നാനാവര്ണാ വിവര്ണാശ്ച ചാംഡാലാദ്യാ ജുഗുപ്സിതാഃ । കില്ബിഷൈഃ പൂര്ണദേഹാശ്ച വിശിഷ്ടൈഃ പാതകൈസ്തഥാ
നാനാജാതികളും, വർണ്ണമില്ലാത്തവരും, ചാണ്ഡാളാദികളും, നിന്ദ്യരും, വലിയ പാപങ്ങൾ നിറഞ്ഞവരും—
ഭേഷജം പരമം തേഷാമവിമുക്തം വിദുര്ബുധാഃ । അവിമുക്തം പരം ജ്ഞാനമവിമുക്തം പരം പദമ്
അവർക്കു അവിമുക്തം എന്നത് പരമൗഷധമാണെന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു; അവിമുക്തം പരമജ്ഞാനവും, പരമപദവിയും ആണു.
അവിമുക്തം പരം തത്ത്വമവിമുക്തം പരം ശിവമ് । കൃത്വാ വൈ നൈഷ്ഠികീം ദീക്ഷാമവിമുക്തേ വസംതി യേ
അവിമുക്തം പരമതത്ത്വവും പരമശിവനും തന്നെയാണ്; അവിടെ നിർബന്ധിതവ്രതം എടുത്ത് താമസിക്കുന്നവർ—
തേഷാം തത്പരമം ജ്ഞാനം ദദാമ്യംതേ പരം പദമ് । പ്രയാഗം നൈമിഷാരണ്യം ശ്രീശൈലോഽഥ മഹാബലമ്
അവർക്കു ഞാൻ ആ പരമജ്ഞാനം നൽകുന്നു; അവസാനം പരമപദവും ലഭിക്കും; പ്രയാഗം, നൈമിഷാരണ്യം, ശ്രീശൈലം, മഹാബലം—
കേദാരം ഭദ്രകര്ണം തു ഗയാ പുഷ്കരമേവ ച । കുരുക്ഷേത്രം ഭദ്രകോടിര്നര്മദാമ്രാതകേശ്വരീ
കേദാരം, ഭദ്രകർണം, ഗയ, പുഷ്കരം, കുറുക്ഷേത്രം, ഭദ്രകോടി, നർമദ, അമൃതകേശ്വരി—
ശാലഗ്രാമം ച കുബ്ജാമ്രം കോകാമുഖമനുത്തമമ് । പ്രഭാസം വിജയേശാനം ഗോകര്ണം ഭദ്രകര്ണകമ്
ശാലഗ്രാമം, കുബ്ജാംരം, കോകാമുഖം എന്ന ഉത്തമസ്ഥലം, പ്രഭാസം, വിജയേശാനം, ഗോകർണം, ഭദ്രകർണകം—
ഏതാനി പുണ്യസ്ഥാനാനി ത്രൈലോക്യേ വിശ്രുതാനി ഹ । ന യാസ്യംതി പരം തത്ത്വം വാരാണസ്യാം യഥാ മൃതാഃ
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും പ്രശസ്തമായ ഈ പുണ്യസ്ഥലങ്ങൾ, വാരാണസിയിൽ മരിക്കുന്നവരെപ്പോലെ പരമതത്വം നൽകുന്നില്ല.
വാരാണസ്യാം വിശേഷേണ ഗംഗാ ത്രിപഥഗാമിനീ । പ്രവിഷ്ടാ നാശയേത്പാപം ജന്മാംതരശതൈഃ കൃതമ്
വാരാണസിയിൽ പ്രത്യേകിച്ച്, മൂന്നു വഴികളിലൂടെ ഒഴുകുന്ന ഗംഗ, അവിടെ പ്രവേശിച്ചാൽ നൂറുകണക്കിന് ജന്മങ്ങളിൽ ചെയ്ത പാപങ്ങൾ പോലും നശിപ്പിക്കുന്നു.
അന്യത്ര സുലഭാ ഗംഗാ ശ്രാദ്ധം ദാനം തപോ ജപഃ । വ്രതാനി സര്വമേവൈതദ്വാരാണസ്യാം സുദുര്ല്ലഭമ്
മറ്റെവിടെയും ഗംഗയും, പിതൃകർമ്മവും, ദാനവും, തപസ്സും, ജപവും, വ്രതങ്ങളും എളുപ്പത്തിൽ ലഭ്യമാണ്; പക്ഷേ വാരാണസിയിൽ ഇവയെല്ലാം അത്യന്തം അപൂർവം.
ജപേച്ച ജുഹുയാന്നിത്യം ദദാത്യര്ചയതേഽമരാന് । വായുഭക്ഷശ്ച സതതം വാരാണസ്യാം സ്ഥിതോ നരഃ
വാരാണസിയിൽ താമസിച്ച് ഒരാൾ നിത്യമായി ജപിക്കുകയും ഹോമം നടത്തുകയും ദാനം ചെയ്യുകയും ദേവന്മാരെ പൂജിക്കുകയും എന്നും വായുവിൽ മാത്രം ജീവിക്കുകയും ചെയ്താൽ,
യദി പാപോ യദി ശഠോ യദി വാ ധാര്മികോ നരഃ । വാരാണസീം സമാസാദ്യ പുനാതി സകലം കുലമ്
അവൻ പാപിയാണോ, കപടനാണോ, ധാർമ്മികനാണോ എന്നതല്ല; വാരാണസി പ്രാപിച്ചാൽ അവൻ തന്റെ മുഴുവൻ കുടുംബത്തെയും ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു.
വാരാണസ്യാം യേഽര്ചയംതി മഹാദേവം സ്തുവംതി വൈ । സര്വപാപവിനിര്മുക്താസ്തേ വിജ്ഞേയാ ഗണേശ്വരാഃ
വാരാണസിയിൽ മഹാദേവനെ ആരാധിക്കുകയും സ്തുതിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവർ, എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതരായി, ശിവഗണങ്ങളിൽ പ്രധാനികളായി അറിയപ്പെടണം.
അന്യത്ര യോഗജ്ഞാനാഭ്യാം സംന്യാസാദഥവാന്യതഃ । പ്രാപ്യതേ തത്പരം സ്ഥാനം സഹസ്രേണൈവ ജന്മനാമ്
മറ്റെവിടെയും യോഗം, ജ്ഞാനം, സന്ന്യാസം മുതലായവയിലൂടെ പരമസ്ഥിതി നേടാം, പക്ഷേ അതിന് ആയിരം ജന്മങ്ങൾ വേണ്ടിവരും.
യേ ഭക്താ ദേവദേവേശി വാരാണസ്യാം വസംതി വൈ । തേ വിംദംതി പരം മോക്ഷമേകേനൈവ തു ജന്മനാ
ദേവതകളുടെ ഇശ്വരിയേ, വാരാണസിയിൽ വസിക്കുന്ന ഭക്തന്മാർക്ക്, ഒരു ജന്മം കൊണ്ടു തന്നെ പരമമോക്ഷം ലഭിക്കുന്നു.
യത്ര യോഗസ്തഥാ ജ്ഞാനം മുക്തിരേകേന ജന്മനാ । അവിമുക്തം തദാസാദ്യ നാന്യദിച്ഛേത്തപോവനമ്
ഒരു ജന്മത്തിൽ തന്നെ യോഗവും ജ്ഞാനവും മോക്ഷവും ലഭിക്കുന്ന അവിമുക്തം പ്രാപിച്ചാൽ, മറ്റേതെങ്കിലും തീർത്ഥം ആഗ്രഹിക്കാൻ ആവശ്യമില്ല.
യതോ മയാഽവിമുക്തം തദവിമുക്തം തതഃ സ്മൃതമ് । തദേവ ഗുഹ്യം ഗുഹ്യാനാമേതദ്വിജ്ഞാനമുച്യതേ
ഞാൻ അതിനെ അവിമുക്തം എന്ന് വിളിക്കുന്നതിനാലാണ് അതിന് ആ പേര് ലഭിച്ചത്; ഇതാണ് ഏറ്റവും രഹസ്യമായ രഹസ്യം, ഈ ജ്ഞാനമാണ് പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെടുന്നത്.
ജ്ഞാനാജ്ഞാനാഭിനിഷ്ഠാനാം പരമാനംദമിച്ഛതാമ് । യാഗതിര്വിദിതാ സുഭ്രൂഃ സാവിമുക്തേ മൃതസ്യ തു
ജ്ഞാനത്തിലോ അജ്ഞാനത്തിലോ നിലകൊള്ളുന്നവരും പരമാനന്ദം ആഗ്രഹിക്കുന്നവരും, അവിമുക്തത്തിൽ മരിച്ചാൽ അവരുടെ ഗതി അറിയപ്പെടുന്നു.
യാനി ചൈവാവിമുക്തസ്യ ദേഹേ ദൃഷ്ടാനി കൃത്സ്നശഃ । പുരീ വാരാണസീ തേഭ്യഃ സ്ഥാനേഭ്യോഽപ്യധികാ ശുഭാ
അവിമുക്തനായി ഉള്ളവന്റെ ശരീരത്തിൽ കാണുന്ന എല്ലാ ശുഭലക്ഷണങ്ങളേക്കാളും വാരാണസി നഗരം ഉത്തമവും ശുഭകരവുമാണ്.
യത്ര സാക്ഷാന്മഹാദേവോ ദേഹാംതേ സ്വയമീശ്വരഃ । വ്യാചഷ്ടേ താരകം ബ്രഹ്മ തത്രൈവ ഹ്യവിമുക്തയേ
അവിടെ, ശരീരം വിടുന്ന സമയത്ത്, മഹാദേവൻ തന്നെ നേരിട്ട് മോക്ഷം നൽകുന്ന ബ്രഹ്മതത്വം വെളിപ്പെടുത്തുന്നു, അവിമുക്തിക്ക് വേണ്ടി തന്നെയാണ് അത്.
യത്തത്പരതരം തത്ത്വമവിമുക്തമിതി ശ്രുതമ് । ഏകേന ജന്മനാ ദേവി വാരാണസ്യാം തദാപ്നുയാത്
പരമതത്വം അവിമുക്തം എന്നാണ് കേൾക്കപ്പെടുന്നത്; ദേവിയേ, വാരാണസിയിൽ ഒരൊറ്റ ജന്മം കൊണ്ടു തന്നെ അത് നേടാം.
ഭ്രൂമധ്യേ നാഭിമധ്യേ ച ഹൃദയേ ചൈവ മൂര്ധനി । യഥാവിമുക്തമാദിത്യേ വാരാണസ്യാം വ്യവസ്ഥിതമ്
കണ്ണിന് നടുവിലും, നാഭിയിൽ, ഹൃദയത്തിൽ, തലയിൽ എന്നിവിടങ്ങളിൽ അവിമുക്തം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നതുപോലെ, വാരാണസിയിലെ സൂര്യനിലും അതുണ്ട്.
വരണായാസ്തഥാ ചാസ്യാ മധ്യേ വാരാണസീപുരീ । തത്രൈവ സംസ്ഥിതം തത്ത്വം നിത്യമേവംവിമുക്തകമ്
വരാണയും അസിയും നദികളുടെ നടുവിലാണ് വാരാണസി നഗരം; അവിടെയാണ് സത്യം എന്നും അവിമുക്തമായി നിലകൊള്ളുന്നത്.
വാരാണസ്യാഃ പരം സ്ഥാനം ന ഭൂതം ന ഭവിഷ്യതി । യത്ര നാരായണോ ദേവോ മഹാദേവോ ദിവീശ്വരഃ
വാരാണസിയെക്കാൾ ഉന്നതമായ സ്ഥലം ഉണ്ടായിട്ടില്ല, ഉണ്ടാകുകയും ഇല്ല; അവിടെയാണ് നാരായണനും മഹാദേവനും ദിവ്യലോകത്തിലെ ഇശ്വരനും വസിക്കുന്നത്.
തത്ര ദേവാഃ സഗംധര്വാഃ സയക്ഷോരഗരാക്ഷസാഃ । ഉപാസതേ യം സതതം ദേവദേവഃ പിതാമഹഃ
അവിടെ ദേവന്മാരും ഗാന്ധർവന്മാരും യക്ഷന്മാരും നാഗന്മാരും രാക്ഷസന്മാരും ചേർന്ന്, ദേവദേവനായ പിതാമഹനെ എല്ലായ്പ്പോഴും ആരാധിക്കുന്നു.
മഹാപാതകിനോ ദേവി യേ തേഭ്യഃ പാപകൃത്തമാഃ । വാരാണസീം സമാസാദ്യ തേ യാംതി പരമാം ഗതിമ്
ദേവി, മഹാപാപികൾക്കിടയിലും ഏറ്റവും പാപികൾ വാരാണസിയിൽ എത്തുമ്പോൾ പരമാവസ്ഥയിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്.
തസ്മാന്മുമുക്ഷുര്നിയതോ വസേദ്വൈ മരണാംതകമ് । വാരാണസ്യാം മഹാദേവാജ്ജ്ഞാനം ലബ്ധ്വാ വിമുച്യതേ
അതിനാൽ മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ കൃത്യമായി മരണം വരെയും വാരാണസിയിൽ താമസിക്കണം. മഹാദേവനിൽ നിന്ന് ജ്ഞാനം ലഭിച്ചാൽ അവൻ മോചിതനാകും.
കിംതു വിഘ്നാ ഭവിഷ്യംതി പാപോപഹതചേതസഃ । തതോ നൈവാചരേത്പാപം കായേന മനസാ ഗിരാ
എന്നാൽ, പാപം കൊണ്ട് മനസ്സ് മങ്ങിയവർക്കു തടസ്സങ്ങൾ ഉണ്ടാകും. അതിനാൽ ശരീരത്താൽ, മനസ്സാൽ, വാക്കിലൂടെ പാപം ചെയ്യരുത്.
ഏതദ്രഹസ്യം ദേവാനാം പുരാണാനാം ച സുവ്രതേ । അവിമുക്താശ്രയം ജ്ഞാനം ന കശ്ചിദ്വേത്തി തത്ത്വതഃ
ദേവന്മാരുടെയും പുരാണങ്ങളുടെയും ഈ രഹസ്യം, സദാചാരിണി, അവിമുക്തത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്ന ജ്ഞാനം യഥാർത്ഥത്തിൽ ആരും അറിയുന്നില്ല.
നാരദ ഉവാച-। ദേവതാനാമൃഷീണാം ച ശൃണ്വതാം പരമേഷ്ഠിനാമ് । ദേവദേവേന കഥിതം സര്വപാപവിനാശനമ്
നാരദൻ പറഞ്ഞു: ദേവന്മാർക്കും ഋഷിമാർക്കും പരമേശ്വരന്മാർക്കും മുന്നിൽ ദേവദേവൻ എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്ന ഈ വചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു.
യഥാനാരായണഃ ശ്രേഷ്ഠോ ദേവാനാം പുരുഷോത്തമഃ । യഥേശ്വരാണാം ഗിരിശഃ സ്ഥാനാനാമേതദുത്തമമ്
ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ നാരായണനാണ്, അങ്ങനെ തന്നെ തിരുത്തരായ സ്ഥലങ്ങളിൽ ഗിരീശൻപോലെ വാരാണസി ഏറ്റവും ഉത്തമമാണ്.