പ്രാജാപത്യം തഥാ തീര്ഥം സ്വര്ഗദ്വാരം തഥൈവ ച । ജംബുകേശ്വരമിത്യുക്തം ധര്മാഖ്യം തീര്ഥമുത്തമമ്
പ്രാജാപത്യ തീർത്ഥം, സ്വർഗ്ഗദ്വാര തീർത്ഥം, പ്രശസ്തമായ ജംബുകേശ്വരം, ഉത്തമമായ ധർമ്മം തീർത്ഥം—
ഗയാതീര്ഥം പരം തീര്ഥം തീര്ഥം ചൈവ മഹാനദീ । നാരായണപരം തീര്ഥം വായുതീര്ഥമനുത്തമമ്
ഗയാ തീർത്ഥം എന്ന ഉത്തമമായ തീർത്ഥം, മഹാനദിയുടെ തീർത്ഥം, നാരായണ തീർത്ഥം, തുല്യമായില്ലാത്ത വായു തീർത്ഥം എന്നിവയും ഉണ്ട്.
ജ്ഞാനതീര്ഥം പരം ഗുഹ്യം വാരാഹം തീര്ഥമുത്തമമ് । യമതീര്ഥം യഥാപുണ്യം തീര്ഥം സംമൂര്തികം ശുഭമ്
അവിടെ ജ്ഞാനതീർഥം എന്ന അത്യന്തം രഹസ്യവും ഉത്തമവുമായ വാരാഹതീർഥവും, യമതീർഥം എന്നതുപോലെ തന്നെ പുണ്യവും, സന്മൂർത്തികം എന്ന ശുഭതീർഥവും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
അഗ്നിതീര്ഥം മഹാരാജ കലശേശ്വരമുത്തമമ് । നാഗതീര്ഥം സോമതീര്ഥം സൂര്യതീര്ഥം തഥൈവ ച
അഗ്നിതീർഥം, മഹാരാജാവേ, ഉത്തമമായ കലശേശ്വരം, കൂടാതെ നാഗതീർഥം, സോമതീർഥം, സൂര്യതീർഥം എന്നിവയും അവിടെ കാണാം.
പര്വതാഖ്യം മഹാഗുഹ്യം മണികര്ണ്യമനുത്തമമ് । ഘടോത്കചം തീര്ഥവരം ശ്രീതീര്ഥം ച പിതാമഹമ്
പർവതം എന്ന പേരിലുള്ള മഹാരഹസ്യമായ തീർഥം, അതുല്യമായ മണികർണ്ണിക, ഉത്തമമായ ഘടോൽക്കചതീർഥം, പിതാമഹനായ ശ്രീതീർഥം എന്നിവയും അവിടെയുണ്ട്.
ഗംഗാതീര്ഥം തു ദേവേശം യയാതേസ്തീര്ഥമുത്തമമ് । കാപിലം ചൈവ സോമേശം ബ്രഹ്മതീര്ഥമനുത്തമമ്
ഗംഗാതീർഥം, ദേവേശ്വരം, ഉത്തമമായ യയാതിതീർഥം, കാപിലം, സോമേശം, അതുല്യമായ ബ്രഹ്മതീർഥം എന്നിവയും അവിടെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
തത്ര ലിംഗം പുരാണീയം സ്ഥാതും ബ്രഹ്മാ യഥാഗതഃ । തദാനീം സ്ഥാപയാമാസ വിഷ്ണുസ്തല്ലിംഗമൈശ്വരമ്
അവിടെ പുരാതനമായ ലിംഗം ബ്രഹ്മാവ് വന്നതുപോലെ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. പിന്നീട് വിഷ്ണു ആ ദൈവികമായ ലിംഗം അവിടെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു.
തത്ര സ്നാത്വാ സമാഗമ്യ ബ്രഹ്മാ പ്രോവാച തം ഹരിമ് । മയാനീതമിദം ലിംഗം കസ്മാത്സ്ഥാപിതവാനസി
അവിടെ സ്നാനം കഴിച്ച് കൂടിച്ചേർന്നപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് ഹരിയോട് പറഞ്ഞു: 'ഈ ലിംഗം ഞാൻ കൊണ്ടുവന്നതാണ്. നീ എന്തുകൊണ്ടാണ് ഇത് പ്രതിഷ്ഠിച്ചത്?'
തമാഹ വിഷ്ണുസ്ത്വത്തോഽപി രുദ്രേ ഭക്തിര്ദൃഢാ മമ । തസ്മാത്പ്രതിഷ്ഠിതം ലിഗം നാമ്നാ തവ ഭവിഷ്യതി
വിഷ്ണു അവനോട് പറഞ്ഞു: 'നിനക്കാളും എനിക്ക് രുദ്രനോടുള്ള ഭക്തി കൂടുതൽ ദൃഢമാണ്. അതുകൊണ്ടാണ് ഈ ലിംഗം ഞാൻ പ്രതിഷ്ഠിച്ചത്. ഇനി ഇത് നിന്റെ പേരിൽ അറിയപ്പെടും.'
ഭൂതേശ്വരം തഥാ തീര്ഥം തീര്ഥം ധര്മസമുദ്ഭവമ് । ഗംധര്വതീര്ഥം സുശുഭം വാഹ്നേയം തീര്ഥമുത്തമമ്
ഭൂതേശ്വരതീർഥം, ധർമ്മത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച തീർഥം, ഗന്ധർവതീർഥം എന്ന അത്യന്തം ശുഭമായത്, ഉത്തമമായ വാഹ്നേയതീർഥം എന്നിവയും അവിടെയുണ്ട്.
ദൌര്വാസികം വ്യോമതീര്ഥം ചംദ്രതീര്ഥം യുധിഷ്ഠിര । ചിംതാംഗദേശ്വരം തീര്ഥം പുണ്യം വിദ്യാധരേശ്വരമ്
ദൗർവാസികം, വ്യോമതീർഥം, ചന്ദ്രതീർഥം, യുധിഷ്ഠിരാ, ചിന്താംഗദേശ്വരതീർഥം, പുണ്യമുള്ള വിദ്യാധരേശ്വരതീർഥം എന്നിവയും അവിടെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
കേദാരതീര്ഥമുഗ്രാഖ്യം കാലംജരമനുത്തമമ് । സാരസ്വതം പ്രഭാസം ച രുദ്രകര്ണഹ്രദം ശുഭമ്
ഉഗ്രം എന്ന പേരിലുള്ള കെദാരതീർഥം, അതുല്യമായ കാലഞ്ജരം, സാരസ്വതം, പ്രഭാസം, ശുഭമായ രുദ്രകർണഹ്രദം എന്നിവയും അവിടെ കാണാം.
കോകിലാഖ്യം മഹാതീര്ഥം തീര്ഥം ചൈവ മഹാലയമ് । ഹിരണ്യഗര്ഭം ഗോപ്രേക്ഷം തീര്ഥം ചൈവമനുത്തമമ്
കോകിലം എന്ന മഹാതീർഥം, മഹാലയതീർഥം, ഹിരണ്യഗർഭം, ഗോപ്രേക്ഷം, അതുപോലെ തന്നെ അതുല്യമായ മറ്റൊരു തീർഥവും അവിടെയുണ്ട്.
ഉപശാംതം ശിവം ചൈവ വ്യാഘ്രേശ്വരമനുത്തമമ് । ത്രിലോചനം മഹാതീര്ഥം ലോകാര്കം ചോത്തരാഹ്വയമ്
ഉപശാന്തം, ശിവം, അതുല്യമായ വ്യാഘ്രേശ്വരം, മഹാതീർഥമായ ത്രിലോചന, ഉത്തരം എന്ന പേരിലുള്ള ലോകാർകം എന്നിവയും അവിടെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
കപാലമോചനം തീര്ഥം ബ്രഹ്മഹത്യാവിനാശനമ് । ശുക്രേശ്വരം മഹാപുണ്യമാനംദപുരമുത്തമമ്
കപാലമോചനതീർഥം, ബ്രഹ്മഹത്യ പാപം നശിപ്പിക്കുന്നതും, മഹാപുണ്യമുള്ള ശുക്രേശ്വരം, ഉത്തമമായ ആനന്ദപുരം എന്നിവയും അവിടെയുണ്ട്.
ഏവമാദീനി തീര്ഥാനി വാരാണസ്യാം സ്ഥിതാനി വൈ । ന ശക്യം വിസ്തരാദ്വക്തും കല്പകോടിശതൈരപി
ഇങ്ങനെ അനേകം തീർഥങ്ങൾ വാരാണസിയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. അനന്തം കാലം പറഞ്ഞാലും അവയെ മുഴുവനായി വിവരിക്കാൻ കഴിയില്ല.
ഇതി ശ്രീപാദ്മേ മഹാപുരാണേ സ്വര്ഗഖംഡേ വാരാണസീമാഹാത്മ്യേ സപ്തത്രിംശോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ ശ്രീപദ്മമഹാപുരാണത്തിലെ സ്വർഗ്ഖണ്ഡത്തിൽ വാരാണസിയുടെ മഹാത്മ്യം വിവരിക്കുന്ന മുപ്പത്തേഴാമത്തെ അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
നാരദ ഉവാച- വാരാണസ്യാശ്ച മാഹാത്മ്യം തസ്യാം തീര്ഥാനി ച പ്രഭോ । കഥിതാനി സമാസേന തീര്ഥാന്യന്യാനി സംശൃണു
നാരദൻ പറഞ്ഞു: പ്രഭോ, വാരാണസിയുടെ മഹത്വവും അവിടെയുള്ള തീർഥങ്ങളും സംക്ഷിപ്തമായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ഇനി മറ്റു തീർഥങ്ങളെക്കുറിച്ചും കേൾക്കൂ.
തതോ ഗയാം സമാസാദ്യ ബ്രഹ്മചാരീ സമാഹിതഃ । അശ്വമേധമവാപ്നോതി ഗമനാദേവ ഭാരത
അതിനുശേഷം ഗയയിൽ എത്തുന്ന ബ്രഹ്മചാരിയും ഏകാഗ്രതയുള്ളവനും അവിടെ പോകുന്നതു കൊണ്ടു തന്നെ അശ്വമേധയാഗഫലം ലഭിക്കുന്നു, ഭാരതാ.
യത്രാക്ഷയ്യവടോ നാമ ത്രിഷു ലോകേഷു വിശ്രുതഃ । പിതൄണാം തത്ര വൈ ദത്തമക്ഷയം ഭവതി പ്രഭോ
അവിടെ അക്ഷയവടം എന്ന പേരിൽ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും പ്രശസ്തമായ വടവൃക്ഷം ഉണ്ട്. അവിടെ പിതാക്കന്മാർക്കായി അർപ്പിക്കുന്നതെല്ലാം, പ്രഭോ, അക്ഷയമാകുന്നു.
മഹാനദ്യാമുപസ്പൃശ്യ തര്പയേത്പിതൃദേവതാഃ । അക്ഷയാന്പ്രാപ്നുയാല്ലോകാന്കുലം ചൈവ സമുദ്ധരേത്
വലിയ നദിയില് കുളിച്ച് പിതാക്കളെയും ദേവതകളെയും തൃപ്തിപ്പെടുത്തുമ്പോള്, അവന് അക്ഷയമായ ലോകങ്ങള് നേടുകയും തന്റെ കുടുംബത്തെ രക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യും.
തതോ ബ്രഹ്മസരോ ഗച്ഛേദ്ബ്രഹ്മാരണ്യോപസേവിതമ് । പുംഡരീകമവാപ്നോതി പ്രഭാതമിവ ശര്വരീ
അതിനുശേഷം ബ്രഹ്മാസരസ്സിലേക്ക് പോകണം, അഹങ്കാരികള് ആരാധിക്കുന്ന സ്ഥലമായ അവിടെ, രാത്രിക്ക് ശേഷം പ്രഭാതം വരുന്നതുപോലെ, അവന് പുണ്ഡരീകം നേടും.
സരസി ബ്രഹ്മണാ തത്ര യൂപശ്രേഷ്ഠഃ സമുച്ഛ്രിതഃ । യൂപം പ്രദക്ഷിണം കൃത്വാ വാജപേയഫലം ലഭേത്
അവിടെ ബ്രഹ്മാസരസ്സില് ഉന്നതമായ യൂപം നിലകൊള്ളുന്നു; ആ യൂപം പ്രദക്ഷിണം ചെയ്താല് വാജപേയയാഗഫലം ലഭിക്കും.
തതോ ഗച്ഛേത രാജേംദ്ര ധേനുകം ലോകവിശ്രുതമ് । ഏകാരാത്രോഷിതോ രാജന്പ്രയച്ഛേത്തിലധേനുകാമ്
അതിനുശേഷം രാജാവേ, ജനപ്രശസ്തമായ ധേനുകയിലേക്ക് പോകണം; അവിടെ ഒരു രാത്രി താമസിച്ച്, തിലംകൊണ്ടുള്ള ഒരു പശുവിനെ സമര്പ്പിക്കണം.
സര്വപാപവിശുദ്ധാത്മാ സോമലോകം വ്രജേദ്ധ്രുവമ് । തത്ര ചിഹ്നം മഹാരാജ അദ്യാപി ഹി ന സംശയഃ
എല്ലാ പാപങ്ങളും ശുദ്ധമായ മനസ്സോടെ, അവന് ഉറപ്പായും സോമലോകം പ്രാപിക്കും; അതിന്റെ അടയാളം ഇന്നും അവിടെRajave, സംശയമില്ല.
കപിലാ സഹവത്സാ വൈ പര്വതേ വിചരത്യുതഃ । സവത്സായാഃ പദാന്യസ്യാ ദൃശ്യംതേഽദ്യാപി ഭാരത
കപില വർണ്ണമുള്ള ഒരു പശു കാളക്കുട്ടിയോടൊപ്പം ആ മലയില് സഞ്ചരിക്കുന്നു; ആ പശുവിന്റെയും കാളക്കുട്ടിയുടെയും കാൽപ്പാടുകൾ ഇന്നും കാണാം ഭാരതകുലജ.
തേഷൂപസ്പൃശ്യ രാജേംദ്ര പദേഷു നൃപസത്തമ । യത്കിംചിദശുഭം പാപം തത്പ്രണശ്യതി ഭാരത
രാജാവേ, ആ കാൽപ്പാടുകളിൽ കുളിച്ചാൽ, എത്രയോ ദുർഭാഗ്യങ്ങളും പാപങ്ങളും ഉണ്ടെങ്കിലുമത് നശിക്കും, ഭാരതകുലജ.
തതോ ഗൃധ്രവടം ഗച്ഛേത്സ്ഥാനം ദേവസ്യ ശൂലിനഃ । സ്നായാത്തു ഭസ്മനാ തത്ര സംഗമ്യ വൃഷഭധ്വജമ്
അതിനുശേഷം ശൂലധാരിയായ ദേവന്റെ സ്ഥലം ആയ ഗൃധ്രവടത്തിലേക്ക് പോകണം; അവിടെ ചാരുപയോഗിച്ച് സ്നാനം ചെയ്ത് വൃഷഭധ്വജനെ ആരാധിക്കണം.
ബ്രാഹ്മണേന ഭവേച്ചീര്ണം വ്രതം ദ്വാദശവാര്ഷികമ് । ഇതരേഷാം തു വര്ണാനാം സര്വപാപം പ്രണശ്യതി
ഒരു ബ്രാഹ്മണന് അവിടെ പന്ത്രണ്ട് വര്ഷത്തെ വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചാല് അത് പൂര്ത്തിയാകും; മറ്റുള്ളവര്ക്ക് എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിക്കും.
ഗച്ഛേത തത ഉദ്യംതം പര്വതം ഗീതനാദിതമ് । സാവിത്രം തു പദം തത്ര ദൃശ്യതേ ഭരതര്ഷഭ
അതിനുശേഷം പാട്ടും സംഗീതവും മുഴങ്ങുന്ന ഉദയപര്വ്വതത്തിലേക്ക് പോകണം; അവിടെ, ഭാരതകുലശ്രേഷ്ഠ, സാവിത്രപദം കാണാം.