതീം കീര്തിം യഥാ രാജാ മഹാഭിഷഃ
ഈ ഭാഗ്യശാലികളോടൊപ്പം നീ ഈ തീർത്ഥങ്ങൾ സന്ദർശിക്കൂ; രാജാവ് മഹാഭിഷൻ നേടിയതുപോലെ നീയും വലിയ കീർത്തി നേടും.
യഥാ യയാതിര്ധര്മാത്മാ യഥാ രാജാ പുരൂരവാഃ । തഥാ ത്വം കുരുശാര്ദൂല സ്വേന ധര്മേണ ശോഭസേ
ധർമ്മനിഷ്ഠനായ യയാതി രാജാവും പുരൂരവസും ചെയ്തതുപോലെ, കുരുവംശത്തിലെ സിംഹമേ, നീയും നിന്റെ സ്വന്തം ധർമ്മം കൊണ്ട് പ്രശോഭിക്കും.
യഥാ ഭഗീരഥോ രാജാ യഥാ രാമശ്ച വിശ്രുതഃ । യഥാ വൈ വൃത്രഹാ സര്വാന്സപത്നാനദഹത് പുരാ
ഭഗീരഥൻ രാജാവും പ്രശസ്തനായ രാമനും, വൃത്രനെ സംഹരിച്ച ഇന്ദ്രനും ശത്രുക്കളെ നശിപ്പിച്ചതുപോലെ,
ത്രൈലോക്യം പാലയാമാസ ദേവരാട്വിഗതജ്വരഃ । തഥാ ശത്രുക്ഷയം കൃത്വാ ത്വം പ്രജാഃ പാലയിഷ്യസി
ദേവരാജാവ് ദു:ഖരഹിതനായി മൂന്ന് ലോകവും ഭരിച്ചപോലെ, നീയും ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച ശേഷം ജനങ്ങളെ രക്ഷിക്കും.
സ്വധര്മേണാര്ജിതാമുര്വീം പ്രാപ്യ രാജീവലോചന । ഖ്യാതിം യാസ്യസി വീര്യേണ കാര്ത്തവീര്യാര്ജുനോ യഥാ
നിന്റെ സ്വന്തം ധർമ്മം പാലിച്ച് ഭൂമി നേടുമ്പോൾ, കമലനയനനായവാ, നീയും കാർത്തവീര്യാർജുനൻ പോലെ വീര്യത്തിൽ പ്രശസ്തനാകും.
സൂത ഉവാച- ഏവമാഭാഷ്യ രാജാനം നാരദോ ഭഗവാനൃഷിഃ । അനുജ്ഞാപ്യ മഹാരാജം തത്രൈവാംതരധീയത
സൂതൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞ്, മഹർഷിയായ നാരദൻ മഹാരാജാവിനോട് അനുമതി വാങ്ങി അവിടെയേയ്ക്കു അദൃശ്യനായി.
യുധിഷ്ഠിരോഽപി ധര്മാത്മാ ഋഷിഭിഃ സഹ സുവ്രതഃ । ജഗാമാഖിലതീര്ഥാനി സാദരഃ പൃഥിവീപതിഃ
ധർമ്മനിഷ്ഠനായ യുദ്ധിഷ്ഠിരനും ഋഷിമാരോടൊപ്പം ഭക്തിയോടെ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും സന്ദർശിച്ചു.
മയോക്താമൃഷയഃ സര്വേ തീര്ഥയാത്രാശ്രയാം കഥാമ് । യഃ പഠേച്ഛൃണുയാദ്വാപി സ മുക്തഃ സര്വപാതകൈഃ
ഞാനും മഹർഷിമാരും പറഞ്ഞ ഈ തീർത്ഥയാത്രയുടെ കഥ ആരെങ്കിലും പാരായണം ചെയ്താലോ കേട്ടാലോ, അവൻ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനാകും.
മയോക്തമഖിലം തത്ത്വം കിം ഭൂയഃ ശ്രോതുമിച്ഛഥ । ഋഷീണാം പുണ്യകീര്തീനാം നാവക്തവ്യം മമാസ്തി വൈ
ഞാൻ പറഞ്ഞ സത്യസന്ധമായ കാര്യങ്ങൾ എല്ലാം ഇതുവരെ പറഞ്ഞു; ഇനി എന്താണ് നിങ്ങൾക്ക് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹം? മഹർഷിമാരുടെ പുണ്യകീർത്തികളെക്കുറിച്ച് ഞാൻ മറച്ചുവച്ച ഒന്നുമില്ല.
സൂത ഉവാച- ഏവമുക്താനി തീര്ഥാനി വിഷ്ണുദേഹാനി സുവ്രതാഃ । ഏഷാമന്യതമാ സംഗാന്മുക്തോ ഭവതി മാനവഃ
സൂതൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ വിഷ്ണുവിന്റെ രൂപങ്ങളായ ഈ തീർത്ഥങ്ങൾ വിശുദ്ധന്മാർക്ക് ഞാൻ വിവരിച്ചു; ഇവയിൽ ഏതൊന്നുമായെങ്കിലും ബന്ധപ്പെടുന്നവൻ മോക്ഷം നേടും.
തീര്ഥാനുശ്രവണം ധന്യം ധന്യം തീര്ഥനിഷേവണമ് । പാപരാശിനിപാതായ നാന്യോപായഃ കലൌയുഗേ
ക്ഷേത്രങ്ങളെക്കുറിച്ച് കേൾക്കുന്നതും, അവിടങ്ങളിൽ പോകുന്നതും വളരെ ഭാഗ്യകരമാണ്. കലിയുഗത്തിൽ പാപങ്ങൾ നീക്കാൻ ഇതിന് പുറമെ മറ്റൊരു മാർഗ്ഗമില്ല.
വാസം കുര്യാമഹം തീര്ഥേ തീര്ഥസ്പര്ശമഹം തഥാ । ഏവം യോഽനുദിനം ബ്രൂതേ സ യാതി പരമം മഹത്
ഞാൻ ഒരു തീർത്ഥത്തിൽ താമസിക്കണം, അതുപോലെ തന്നെ അവിടത്തെ സ്പർശവും ചെയ്യണം. ഇങ്ങനെ ദിവസേന പറയുന്നവൻ ഉന്നതമായ മഹത്വം നേടുന്നു.