സമുദ്രാ യത്ര ചത്വാരോ നിവസംതി യുധിഷ്ഠിര । തതോപസ്പൃശ്യ രാജേംദ്ര കൃത്വാ ചാപി പ്രദക്ഷിണമ്
യുദ്ധിഷ്ഠിരാ, നാലു സമുദ്രങ്ങളും അവിടെയാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്; അവിടെ സ്പർശിച്ച്, രാജാവേ, പ്രദക്ഷിണവും നടത്തി,
നിയതാത്മാ നരഃ പൂതോ ഗച്ഛേത പരമാം ഗതിമ് । തതോ ഗച്ഛേത്കുരുശ്രേഷ്ഠ ശൃംഗവേരപുരം മഹത്
ആത്മസംയമനം പാലിക്കുന്ന, പാവനനായ മനുഷ്യൻ പരമാവസ്ഥയിലേക്കെത്തും; അതിനുശേഷം, കുരുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, വലിയ ശ്രിംഗവേരപുരത്തിലേക്കാണ് പോകേണ്ടത്.
യത്ര തീര്ണോ മഹാപ്രാജ്ഞോ രാമോ ദാശരഥിഃ പുരാ । ഗംഗായാം തു നരഃ സ്നാത്വാ ബ്രഹ്മചാരീ ജിതേംദ്രിയഃ
അവിടെയാണ് ദശരഥപുത്രനായ രാമൻ, മഹാപണ്ഡിതൻ, ഒരിക്കൽ ഗംഗയെ കടന്നത്; അവിടെ ഗംഗയിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്ന ബ്രഹ്മചാരിയും ഇന്ദ്രിയജയവും നേടിയവനും,
വിധൂതപാപ്മാ ഭവതി വാജപേയം ച വിംദതി । തതോ മുംജവടം ഗഛേത്സ്ഥാനം ദേവസ്യ ധീമതഃ
പാപങ്ങൾ എല്ലാം വിട്ട് ശുദ്ധനാകുകയും, വാജപേയയാഗഫലം നേടുകയും ചെയ്യും; പിന്നെ, ധീരനായ ദേവന്റെ സ്ഥലം ആയ മുന്ജവട്ടത്തിലേക്കാണ് പോകേണ്ടത്.
അഭിഗമ്യ മഹാദേവമഭ്യര്ച്യ ച നരാധിപ । പ്രദക്ഷിണമുപാവൃത്യ ഗാണപത്യമവാപ്നുയാത്
മഹാദേവനെ സമീപിച്ച് ഭക്തിപൂർവ്വം പൂജിച്ച്, രാജാധിപനേ, പ്രദക്ഷിണം നടത്തിയാൽ ഗണപതിയുടെ അനുഗ്രഹം ലഭിക്കും.
തതോ ഗച്ഛേത രാജേംദ്ര പ്രയാഗമൃഷിസംസ്തുതമ് । യത്ര ബ്രഹ്മാദയോ ദേവാ ദിശശ്ച സദിഗീശ്വരാഃ
അതിനുശേഷം, രാജാവേ, മഹർഷിമാർ പ്രശംസിച്ചിരിക്കുന്ന പ്രയാഗത്തിലേക്കാണ് പോകേണ്ടത്; അവിടെയാണ് ബ്രഹ്മാവും മറ്റ് ദേവതകളും ദിശകളുടെ രക്ഷകരും വസിക്കുന്നത്.
ലോകപാലാശ്ച സിദ്ധാശ്ച നിരതാഃ പിതരസ്തഥാ । സനത്കുമാരപ്രമുഖാസ്തഥൈവ ച മഹര്ഷയഃ
അവിടെ ലോകപാലന്മാർ, സിദ്ധന്മാർ, പിതൃകൾ, സനത്കുമാരൻമാർ അടങ്ങിയ മഹർഷിമാർ എന്നിവരും സജീവമായി ഉണ്ടാകുന്നു.
തഥാ നാഗാഃ സുപര്ണാശ്ച സിദ്ധാഃ ശുക്രധരാസ്തഥാ । സരിതഃ സാഗരാശ്ചൈവ ഗംധര്വാപ്സരസസ്തഥാ
അവിടെയാണ് നാഗന്മാർ, സൂപർണ്ണന്മാർ, ശുക്രം വഹിക്കുന്ന സിദ്ധന്മാർ, നദികൾ, സമുദ്രങ്ങൾ, ഗന്ധർവന്മാർ, അപ്സരസ്സ് എന്നിവരും.
ഹരിശ്ച ഭഗവാനാസ്തേ പ്രജാപതിപുരസ്കൃതഃ । തത്ര ത്രീണ്യപി കുംഡാനി തയോര്മധ്യേന ജാഹ്നവീ
അവിടെ, പ്രജാപതിയെ മുൻനിർത്തി, ഭഗവാൻ ഹരിയും സന്നിഹിതനാണ്; അവിടെ മൂന്ന് കുളങ്ങളും, അവയുടെ മധ്യേ ജാഹ്നവിയും ഒഴുകുന്നു.
പ്രയാഗാത്സമതിക്രാംതാ സര്വതീര്ഥപുരസ്കൃതാ । തപനസ്യ സുതാ തത്ര ത്രിഷു ലോകേഷു വിശ്രുതാ
പ്രയാഗത്തെ മറികടന്ന്, എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലും ശ്രേഷ്ഠമായി, സൂര്യന്റെ മകളായവൾ അവിടെയാണ്, മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും പ്രശസ്തയാകുന്നു.
യമുനാഗംഗയാ സാര്ദ്ധം സംഗതാ ലോകഭാവിനീ । ഗംഗായമുനയോര്മധ്യേ പൃഥിവ്യാ ജഘനം സ്മൃതമ്
യമുനയും ഗംഗയും ചേർന്ന് ലോകങ്ങൾക്ക് ക്ഷേമം നൽകുന്നവളാണ് അവൾ; ഗംഗയും യമുനയും തമ്മിലുള്ള സ്ഥലം ഭൂമിയുടെ കമരം എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു.
പ്രയാഗം ജഘനസ്യാംതമുപസ്ഥമൃഷയോ വിദുഃ । പ്രയാഗം സുപ്രതിഷ്ഠാനം കംബലാശ്വതരാവുഭൌ
പ്രയാഗം ഭൂമിയുടെ കമരത്തിന്റെ അറ്റവും, ഉപസ്ഥവും ആണെന്ന് ഋഷികൾ അറിയുന്നു; പ്രയാഗം ഉറപ്പുള്ള സ്ഥലം, കംബലയും അശ്വതരനും കൂടെ.
തീര്ഥം ഭോഗവതീ ചൈവ വേദീ പ്രോക്താ പ്രജാപതേഃ । തത്ര വേദാശ്ച യജ്ഞാശ്ച മൂര്ത്തിമംതോ യുധിഷ്ഠിര
അവിടെയാണ് ഭോഗവതിയെന്ന തീർത്ഥവും, പ്രജാപതിയുടെ യാഗവേദിയും; അവിടെയാണ്, യുദ്ധിഷ്ഠിരാ, വേദങ്ങളും യാഗങ്ങളും സാക്ഷാത്കാരമായിരിക്കുന്നത്.
പ്രജാപതിമുപാസംത ഋഷയശ്ച മഹാനഘാഃ । യജംതേ ക്രതുഭിര്ദേവാംസ്തഥാ ചക്രധരാ നൃപ
പാപരഹിതരായ ഋഷികൾ അവിടെ പ്രജാപതിയെ ആരാധിക്കുന്നു; രാജാവേ, ദേവന്മാരും ചക്രധാരികളും അവിടെ യാഗങ്ങൾ നടത്തുന്നു.
തതഃ പുണ്യതമം നാസ്തി ത്രിഷു ലോകേഷു ഭാരത । പ്രയാഗം സര്വതീര്ഥേഭ്യഃ പ്രഭാവേണാധികം പ്രഭോ
ഭാരതാ, മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും പ്രയാഗത്തേക്കാൾ വിശുദ്ധമായിടം ഇല്ല. എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളെയും പ്രയാഗം അതിന്റെ മഹത്വത്തിൽ മറികടക്കുന്നു.
ശ്രവണാത്തസ്യ തീര്ഥസ്യ നാമസംകീര്തനാദപി । മൂര്ധകാ നമനാദ്വാപി സര്വപാപൈഃ പ്രമുച്യതേ
ആ തീർത്ഥത്തിന്റെ പേര് കേൾക്കുകയോ, അതിന്റെ നാമം ഉച്ചരിക്കുകയോ, അതിന് തലകൂന്തുകയോ ചെയ്താൽ എല്ലാ പാപങ്ങളും വിട്ടു പോകുന്നു.
തത്രാഭിഷേകം യഃ കുര്യാത്സംഗമേ സംശിതവ്രതഃ । പുണ്യം സുമഹദാപ്നോതി രാജസൂയാശ്വമേധയോഃ
അവിടെ സംയമനത്തോടെ സംയമനത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവൻ രാജസൂയയോ അശ്വമേധയോ ചെയ്തതുപോലെയുള്ള വലിയ പുണ്യം ലഭിക്കും.
ഏഷാ യജനഭൂമിര്ഹി ദേവാനാമപി തത്കഥാ । ദത്തം തത്ര സ്വല്പമപി മഹദ്ഭവതി ഭാരത
ഇത് ദേവന്മാർക്കു പോലും യാഗഭൂമിയാണ്; അവിടെ ചെറുതായി കൊടുത്താലും അതു വലിയതായിത്തീരും, ഭാരതാ.
ന ദേവവചനാത്താത ന ലോകവചനാദപി । മതിരുത്ക്രമണീയാ തേ പ്രയാഗമരണം പ്രതി
പ്രിയനായവാ, ദേവന്മാരുടെ വാക്കുകളാലോ മനുഷ്യരുടെ വാക്കുകളാലോ പ്രയാഗത്തിൽ മരിക്കാനുള്ള നിന്റെ മനസ്സ് മാറ്റേണ്ടതില്ല.
ദശതീര്ഥസഹസ്രാണി ഷഷ്ടികോട്യസ്തഥാപരാഃ । യേഷാം സാന്നിധ്യമത്രൈവ കീര്ത്തിതം കുരുനംദന
ഇവിടെ പത്ത് ആയിരം തീർത്ഥങ്ങളും അറുപത് കോടി മറ്റും ഉണ്ടെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു, കുരുനന്ദനാ.
ചതുര്വിദ്യേ ച യത്പുണ്യം സത്യവാദിഷു ചൈവ യത് । സ്നാതഏവതദാപ്നോതിഗംഗായാമുനസംഗമേ
നാലു വേദങ്ങൾ പഠിച്ചിട്ടുള്ളതിൽ ലഭിക്കുന്ന പുണ്യവും സത്യവാദികളിൽ ഉണ്ടാവുന്ന പുണ്യവും ഗംഗാ-യമുനാ സംയമനത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ ലഭിക്കും.
തതോ ഭോഗവതീ നാമ വാസുകേസ്തീര്ഥമുത്തമമ് । തത്രാഭിഷേകം യഃ കുര്യാത്സോഽശ്വമേധമവാപ്നുയാത്
അതിനുശേഷം വാസുകിയുടെ ഭോഗവതിയെന്ന ഉത്തമ തീർത്ഥം വരുന്നു; അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവൻ അശ്വമേധയാഗഫലം നേടും.
തത്ര ഹംസപ്രപതനം തീര്ഥം ത്രൈലോക്യവിശ്രുതമ് । ദശാശ്വമേധികം ചൈവ ഗംഗായാം കുരുനംദന
അവിടെ മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും പ്രശസ്തമായ ഹംസപ്രപതനം എന്ന തീർത്ഥവും, ഗംഗയിൽ ദശാശ്വമേധികയും ഉണ്ട്, കുരുനന്ദനാ.
കുരുക്ഷേത്രസമാ ഗംഗാ യത്ര തത്രാവഗാഹിതാ । വിശേഷോ വൈ കനഖലേ പ്രയാഗം പരമം മഹത്
ഗംഗാ കുരുക്ഷേത്രത്തിനെപ്പോലെ ഉള്ളിടത്ത് അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നത് പ്രത്യേകമായി പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു; എങ്കിലും പ്രയാഗം ഏറ്റവും ഉന്നതവും മഹത്തായതുമാണ്.
യദ്യകാര്യശതം കൃത്വാ കൃതം ഗംഗാവസേവനമ് । സര്വം തത്തസ്യ ഗംഗാപോ ദഹത്യഗ്നിരിവേംധനമ്
നൂറ് തെറ്റുകൾ ചെയ്താലും ഗംഗാജലത്തിൽ സേവനം ചെയ്താൽ അവയെല്ലാം അഗ്നി ഇന്ധനം ദഹിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഇല്ലാതാകും.
സര്വം ദഹതി ഗംഗാപസ്തൂലരാശിമിവാനലഃ । സര്വം കൃതയുഗേ പുണ്യം ത്രേതായാം പുഷ്കരം സ്മൃതമ്
ഗംഗാജലം എല്ലാം ദഹിപ്പിക്കുന്നു, അഗ്നി വെട്ടിക്കൂട്ടിനെ ദഹിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ. കൃതയുഗത്തിൽ എല്ലാപുണ്യവും ഓർക്കപ്പെടുന്നു, ത്രേതായുഗത്തിൽ പുഷ്കരം.
ദ്വാപരേ തു കുരുക്ഷേത്രം ഗംഗാ കലിയുഗേ സ്മൃതാ । പുഷ്കരേ തു തപസ്തപ്യേദ്ദാനം ദദ്യാന്മഹാലയേ
ദ്വാപരയുഗത്തിൽ കുരുക്ഷേത്രവും, കലിയുഗത്തിൽ ഗംഗയും ഓർക്കപ്പെടുന്നു; പുഷ്കരത്തിൽ തപസ്സും മഹാലയത്തിൽ ദാനം ചെയ്യേണ്ടതുമാണ്.
മലയേ ത്വഗ്നിമാരോഹേദ്ഭൃഗുതുംഗേ ത്വനാശനമ് । പുഷ്കരേ തു കുരുക്ഷേത്രേ ഗംഗാപോ മധ്യഗേഷു ച
മലയപർവ്വതത്തിൽ അഗ്നിയിൽ കയറിയിരിക്കണം; ഭൃഗുതുങ്ഗത്തിൽ ഉപവാസം ചെയ്യണം; പുഷ്കരത്തിലും കുരുക്ഷേത്രത്തിലും ഗംഗാജലത്തിലും നടുവിടങ്ങളിലും അങ്ങനെ ചെയ്യാം.
സദ്യസ്താരയതേ ജംതുഃ സപ്തസപ്താവരാംസ്തഥാ । പുനാതി കീര്ത്തിതാ പാപം ദൃഷ്ട്വാ പുണ്യം പ്രയച്ഛതി
ഉടൻ തന്നെ ഒരാൾക്കും ഏഴു തലമുറക്കുമൊപ്പം മോക്ഷം ലഭിക്കും; അതിനെ സ്തുതിച്ചാൽ പാപം ശുദ്ധീകരിക്കും, കണ്ടാൽ പുണ്യം നൽകും.
അവഗാഢാ ച പീത്വാ ച പുനാത്യാസപ്തമം കുലമ് । യാവദസ്ഥി മനുഷ്യസ്യ ഗംഗായാഃ സ്പൃശതേ ജലമ്
സ്നാനം ചെയ്തോ കുടിച്ചാലോ ഏഴാം തലമുറവരെ ശുദ്ധീകരിക്കും; മനുഷ്യന്റെ അസ്ഥികൾ ഗംഗയുടെ ജലം സ്പർശിക്കുന്നതുവരെ.