തത്ര കര്ണഹ്രദേ സ്നാത്വാ ദേവമഭ്യര്ച്യ ശംകരമ് । ന ദുര്ഗതിമവാപ്നോതി സ്വര്ഗലോകം ച ഗച്ഛതി
അവിടെ കര്ണഹ്രദത്തില് സ്നാനം ചെയ്ത് ശങ്കരനെ ആരാധിച്ചാല്, ദു:ഖകരമായ ഗതിയിലേക്കു പോകുന്നില്ല; സ്വര്ഗലോകത്തിലേക്കാണ് പോകുന്നത്.
തതഃ കുബ്ജാമ്രകം ഗച്ഛേത്തീര്ഥസേവീ യഥാക്രമമ് । ഗോസഹസ്രമവാപ്നോതി സ്വര്ഗലോകം ച ഗച്ഛതി
അതിനുശേഷം, തീര്ഥാടകന് ക്രമാനുസരണം കുബ്ജാമ്രകത്തിലേക്ക് പോകണം; അവിടെ ആയിരം പശുക്കള് ദാനം ചെയ്തതിന്റെ ഫലവും സ്വര്ഗലോകവും ലഭിക്കും.
അരുംധതീവടം ഗച്ഛേത്തീര്ഥസേവീ നരാധിപ । സാമുദ്രകമുപസ്പൃശ്യ ത്രിരാത്രോപോഷിതോ നരഃ
പുണ്യസ്ഥലങ്ങളിൽ സേവനം ചെയ്യുന്ന രാജാവ് അരുന്ധതീ വൃക്ഷത്തിൻ അടുക്കൽ ചെന്നു, സാമുദ്രകത്തെ സ്പർശിച്ച്, മൂന്നു രാത്രി ഉപവാസം ചെയ്താൽ,
ഗോസഹസ്രഫലം വിംദ്യാത്സ്വര്ഗലോകം ച ഗച്ഛതി । ബ്രഹ്മാവര്ത്തം തതോ ഗച്ഛേദ്ബ്രഹ്മചാരീ സമാഹിതഃ
അവന് ആയിരം പശുക്കളുടെ ഫലം ലഭിച്ച് സ്വർഗ്ഗത്തിൽ എത്തും; പിന്നെ, ഭക്തിയോടെ ബ്രഹ്മചാരിയായി ബ്രഹ്മാവർത്തത്തിലേക്ക് പോകണം.
അശ്വമേധമവാപ്നോതി സ്വര്ഗലോകം ച ഗച്ഛതി । യമുനാപ്രഭവം ഗച്ഛേത്സമുപസ്പൃശ്യ യാമുനമ്
അവന് അശ്വമേധയാഗത്തിന്റെ ഫലം ലഭിച്ച് സ്വർഗ്ഗത്തിൽ എത്തും; യമുനയുടെ തീരത്ത് എത്തി, യമുനാ ജലത്തിൽ കുളിച്ച്, യമുനയുടെ ഉദ്ഭവസ്ഥലത്തേക്ക് പോകണം.
അശ്വമേധഫലം ലബ്ധ്വാ ബ്രഹ്മലോകേ മഹീയതേ । ദര്വീസംക്രമണം പ്രാപ്യ തീര്ഥം ത്രൈലോക്യവിശ്രുതമ്
അശ്വമേധയാഗഫലം നേടി, ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടും; മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും പ്രശസ്തമായ ദർവീസംക്രമണ തീർഥത്തിൽ എത്തുമ്പോൾ,
അശ്വമേധമവാപ്നോതി സ്വര്ഗലോകം ച ഗച്ഛതി । സിംധോശ്ച പ്രഭവം ഗത്വാ സിദ്ധഗംധര്വസേവിതമ്
അവന് അശ്വമേധയാഗത്തിന്റെ ഫലം ലഭിച്ച് സ്വർഗ്ഗത്തിൽ എത്തും; സിദ്ധന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും ആരാധിക്കുന്ന സിന്ധുവിന്റെ ഉദ്ഭവസ്ഥലത്തേക്ക് എത്തണം.
തത്രോഷ്യ രജനീഃ പംച ദദ്യാദ്ബഹുസുവര്ണകമ് । അഥ ദേവീം സമാസാദ്യ നരഃ പരമദുര്ഗമാമ്
അവിടെ അഞ്ചു രാത്രികൾ താമസിച്ച് ധാരാളം പൊന്നു ദാനം ചെയ്യണം; പിന്നെ ഏറ്റവും ദുർഗമമായ ദേവിയെ സമീപിക്കണം.
അശ്വമേധമവാപ്നോതി ഗച്ഛേച്ചൌശനസീം ഗതിമ് । ഋഷികുല്യാം സമാസാദ്യ വസിഷ്ഠം ചൈവ ഭാരത
അശ്വമേധഫലം ലഭിച്ച്, ഉശനസ്സിന്റെ മാർഗ്ഗം പ്രാപിക്കും; ഋഷികുല്യയിലും വസിഷ്ഠനിലും എത്തണം, ഭാരത.
വസിഷ്ഠം സമതിക്രമ്യ സര്വേ വര്ണാ ദ്വിജാതയഃ । ഋഷികുല്യാം നരഃ സ്നാത്വാ ഋഷിലോകം പ്രപദ്യതേ
വസിഷ്ഠനെ കടന്ന് എല്ലാ വർണ്ണക്കാരും ദ്വിജന്മാരും, ഋഷികുല്യയിൽ കുളിച്ചാൽ, മനുഷ്യൻ ഋഷിമാരുടെ ലോകം പ്രാപിക്കും.
യദി തത്ര വസേന്മാസം ശാകാഹാരോ നരാധിപ । ഭൃഗുതുംഗം സമാസാദ്യ വാജിമേധഫലം ലഭേത്
അവിടെ ഒരു മാസം വെജിറ്റബിളുകൾ മാത്രം കഴിച്ച് താമസിച്ചാൽ, ഭൃഗുതുങ്ഗത്തിൽ എത്തുമ്പോൾ, വാജിമേധയാഗഫലം ലഭിക്കും.
ഗത്വാ വീരപ്രമോക്ഷം ച സര്വപാപൈഃ പ്രമുച്യതേ । കാര്തികമാഘയോശ്ചൈവ തീര്ഥമാസാദ്യ ദുര്ലഭമ്
വീരപ്രമോക്ഷം എന്ന പുണ്യസ്ഥലത്തേക്ക് ചെന്നാൽ, എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചനം ലഭിക്കും; കാർത്തികയിലും മാഘയിലും ദുർലഭമായ ആ തീർഥത്തിൽ,
അഗ്നിഷ്ടോമാതിരാത്രാഭ്യാം ഫലം പ്രാപ്നോതി പുണ്യകൃത് । തതഃ സംധ്യാം സമാസാദ്യ വിദ്യാതീര്ഥമനുത്തമമ്
പുണ്യപ്രവർത്തകൻ അഗ്നിഷ്ടോമവും അതിരാത്രയാഗവും ചെയ്തതിന്റെ ഫലം നേടും; പിന്നെ, സംധ്യ എന്ന ഉത്തമമായ ജ്ഞാനതീർഥത്തിൽ എത്തണം.
ഉപസ്പൃശേത്സ വിദ്യാനാം സര്വാസാം പാരഗോ ഭവേത് । മഹാശ്രമേ വസേദ്രാത്രിം സര്വപാപപ്രമോചനേ
അവിടെ ജലം സ്പർശിച്ചാൽ, എല്ലായ്പ്പോഴും ജ്ഞാനത്തിൽ പൂർണ്ണനാകും; മഹാശ്രമത്തിൽ ഒരു രാത്രി താമസിച്ചാൽ, എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചനം ലഭിക്കും.
ഏകകാലം നിരാഹാരോ ലോകാന്സംവസതേ ശുഭാന് । ഷഷ്ഠകാലോപവാസേന മാസമുഷ്യ മഹാലയേ
ദിവസത്തിൽ ഒരിക്കൽ മാത്രം ഉപവസിച്ചാൽ, അവൻ പുണ്യലോകങ്ങളിൽ വാസം ചെയ്യും; ആ മഹാലയത്തിൽ ഒരു മാസം ആറു പ്രാവശ്യം ഉപവസിച്ചാൽ,
തീര്ണസ്താരയതേ ജംതൂന്ദശപൂര്വാന്ദശാപരാന് । ദൃഷ്ട്വാ മാഹേശ്വരം പുണ്യം പരം സുരനമസ്കൃതമ്
അവൻ കടന്നുപോയാൽ, പത്തു മുൻപുള്ളവരെയും പത്തു പിന്നെയുള്ളവരെയും മോചിപ്പിക്കും; ദേവന്മാർ ആരാധിക്കുന്ന മഹേശ്വരനെ കണ്ട്,
കൃതാര്ഥഃ സര്വകൃത്യേഷു ന ശോചേന്മരണം ക്വചിത് । സര്വപാപവിശുദ്ധാത്മാ വിംദ്യാദ്ബഹുസുവര്ണകമ്
എല്ലാ കര്മ്മങ്ങളിലും സഫലനായി, എവിടെയും മരണത്തെക്കുറിച്ച് ദുഃഖിക്കേണ്ടതില്ല; എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും ആത്മാവ് ശുദ്ധിയാകുന്നു, ധാരാളം പൊന്നു ലഭിക്കും.
അഥ വേതസികാം ഗച്ഛേത്പിതാമഹനിഷേവിതാമ് । അശ്വമേധമവാപ്നോതി ഗതിം ച പരമാം വ്രജേത്
പിന്നെ, പിതാക്കന്മാർ ആദരിച്ച വേതസികയിലേക്ക് പോകണം; അവന് അശ്വമേധയാഗഫലവും പരമഗതിയും ലഭിക്കും.
അഥ സുംദരികാം തീര്ഥം പ്രാപ്യ സിദ്ധനിഷേവിതാമ് । രൂപസ്യ ഭാഗീ ഭവതി ദൃഷ്ടമേതത്പുരാതനൈഃ
ശേഷം, സിദ്ധന്മാർ ആരാധിക്കുന്ന സുന്ദരികാ തീർഥത്തിൽ എത്തുമ്പോൾ, പുരാതനർ കണ്ടതുപോലെ, അവന് സൗന്ദര്യം ലഭിക്കും.
തതോ ബ്രാഹ്മണികാം ഗത്വാ ബ്രഹ്മചാരീ സമാഹിതഃ । പദ്മവര്ണേന യാനേന ബ്രഹ്മലോകം പ്രപദ്യതേ
പിന്നെ, ബ്രാഹ്മണികയിലേക്കു ഭക്തിയോടെ ബ്രഹ്മചാരിയായി പോയാൽ, പദ്മവർണ്ണമായ വാഹനത്തിൽ ബ്രഹ്മലോകം പ്രാപിക്കും.
തതശ്ച നൈമിഷം ഗച്ഛേത്പുണ്യം ദ്വിജനിഷേവിതമ് । തത്ര നിത്യം നിവസതി ബ്രഹ്മാ ദേവഗണൈഃ സഹ
അതിനുശേഷം, പുണ്യമായും ദ്വിജന്മാർ ആരാധിക്കുന്നതുമായ നൈമിഷം എന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് പോകണം. അവിടെ ബ്രഹ്മാവ് ദേവതകളോടൊപ്പം എല്ലായ്പ്പോഴും വസിക്കുന്നു.
നൈമിഷം പ്രാര്ഥയാനസ്യ പാപസ്യാര്ദ്ധം പ്രണശ്യതി । പ്രവിഷ്ടമാനസ്തു നരഃ സര്വപാപാത്പ്രമുച്യതേ
നൈമിഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവന്റെ പാപം പകുതിയായി നശിക്കും; എന്നാൽ അതിൽ കയറിയാൽ ആൾക്ക് എല്ലാ പാപങ്ങളും വിട്ടുമാറും.
യുധിഷ്ഠിര ഉവാച- വാരാണസ്യാശ്ച മാഹാത്മ്യം സംക്ഷേപാത്കഥിതം ത്വയാ । വിസ്തരേണ മുനേ ബ്രൂഹി തദാ പ്രീണാതി മേ മനഃ
യുധിഷ്ഠിരൻ ചോദിച്ചു: വാരാണസിയുടെ മഹത്വം നീ സംക്ഷിപ്തമായി പറഞ്ഞുവല്ലോ; മഹർഷേ, അതിന്റെ വിശദാംശങ്ങൾ എനിക്ക് പറയൂ, അതു കേൾക്കുമ്പോൾ എന്റെ മനസ്സ് സന്തോഷംകൊള്ളുന്നു.
നാരദ ഉവാച-। അത്രേതിഹാസം വക്ഷ്യാമി വാരാണസ്യാ ഗുണാശ്രയമ് । യസ്യ ശ്രവണമാത്രേണ മുച്യതേ ബ്രഹ്മഹത്യയാ
നാരദൻ പറഞ്ഞു: ഇവിടെ ഞാൻ വാരാണസിയുടെ ഗുണങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു പുരാതനകഥ പറയാം; അതു കേൾക്കുന്നതുമാത്രം കൊണ്ട് തന്നെ ബ്രഹ്മഹത്യാപാപത്തിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കും.
മേരുശൃംഗേ പുരാ ദേവമീശാനം ത്രിപുരദ്വിഷമ് । ദേവാസനഗതാ ദേവീ മഹാദേവമപൃച്ഛത
ഒരു സമയത്ത്, മേരുപർവതത്തിന്റെ മുകളിൽ ദേവതകളുടെ ഇടയിൽ ഇരുന്ന ദേവി മഹാദേവനോടു ചോദിച്ചു.
ദേവ്യുവാച-। ദേവദേവ മഹാദേവ ഭക്താനാമാര്തിനാശന । കഥം ത്വാം പുരുഷോ ദേവമചിരാദേവ പശ്യതി
ദേവി ചോദിച്ചു: ദേവദേവനേ, മഹാദേവാ, ഭക്തരുടെ ദു:ഖം നീക്കുന്നവനേ, ഒരു മനുഷ്യൻ എങ്ങനെ വേഗത്തിൽ നിന്നെ ദർശിക്കാമെന്നു പറയൂ.
സാംഖ്യയോഗസ്തഥാ ധ്യാനം കര്മയോഗോഽഥ വൈദികഃ । ആയാസബഹുലാ ലോകേ യാനി ചാന്യാനി ശംകര
സാംഖ്യയോഗവും ധ്യാനവും കർമയോഗവും വൈദികകർമ്മങ്ങളും, ശംകരാ, ലോകത്തിൽ ഇവയും മറ്റു മാർഗങ്ങളും എല്ലാം വലിയ പരിശ്രമം ആവശ്യപ്പെടുന്നതാണ്.
യേന വിശ്രാംതചിത്താനാം യോഗിനാം കര്മിണാമപി । ദൃശ്യോ ഹി ഭഗവാന്സൂക്ഷ്മഃ സര്വേഷാമഥ ദേഹിനാമ്
ചിന്ത ശാന്തമായ യോഗികൾക്കും കർമനിരതർക്കും, ശരീരധാരികൾക്കുമെല്ലാം, അദൃശ്യനായ ഭഗവാൻ എങ്ങനെയാണ് ദർശനമാകുന്നത്?
ഏതദ്ഗുഹ്യതമം ജ്ഞാനം ഗൂഢം ശക്രാദിസേവിതമ് । ഹിതായ സര്വഭൂതാനാം ബ്രൂഹി കാമാഗ്നിനാശനമ്
ഇന്ദ്രാദികൾ ആരാധിക്കുന്നതും ഏറ്റവും രഹസ്യമായതുമായ ഈ ജ്ഞാനം, എല്ലാ ജീവികൾക്കും ഉപകാരപ്രദമായതും, കാമാഗ്നി നശിപ്പിക്കുന്നതുമായത് ദയവായി പറയൂ.
ഈശ്വര ഉവാച-। അവാച്യമത്ര വിജ്ഞാനം ജ്ഞാനമജ്ഞൈര്ബഹിഷ്കൃതമ് । വക്ഷ്യേ തവ യഥാതത്ത്വം യദുക്തം പരമര്ഷിഭിഃ
ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു: ഈ ജ്ഞാനം ഇവിടെ പറയാൻ പാടില്ല, അജ്ഞന്മാർ അതിനെ തള്ളിക്കളയുന്നു; എന്നിരുന്നാലും, മഹർഷിമാർ പറഞ്ഞതുപോലെ അതിന്റെ യഥാർത്ഥം ഞാൻ നിന്നോട് പറയുന്നു.