കീടാഃ പിപീലികാശ്ചൈവ യേ ചാന്യേ മൃഗപക്ഷിണഃ । കാലേന നിധനം പ്രാപ്താ അവിമുക്തേ വരാനനേ
പുഴുക്കൾ, ഉറുമ്പുകൾ, മറ്റു മൃഗങ്ങൾ, പക്ഷികൾ എന്നിവ അവിമുക്തത്തിൽ മരണമടഞ്ഞാൽ—
ചംദ്രാര്ദ്ധമൌലയസ്ത്ര്യക്ഷാ മഹാവൃഷഭവാഹനാഃ । ശിവേ മമ പുരേ ദേവി ജായംതേ തത്ര മാനവാഃ
ചന്ദ്രൻറെ അർദ്ധം കിരീടമായി ധരിക്കുന്ന, മൂന്ന് കണ്ണുകൾ ഉള്ള, വലിയ കാളയെ കുതിരയാക്കുന്ന ഭഗവാന്റെ നഗരത്തിൽ, ദേവി, അങ്ങനെയുള്ളവർ മനുഷ്യരായി ജനിക്കുന്നു.
നാവിമുക്തേ മൃതഃ കശ്ചിന്നരകം യാതി കില്ബിഷീ । ഈശ്വരാനുഗൃഹീതാ ഹി സര്വേ യാംതി പരാം ഗതിമ്
അവിമുക്തത്തിൽ മരിക്കുന്ന ആരും, എത്ര പാപിയാണെങ്കിലും, നരകത്തിലേക്ക് പോകുന്നില്ല; അവരെല്ലാവർക്കും ഈശ്വരന്റെ കൃപ ലഭിച്ച് പരമാവസ്ഥയിലേക്ക് എത്താം.
മോക്ഷം സുദുര്ല്ലഭം മത്വാ സംസാരം ചാതിഭീഷണമ് । അശ്മനാ ചരണൌ ഭംക്ത്വാ വാരാണസ്യാം വസേന്നരഃ
മോക്ഷം അത്യന്തം ദുർലഭവും, ലോകജീവിതം അതി ഭയാനകവും ആണെന്ന് കരുതുമ്പോൾ, ഒരാൾക്ക് കല്ലുകൊണ്ട് കാലുകൾ തകർത്തെങ്കിലും വാരാണസിയിൽ താമസിക്കണം.
ദുര്ല്ലഭാ തപസാ ചാപി മൃതസ്യ പരമേശ്വരി । യത്ര തത്ര വിപന്നസ്യ ഗതിഃ സംസാരമോക്ഷണീ
പരമേശ്വരി, മറ്റെവിടെയും മരിച്ചാൽ തപസ്സുകൊണ്ടുപോലും മോക്ഷം ലഭിക്കാൻ വളരെ ദുർലഭമാണ്; പക്ഷേ അവിമുക്തത്തിൽ, സംസാരത്തിൽ നിന്ന് മോചനം ഉറപ്പാണ്.
പ്രസാദാജ്ജായതേ സമ്യക്മമ ശൈലേംദ്രനംദിനി । അപ്രവൃദ്ധാ ന പശ്യംതി മമ മായാവിമോഹിതാഃ
പർവതരാജന്റെ മകളേ, എന്റെ കൃപകൊണ്ടു മാത്രമാണ് അവിടെ യഥാർത്ഥത്തിൽ ജനനം ലഭിക്കുന്നത്; പക്വതയില്ലാത്തവർ എന്റെ മായയിൽ മയങ്ങി അതു കാണുന്നില്ല.
വിണ്മൂത്രരേതസാം മധ്യേ തേ വസംതി പുനഃ പുനഃ । ഹന്യമാനോഽപി യോ വിദ്വാന്വസേദ്വിഘ്നശതൈരപി
മലവും മൂത്രവും രേതസ്സും നിറഞ്ഞ ഇടയിൽ അവർ വീണ്ടും വീണ്ടും ജനിക്കുന്നു; എത്ര തടസ്സങ്ങൾ വന്നാലും, ജ്ഞാനിയാകുന്നവൻ അവിടെ തന്നെ തുടരണം.
സ യാതി പരമം സ്ഥാനം യത്ര ഗത്വാ ന ശോചതി । ജന്മമൃത്യുജരാമുക്തം പരം യാംതി ശിവാലയമ്
അവൻ പരമാവസ്ഥയിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്; അവിടെ എത്തിയാൽ ദുഃഖം ഇല്ല; ജനനം, മരണം, വയസ്സ് എന്നിവയിൽ നിന്ന് മോചിതനായി ശിവാലയത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.
അപുനര്മരണാനാം ഹി സാ ഗതിര്മോക്ഷകാംക്ഷിണാമ് । യാം പ്രാപ്യ കൃതകൃത്യഃ സ്യാദിതി മന്യംതി പംഡിതാഃ
പുനർജനനം ഇല്ലാത്തവരുടെ അവസ്ഥയാണത്; മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവരുടെ ലക്ഷ്യവും അതാണ്; അതിലേയ്ക്ക് എത്തുമ്പോൾ ജീവിതം പൂർത്തിയായതാണെന്ന് പണ്ഡിതർ കരുതുന്നു.
ന ദാനൈര്ന തപോഭിശ്ച ന യജ്ഞൈര്നാപി വിദ്യയാ । പ്രാപ്യതേ ഗതിരുത്കൃഷ്ടാ യാവിമുക്തേ തു ലഭ്യതേ
ദാനംകൊണ്ടും, തപസ്സുകൊണ്ടും, യാഗങ്ങളാലും, വിജ്ഞാനത്താലും ആ പരമാവസ്ഥ ലഭ്യമല്ല; പക്ഷേ അവിമുക്തത്തിൽ അതു ലഭ്യമാണ്.
നാനാവര്ണാ വിവര്ണാശ്ച ചാംഡാലാദ്യാ ജുഗുപ്സിതാഃ । കില്ബിഷൈഃ പൂര്ണദേഹാശ്ച വിശിഷ്ടൈഃ പാതകൈസ്തഥാ
നാനാജാതികളും, വർണ്ണമില്ലാത്തവരും, ചാണ്ഡാളാദികളും, നിന്ദ്യരും, വലിയ പാപങ്ങൾ നിറഞ്ഞവരും—
ഭേഷജം പരമം തേഷാമവിമുക്തം വിദുര്ബുധാഃ । അവിമുക്തം പരം ജ്ഞാനമവിമുക്തം പരം പദമ്
അവർക്കു അവിമുക്തം എന്നത് പരമൗഷധമാണെന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു; അവിമുക്തം പരമജ്ഞാനവും, പരമപദവിയും ആണു.
അവിമുക്തം പരം തത്ത്വമവിമുക്തം പരം ശിവമ് । കൃത്വാ വൈ നൈഷ്ഠികീം ദീക്ഷാമവിമുക്തേ വസംതി യേ
അവിമുക്തം പരമതത്ത്വവും പരമശിവനും തന്നെയാണ്; അവിടെ നിർബന്ധിതവ്രതം എടുത്ത് താമസിക്കുന്നവർ—
തേഷാം തത്പരമം ജ്ഞാനം ദദാമ്യംതേ പരം പദമ് । പ്രയാഗം നൈമിഷാരണ്യം ശ്രീശൈലോഽഥ മഹാബലമ്
അവർക്കു ഞാൻ ആ പരമജ്ഞാനം നൽകുന്നു; അവസാനം പരമപദവും ലഭിക്കും; പ്രയാഗം, നൈമിഷാരണ്യം, ശ്രീശൈലം, മഹാബലം—
കേദാരം ഭദ്രകര്ണം തു ഗയാ പുഷ്കരമേവ ച । കുരുക്ഷേത്രം ഭദ്രകോടിര്നര്മദാമ്രാതകേശ്വരീ
കേദാരം, ഭദ്രകർണം, ഗയ, പുഷ്കരം, കുറുക്ഷേത്രം, ഭദ്രകോടി, നർമദ, അമൃതകേശ്വരി—
ശാലഗ്രാമം ച കുബ്ജാമ്രം കോകാമുഖമനുത്തമമ് । പ്രഭാസം വിജയേശാനം ഗോകര്ണം ഭദ്രകര്ണകമ്
ശാലഗ്രാമം, കുബ്ജാംരം, കോകാമുഖം എന്ന ഉത്തമസ്ഥലം, പ്രഭാസം, വിജയേശാനം, ഗോകർണം, ഭദ്രകർണകം—
ഏതാനി പുണ്യസ്ഥാനാനി ത്രൈലോക്യേ വിശ്രുതാനി ഹ । ന യാസ്യംതി പരം തത്ത്വം വാരാണസ്യാം യഥാ മൃതാഃ
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും പ്രശസ്തമായ ഈ പുണ്യസ്ഥലങ്ങൾ, വാരാണസിയിൽ മരിക്കുന്നവരെപ്പോലെ പരമതത്വം നൽകുന്നില്ല.
വാരാണസ്യാം വിശേഷേണ ഗംഗാ ത്രിപഥഗാമിനീ । പ്രവിഷ്ടാ നാശയേത്പാപം ജന്മാംതരശതൈഃ കൃതമ്
വാരാണസിയിൽ പ്രത്യേകിച്ച്, മൂന്നു വഴികളിലൂടെ ഒഴുകുന്ന ഗംഗ, അവിടെ പ്രവേശിച്ചാൽ നൂറുകണക്കിന് ജന്മങ്ങളിൽ ചെയ്ത പാപങ്ങൾ പോലും നശിപ്പിക്കുന്നു.
അന്യത്ര സുലഭാ ഗംഗാ ശ്രാദ്ധം ദാനം തപോ ജപഃ । വ്രതാനി സര്വമേവൈതദ്വാരാണസ്യാം സുദുര്ല്ലഭമ്
മറ്റെവിടെയും ഗംഗയും, പിതൃകർമ്മവും, ദാനവും, തപസ്സും, ജപവും, വ്രതങ്ങളും എളുപ്പത്തിൽ ലഭ്യമാണ്; പക്ഷേ വാരാണസിയിൽ ഇവയെല്ലാം അത്യന്തം അപൂർവം.
ജപേച്ച ജുഹുയാന്നിത്യം ദദാത്യര്ചയതേഽമരാന് । വായുഭക്ഷശ്ച സതതം വാരാണസ്യാം സ്ഥിതോ നരഃ
വാരാണസിയിൽ താമസിച്ച് ഒരാൾ നിത്യമായി ജപിക്കുകയും ഹോമം നടത്തുകയും ദാനം ചെയ്യുകയും ദേവന്മാരെ പൂജിക്കുകയും എന്നും വായുവിൽ മാത്രം ജീവിക്കുകയും ചെയ്താൽ,
യദി പാപോ യദി ശഠോ യദി വാ ധാര്മികോ നരഃ । വാരാണസീം സമാസാദ്യ പുനാതി സകലം കുലമ്
അവൻ പാപിയാണോ, കപടനാണോ, ധാർമ്മികനാണോ എന്നതല്ല; വാരാണസി പ്രാപിച്ചാൽ അവൻ തന്റെ മുഴുവൻ കുടുംബത്തെയും ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു.
വാരാണസ്യാം യേഽര്ചയംതി മഹാദേവം സ്തുവംതി വൈ । സര്വപാപവിനിര്മുക്താസ്തേ വിജ്ഞേയാ ഗണേശ്വരാഃ
വാരാണസിയിൽ മഹാദേവനെ ആരാധിക്കുകയും സ്തുതിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവർ, എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതരായി, ശിവഗണങ്ങളിൽ പ്രധാനികളായി അറിയപ്പെടണം.
അന്യത്ര യോഗജ്ഞാനാഭ്യാം സംന്യാസാദഥവാന്യതഃ । പ്രാപ്യതേ തത്പരം സ്ഥാനം സഹസ്രേണൈവ ജന്മനാമ്
മറ്റെവിടെയും യോഗം, ജ്ഞാനം, സന്ന്യാസം മുതലായവയിലൂടെ പരമസ്ഥിതി നേടാം, പക്ഷേ അതിന് ആയിരം ജന്മങ്ങൾ വേണ്ടിവരും.
യേ ഭക്താ ദേവദേവേശി വാരാണസ്യാം വസംതി വൈ । തേ വിംദംതി പരം മോക്ഷമേകേനൈവ തു ജന്മനാ
ദേവതകളുടെ ഇശ്വരിയേ, വാരാണസിയിൽ വസിക്കുന്ന ഭക്തന്മാർക്ക്, ഒരു ജന്മം കൊണ്ടു തന്നെ പരമമോക്ഷം ലഭിക്കുന്നു.
യത്ര യോഗസ്തഥാ ജ്ഞാനം മുക്തിരേകേന ജന്മനാ । അവിമുക്തം തദാസാദ്യ നാന്യദിച്ഛേത്തപോവനമ്
ഒരു ജന്മത്തിൽ തന്നെ യോഗവും ജ്ഞാനവും മോക്ഷവും ലഭിക്കുന്ന അവിമുക്തം പ്രാപിച്ചാൽ, മറ്റേതെങ്കിലും തീർത്ഥം ആഗ്രഹിക്കാൻ ആവശ്യമില്ല.
യതോ മയാഽവിമുക്തം തദവിമുക്തം തതഃ സ്മൃതമ് । തദേവ ഗുഹ്യം ഗുഹ്യാനാമേതദ്വിജ്ഞാനമുച്യതേ
ഞാൻ അതിനെ അവിമുക്തം എന്ന് വിളിക്കുന്നതിനാലാണ് അതിന് ആ പേര് ലഭിച്ചത്; ഇതാണ് ഏറ്റവും രഹസ്യമായ രഹസ്യം, ഈ ജ്ഞാനമാണ് പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെടുന്നത്.
ജ്ഞാനാജ്ഞാനാഭിനിഷ്ഠാനാം പരമാനംദമിച്ഛതാമ് । യാഗതിര്വിദിതാ സുഭ്രൂഃ സാവിമുക്തേ മൃതസ്യ തു
ജ്ഞാനത്തിലോ അജ്ഞാനത്തിലോ നിലകൊള്ളുന്നവരും പരമാനന്ദം ആഗ്രഹിക്കുന്നവരും, അവിമുക്തത്തിൽ മരിച്ചാൽ അവരുടെ ഗതി അറിയപ്പെടുന്നു.
യാനി ചൈവാവിമുക്തസ്യ ദേഹേ ദൃഷ്ടാനി കൃത്സ്നശഃ । പുരീ വാരാണസീ തേഭ്യഃ സ്ഥാനേഭ്യോഽപ്യധികാ ശുഭാ
അവിമുക്തനായി ഉള്ളവന്റെ ശരീരത്തിൽ കാണുന്ന എല്ലാ ശുഭലക്ഷണങ്ങളേക്കാളും വാരാണസി നഗരം ഉത്തമവും ശുഭകരവുമാണ്.
യത്ര സാക്ഷാന്മഹാദേവോ ദേഹാംതേ സ്വയമീശ്വരഃ । വ്യാചഷ്ടേ താരകം ബ്രഹ്മ തത്രൈവ ഹ്യവിമുക്തയേ
അവിടെ, ശരീരം വിടുന്ന സമയത്ത്, മഹാദേവൻ തന്നെ നേരിട്ട് മോക്ഷം നൽകുന്ന ബ്രഹ്മതത്വം വെളിപ്പെടുത്തുന്നു, അവിമുക്തിക്ക് വേണ്ടി തന്നെയാണ് അത്.
യത്തത്പരതരം തത്ത്വമവിമുക്തമിതി ശ്രുതമ് । ഏകേന ജന്മനാ ദേവി വാരാണസ്യാം തദാപ്നുയാത്
പരമതത്വം അവിമുക്തം എന്നാണ് കേൾക്കപ്പെടുന്നത്; ദേവിയേ, വാരാണസിയിൽ ഒരൊറ്റ ജന്മം കൊണ്ടു തന്നെ അത് നേടാം.