നിര്മോഹോ ജിതകാമശ്ച ധ്യാനകോശോ ഗുണാധികഃ । ഏതേ ഗൃഹവിരക്താശ്ച ചത്വാരോ ദ്വിജസൂനവഃ
നിർമോഹൻ, ജിതകാമൻ, ധ്യാനകോശൻ, ഗുണാധികൻ—ഈ നാല് ദ്വിജപുത്രന്മാർ കുടുംബത്തിൽ നിന്ന് അകന്നവരാണ്.
ചതുര്ഥാശ്രമമാപന്നാഃ സര്വകാമവിനിസ്പൃഹാഃ । ഗ്രാമൈകവാസിനഃ സര്വേ നിഃസംഗാ നിഷ്പരിഗ്രഹാഃ
അവരൊക്കെ നാലാം ആശ്രമം സ്വീകരിച്ചു, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതരായി, ഒരു ഗ്രാമത്തിൽ മാത്രം താമസിച്ചു, ബന്ധങ്ങളില്ലാതെ, സ്വത്തുക്കളില്ലാതെ.
നിരാശാ നിഷ്പ്രയത്നാശ്ച സമ ലോഷ്ടാശ്മകാംചനാഃ । യേനകേനചിദാച്ഛന്നാ യേനകേനചിദാശിതാഃ
അവർക്കു പ്രതീക്ഷയില്ല, പരിശ്രമമില്ല; മണ്ണ്, കല്ല്, പൊൻ എന്നിവയെ ഒരുപോലെ കാണുന്നു; എന്തെങ്കിലും വസ്ത്രം ധരിക്കുന്നു, കിട്ടിയതൊക്കെ ഭക്ഷിക്കുന്നു.
സായംഗ്രഹാസ്തഥാ നിത്യം വിഷ്ണുധ്യാനപരായണാഃ । ജിതനിദ്രാ ജിതാഹാരാ വാതശീതസഹിഷ്ണവഃ
എല്ലാ ദിവസവും സായംപൂജകൾ ആചരിച്ചു, വിഷ്ണുവിൽ ധ്യാനത്തിൽ മുഴുകി, ഉറക്കത്തെയും ഭക്ഷണത്തെയും ജയിച്ചു, കാറ്റിനെയും തണുപ്പിനെയും സഹിച്ചു.
പശ്യംതോ വിഷ്ണുരൂപേണ ജഗത്സര്വം ചരാചരമ് । ചരംതി ലീലയാ പൃഥ്വദ്യംതേഽന്യോന്യം മൌനമാസ്ഥിതാഃ
വിഷ്ണുവിന്റെ രൂപത്തിൽ ചലിക്കുന്നതും അചലമായതുമായ ലോകം മുഴുവൻ കാണുന്നു; ഭൂമിയിൽ സന്തോഷത്തോടെ സഞ്ചരിക്കുന്നു, പരസ്പരം മൗനം പാലിക്കുന്നു.
ന കുര്വംതി ക്രിയാം കാംചിദര്ഥമാത്രം ഹി യോഗിനഃ । ദൃഷ്ടജ്ഞാനാ അസംദേഹാശ്ചിദ്വികാര വിശാരദാഃ
ഈ യോഗികൾ ആനുകൂല്യത്തിനായി യാതൊരു പ്രവൃത്തിയും ചെയ്തില്ല; നേരിട്ട് അറിവ് നേടിയവർ, സംശയമില്ലാത്തവർ, ചിന്തയുടെ മാറ്റങ്ങളിൽ നിപുണർ.
ഏവം തേ തവ വിപ്രസ്യ പൂര്വമഷ്ടമജന്മനി । തിഷ്ഠതോ മധ്യദേശേഷു പുത്രദാരകുടുംബിനഃ
ഇങ്ങനെ, നിന്റെ എട്ടാം പഴയ ജന്മത്തിൽ ബ്രാഹ്മണനായി, മധ്യദേശങ്ങളിൽ പുത്രന്മാരും ഭാര്യയും കുടുംബവും കൂടെ താമസിച്ചിരുന്നപ്പോൾ—
ഗേഹം താവകമാജഗ്മുര്മധ്യാഹ്നേ ക്ഷുത്പിപാസിതാഃ । വൈശ്വദേവാംതരേ കാലേ ത്വയാ ദൃഷ്ടാ ഗൃഹാംഗണേ
അവരൊക്കെ അർദ്ധദിവസത്തിൽ, വിശ്വദേവ പൂജയുടെ ഇടവേളയിൽ, വിശപ്പും ദാഹവും കൊണ്ട് നിന്റെ വീട്ടിലേക്ക് എത്തി; നീ അവരെ വീട്ടുമുറ്റത്ത് കണ്ടു.
സഗദ്ഗദം സാശ്രുനേത്രം സഹര്ഷം ച സസംഭ്രമമ് । ദംഡവത്പ്രണിപാതേന ബഹുമാനപുരഃസരമ്
നിന്റെ ശബ്ദം വിറയ്ത്തും, കണ്ണിൽ കണ്ണീരും, സന്തോഷവും ആവേശവും നിറഞ്ഞ്, നീ അവരെ വലിയ ആദരവോടെ ദണ്ഡവത്പ്രണാമം ചെയ്ത് സ്വീകരിച്ചു.
പ്രണമ്യ ചരണൌ മൂര്ധ്നാ കൃത്വാ പാണിയുഗാഞ്ജലിമ് । തദാഭിനന്ദിതാഃ സര്വേ തയാ സൂനൃതയാ ഗിരാ
അവരുടെ കാലുകൾ തലയിൽ സ്പർശിച്ച്, കൈകൾ ചേർത്ത്, സ്നേഹപൂർവ്വം വാക്കുകൾ കൊണ്ട് അവരെ സ്വാഗതം ചെയ്തു.
അദ്യ മേ സഫലം ജന്മ ജീവിതം സഫലം തഥാ । അദ്യ വിഷ്ണുഃ പ്രസന്നോ മേ സനാഥോഽദ്യാസ്മി പാവനഃ
'ഇന്ന് എന്റെ ജന്മം ഫലപ്രദമായിരിക്കുന്നു, ജീവിതവും ഫലപ്രദമായിരിക്കുന്നു; ഇന്ന് വിഷ്ണു എന്നോട് സന്തോഷം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു, ഇന്ന് ഞാൻ സംരക്ഷിതനും ശുദ്ധനും ആയിരിക്കുന്നു.'
ധന്യോഽസ്മ്യദ്യ ഗൃഹം ധന്യം ധന്യാ അദ്യ കുടുംബിനഃ । മമാദ്യ പിതരോ ധന്യാ ധന്യാ ഗാവഃ ശ്രുതം ധനമ്
'ഇന്ന് ഞാൻ ഭാഗ്യവാനാണ്, എന്റെ വീട് ഭാഗ്യവാനാണ്, കുടുംബം ഭാഗ്യവാനാണ്; ഇന്ന് എന്റെ പിതാക്കന്മാർ ഭാഗ്യവാനാണ്, പശുക്കൾ, പഠനം, ധനം—all ഭാഗ്യവാനാണ്.'
യദ്ദൃഷ്ടൌ ഭവതാം പാദൌ താപത്രയഹരൌ മയാ । ഭവതാം ദര്ശനം യസ്മാദ്ധന്യസ്യൈവ ഹരേരിവ
'നിങ്ങളുടെ പാദങ്ങൾ ഞാൻ കണ്ടതുകൊണ്ട്, അതു മൂന്നു തരത്തിലുള്ള ദുഃഖങ്ങൾ നീക്കം ചെയ്യുന്നു; നിങ്ങളുടെ ദർശനം ഹരിയുടെ ദർശനത്തേക്കാൾ ഭാഗ്യവാനാണ്.'
ഏവം സംപൂജ്യ കൃത്വാ തു പാദപ്രക്ഷാലനം തഥാ । ധൃതം മൂര്ധ്നി വിശാംശ്രേഷ്ഠ ശ്രദ്ധയാ പരയാ തദാ
ഇങ്ങനെ അവരെ ആദരിച്ച്, പാദങ്ങൾ കഴുകി, ആ വെള്ളം വലിയ വിശ്വാസത്തോടെ തലയിൽ വെച്ചു, വിശ്രുതനായ പുരുഷനേ.
യത്ര പാദോദകം വൈശ്യ ശ്രദ്ധയാ ശിരസാ ധൃതമ് । ഗംധപുഷ്പാക്ഷതൈര്ധൂപൈര്ദീപൈര്ഭാവപുരഃസരമ്
വിശ്വാസത്തോടെ പാദജലം തലയില് വച്ച്, സുഗന്ധമുള്ള പുഷ്പങ്ങളും അക്ഷതയും ധൂപവും ദീപങ്ങളുമായി, ഹൃദയത്തില് ഭക്തിയോടെ വൈശ്യന് അര്പ്പിക്കുന്ന സ്ഥലത്ത്—
സംപൂജ്യ സുംദരാന്നേന ഭോജിതാ യതയസ്തഥാ । തൃപ്താഃ പരമഹംസാസ്തേ വിശ്രാംതാ മംദിരേ നിശി
അവിടെ സുന്ദരമായ അന്നം നല്കി യതികളെ ആദരിക്കുകയും ഭക്ഷിപ്പിക്കുകയും ചെയ്താല്, പരമഹംസന്മാര് തൃപ്തരായി ആ രാത്രി ക്ഷേത്രത്തില് വിശ്രമിക്കുന്നു.
ധ്യായംതശ്ച പരം ബ്രഹ്മ യജ്ജ്യോതിര്ജ്യോതിഷാം മതമ് । തേഷാമാതിഥ്യജം പുണ്യം ജാതം യത്തേ വിശാംവര
അവര് പരബ്രഹ്മത്തെ, പ്രകാശങ്ങളുടെ പ്രകാശമായ അതിനെ ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ട്, അതിഥിസേവനത്തിലൂടെ ലഭിച്ച പുണ്യം നിന്നിലേക്കാണ് വന്നത്, മഹാനായവനേ.
ന തദ്വക്ത്രസഹസ്രേണ വക്തും ശക്നോമ്യഹം ഖലു । ഭൂതാനാം പ്രാണിനഃ ശ്രേഷ്ഠാഃ പ്രാണിനാം മതിജീവിനഃ
ആ പുണ്യത്തെ ഞാൻ ആയിരം വായുണ്ടായാലും മുഴുവനായി വിവരിക്കാൻ കഴിയില്ല; സകല ജീവികളിലും, ജ്ഞാനത്താൽ ജീവിക്കുന്നവരാണ് ഏറ്റവും ഉന്നതര്.
മതിമത്സു സുരാഃ ശ്രേഷ്ഠാ നരേഷു ബ്രഹ്മജാതയഃ । ബ്രാഹ്മണേഷു ച വിദ്വാംസോ വിദ്വത്സു കൃതബുദ്ധയഃ
ജ്ഞാനികളില് ദേവന്മാരാണ് ശ്രേഷ്ഠര്; മനുഷ്യരില് ബ്രഹ്മജന്മം പ്രാപിച്ചവരാണ് ഉന്നതര്; ബ്രാഹ്മണരില് പണ്ഡിതന്മാര്; പണ്ഡിതന്മാരില് നിശ്ചയബുദ്ധിയുള്ളവരാണ് ഉത്തമര്.
കൃതബുദ്ധിഷു കര്താരഃ കര്തൃഷു ബ്രഹ്മവേദിനഃ । അതഏവ സുപൂജ്യാസ്തേ തസ്മാച്ഛ്രേഷ്ഠാ ജഗത്ത്രയേ
നിശ്ചയബുദ്ധിയുള്ളവരില് സൃഷ്ടാക്കന്മാര്; സൃഷ്ടാക്കന്മാരില് ബ്രഹ്മജ്ഞാനികള്; അതുകൊണ്ട്, അവരാണ് ഏറ്റവും ആരാധ്യരും, മൂന്നു ലോകത്തിലും ശ്രേഷ്ഠരുമാണ്.
തത്സംഗതിര്വിശാംശ്രേഷ്ഠ മഹാപാതകനാശിനീ । വിശ്രാംതാ ഗൃഹിണോ ഗേഹേ സംതുഷ്ടാ ബ്രഹ്മവേദിനഃ
അവരോടുള്ള സാന്നിധ്യം, മഹാനായവനേ, വലിയ പാപങ്ങള് നശിപ്പിക്കുന്നു; ബ്രഹ്മജ്ഞാനികള് കൂടെ ഇരിക്കുന്നതില് ഗൃഹസ്ഥര് സന്തോഷത്തോടെയാണ് വീട്ടില് വിശ്രമിക്കുന്നത്.
ആജന്മസംചിതം പാപം നാശയംതീക്ഷണേന വൈ । സംചിതം യദ്ഗൃഹസ്ഥസ്യ പാപമാമരണാംതികമ്
ജനനം മുതല് സമ്പാദിച്ച പാപം ഒരു നിമിഷം കൊണ്ടു തന്നെ നശിക്കുന്നു; മരണം വരെ ഗൃഹസ്ഥന് സമ്പാദിച്ച എല്ലാ പാപങ്ങളും—
വിനിര്ദഹതി തത്സര്വമേകരാത്രോഷിതോ യതിഃ । സ്വഭ്രാത്രേ ദേഹി തത്പുണ്യം നരകാദ്യേന മുച്യതേ
ഒരു രാത്രി പോലും താമസിക്കുന്ന യതി അവയെല്ലാം ദഹിപ്പിക്കുന്നു; ആ പുണ്യം സഹോദരനു നല്കൂ, അതിലൂടെ അവന് നരകത്തില് നിന്ന് മോചിതനാകും.
ഇതി ദൂതവചഃ ശ്രുത്വാ ദദൌ പുണ്യം സ സത്വരമ് । ഹൃഷ്ടേന ചേതസാ ഭ്രാതാ നിരയാത്സോഽപി നിര്ഗതഃ
ദൂതന്റെ വാക്കുകള് കേട്ടയുടന് അവന് പുണ്യം നല്കി; സന്തോഷത്തോടെ സഹോദരനും നരകത്തില് നിന്ന് മോചിതനായി.
ദേവൈസ്തു പുഷ്പവര്ഷേണ പൂജിതൌ ച ദിവംഗതൌ । താഭ്യാം സംപൂജിതഃ സമ്യഗ്ഗതോ ദൂതോ യഥാഗതഃ
ദേവന്മാര് പുഷ്പവൃഷ്ടിയോടെ ആദരിക്കുകയും, അവര് സ്വര്ഗത്തിലേക്ക് ഉയര്ന്നപ്പോള് ദൂതനും അവരില് നിന്ന് യഥാവിധി ആദരിക്കപ്പെട്ടു തിരികെ പോയി.
അഖിലഭുവനബോധം ദേവദൂതസ്യവാക്യം നിഗമവചനതുല്യം വൈശ്യപുത്രോ നിശമ്യ । സ്വകൃതസുകൃതദാനാദ്ഭ്രാതരം താരയിത്വാ സുരപതിവരലോകം തേന സാര്ദ്ധം ജഗാമ
ദേവദൂതന്റെ വാക്കുകള് മുഴുവന് ലോകജ്ഞാനത്തോടും ശാസ്ത്രവാക്യങ്ങളോടും തുല്യമായതാണെന്ന് കേട്ട വൈശ്യപുത്രന്, തന്റെ സുകൃതങ്ങള് നല്കി സഹോദരനെ രക്ഷിച്ചു, പിന്നെ അവനോടൊപ്പം ദേവേന്ദ്രന്റെ ഉത്തമലോകത്തിലേക്ക് പോയി.
ഇതിഹാസമിമം രാജന്യഃ പഠേച്ഛൃണുയാദപി । സ ഗോസഹസ്രദാനസ്യ വിശോകോ ലഭതേ ഫലമ്
രാജവംശത്തില്പ്പെട്ട ആര്ക്കെങ്കിലും ഈ കഥ വായിക്കുകയോ കേൾക്കുകയോ ചെയ്താൽ, ആയിരം പശുക്കള് ദാനം ചെയ്തതിന്റെ ഫലം ദു:ഖമില്ലാതെ ലഭിക്കും.
നാരദഉവാച- തതോ ഗച്ഛേത രാജേംദ്ര സുഗംധംലോകവിശ്രുതമ് । സര്വപാപവിശുദ്ധാത്മാ ബ്രഹ്മലോകേ മഹീയതേ
നാരദന് പറഞ്ഞു: അതിനുശേഷം, രാജാവേ, ലോകപ്രശസ്തമായ സുഗന്ധയിലേക്ക് പോകണം; എല്ലാ പാപങ്ങളില് നിന്നും ശുദ്ധനായവന് ബ്രഹ്മലോകത്തില് ആദരിക്കപ്പെടുന്നു.
രുദ്രാവര്തം തതോ ഗച്ഛേത്തീര്ഥസേവീ നരാധിപ । തത്ര സ്നാത്വാ നരോ രാജന്സ്വര്ഗലോകേ മഹീയതേ
അതിനുശേഷം, തീര്ഥാടകന് രുദ്രാവര്ത്തത്തിലേക്ക് പോകണം; അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താല് രാജാവേ, സ്വര്ഗലോകത്തില് ആദരിക്കപ്പെടുന്നു.
ഗംഗായാശ്ച നരശ്രേഷ്ഠ സരസ്വത്യാശ്ച സംഗമേ । സ്നാതോഽശ്വമേധമാപ്നോതി സ്വര്ഗലോകം ച ഗച്ഛതി
ഗംഗയും സരസ്വതിയും സംഗമിക്കുന്ന സ്ഥലത്ത്, മഹാനായവനേ, സ്നാനം ചെയ്താല് അശ്വമേധയാഗഫലവും സ്വര്ഗലോകവും ലഭിക്കും.