തേന ബാലത്വമാരഭ്യ കര്തവ്യോ ധര്മസംഗ്രഹഃ । ഇതി തേ കഥിതം സര്വം കിമന്യച്ഛ്രോതുമിച്ഛസി
അതിനാൽ ബാല്യത്തിൽ നിന്ന് തന്നെ ധർമ്മം ആചരിക്കണം; ഇതോടെ എല്ലാം പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു, ഇനി എന്ത് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു?
വികുംഡല ഉവാച- ശ്രുത്വാ ത്വദ്വചനം സൌമ്യ പ്രസന്നം ചിത്തമേവ മേ । ഗംഗോദം പാപഹം സദ്യഃ പാപഹാരി സതാം വചഃ
വികുണ്ടലൻ പറഞ്ഞു: നിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, സ്നേഹമുള്ളവനേ, എന്റെ മനസ്സ് ശാന്തമായി; സന്മാർഗ്ഗികളുടെ വാക്കുകൾ ഗംഗയുടെ പോലെ പാപം ഉടനെ നീക്കം ചെയ്യുന്നു.
ഉപകര്തും പ്രിയം വക്തും ഗുണോ നൈസര്ഗികഃ സതാമ് । ശീതാംശുഃ ക്രിയതേ കേന ശീതലോഽമൃതമംഡലഃ
സന്മാർഗ്ഗികളുടെ സ്വഭാവം സഹായിക്കാനും സ്നേഹത്തോടെ സംസാരിക്കാനുമാണ്; ചന്ദ്രൻ എങ്ങനെ തണുപ്പുള്ളതാകുന്നു, അതിന്റെ അമൃതം പോലെ വൃത്തം ആരാണ് തണുപ്പാക്കുന്നത്?
ദേവദൂത തതോ ബ്രൂഹി കാരുണ്യാന്മമ പൃച്ഛതഃ । നരകാന്നിഷ്കൃതിഃ സദ്യോ ഭ്രാതുര്മേ ജായതേ കഥമ്
ദൈവദൂതനേ, ദയയോടെ ചോദിക്കുന്ന എന്നോട് പറയൂ: എന്റെ സഹോദരൻ എങ്ങനെ ഉടനെ നരകത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകാം?
ഇതി തസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ ദേവദൂതോ ജഗാദ ഹ । ധ്യാനം ദൃഷ്ട്വാ ക്ഷണം ധ്യാത്വാ തന്മൈത്രീ രജ്ജുബന്ധനഃ
അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ദൈവദൂതൻ പറഞ്ഞു: ഒരു നിമിഷം ധ്യാനം ചെയ്ത്, സൗഹൃദത്തിന്റെ ബന്ധം കെട്ടി.
യത്തേ വൈശ്യാഷ്ടമേ പുണ്യം ത്വയാ ജന്മനി സംചിതമ് । തദ്ഭ്രാത്രേ ദീയതാം സര്വം സ്വര്ഗം തസ്യ യദീച്ഛസി
നിന്റെ എട്ടാം ജന്മത്തിൽ വൈശ്യനായി സമ്പാദിച്ച പുണ്യം മുഴുവൻ സഹോദരനു നൽകുക; അവൻ സ്വർഗം പ്രാപിക്കണമെന്ന് ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ.
വികുംഡല ഉവാച- കിം തത്പുണ്യം കഥം ജാതം കിം ജന്മ ച പുരാതനമ് । തത്സര്വം കഥ്യതാം ദൂത തതോ ദാസ്യാമി സത്വരമ്
വികുണ്ടലൻ ചോദിച്ചു: ആ പുണ്യം എന്താണ്, അതെങ്ങനെ ഉണ്ടായി, പഴയ ജന്മം എന്തായിരുന്നു? ദൂതാ, അതെല്ലാം പറയൂ; പിന്നെ ഞാൻ ഉടൻ തന്നെ സമ്മാനം നൽകും.
ദേവദൂത ഉവാച- ശൃണു വൈശ്യ പ്രവക്ഷ്യാമി തത്പുണ്യം ച സഹേതുകമ് । പുരാ മധുവനേ പുണ്യേ ഋഷിരാസീച്ച ശാകുനിഃ
ദൈവദൂതൻ പറഞ്ഞു: കേൾക്കൂ, വാണിയേ, ആ പുണ്യവും അതിന്റെ കാരണവും ഞാൻ പറയാം. പഴയകാലത്ത്, വിശുദ്ധമായ മധുവനത്തിൽ, ശാകുനി എന്നൊരു ഋഷി ഉണ്ടായിരുന്നു.
തപോഽധ്യയന സംപന്നസ്തേജസാം ബ്രഹ്മണാ സമഃ । ജജ്ഞിരേ തസ്യ രേവത്യാം നവ പുത്രാ ഗ്രഹാ ഇവ
അവൻ തപസ്സിലും പഠനത്തിലും നിപുണനായിരുന്നു; പ്രകാശത്തിൽ ബ്രഹ്മാവിനോട് സമം. അവന്റെ ഭാര്യ രേവതിയിൽ നിന്ന്, ഗ്രഹങ്ങളെപ്പോലെ, ഒമ്പത് പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു.
ധ്രുവഃ ശീലോ ബുധസ്താരോ ജ്യോതിഷ്മാനുത പംചമഃ । അഗ്നിഹോത്രരതാ ഹ്യേതേ ഗൃഹധര്മേഷു രേമിരേ
ധ്രുവൻ, ശീലൻ, ബുധൻ, താരൻ, ജ്യോതിഷ്മാൻ എന്ന അഞ്ചാമൻ—ഇവർ അഗ്നിഹോത്രത്തിൽ ആസക്തരായിരുന്നു, കുടുംബജീവിതത്തിൽ സന്തോഷം കണ്ടെത്തിയവരാണ്.
നിര്മോഹോ ജിതകാമശ്ച ധ്യാനകോശോ ഗുണാധികഃ । ഏതേ ഗൃഹവിരക്താശ്ച ചത്വാരോ ദ്വിജസൂനവഃ
നിർമോഹൻ, ജിതകാമൻ, ധ്യാനകോശൻ, ഗുണാധികൻ—ഈ നാല് ദ്വിജപുത്രന്മാർ കുടുംബത്തിൽ നിന്ന് അകന്നവരാണ്.
ചതുര്ഥാശ്രമമാപന്നാഃ സര്വകാമവിനിസ്പൃഹാഃ । ഗ്രാമൈകവാസിനഃ സര്വേ നിഃസംഗാ നിഷ്പരിഗ്രഹാഃ
അവരൊക്കെ നാലാം ആശ്രമം സ്വീകരിച്ചു, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതരായി, ഒരു ഗ്രാമത്തിൽ മാത്രം താമസിച്ചു, ബന്ധങ്ങളില്ലാതെ, സ്വത്തുക്കളില്ലാതെ.
നിരാശാ നിഷ്പ്രയത്നാശ്ച സമ ലോഷ്ടാശ്മകാംചനാഃ । യേനകേനചിദാച്ഛന്നാ യേനകേനചിദാശിതാഃ
അവർക്കു പ്രതീക്ഷയില്ല, പരിശ്രമമില്ല; മണ്ണ്, കല്ല്, പൊൻ എന്നിവയെ ഒരുപോലെ കാണുന്നു; എന്തെങ്കിലും വസ്ത്രം ധരിക്കുന്നു, കിട്ടിയതൊക്കെ ഭക്ഷിക്കുന്നു.
സായംഗ്രഹാസ്തഥാ നിത്യം വിഷ്ണുധ്യാനപരായണാഃ । ജിതനിദ്രാ ജിതാഹാരാ വാതശീതസഹിഷ്ണവഃ
എല്ലാ ദിവസവും സായംപൂജകൾ ആചരിച്ചു, വിഷ്ണുവിൽ ധ്യാനത്തിൽ മുഴുകി, ഉറക്കത്തെയും ഭക്ഷണത്തെയും ജയിച്ചു, കാറ്റിനെയും തണുപ്പിനെയും സഹിച്ചു.
പശ്യംതോ വിഷ്ണുരൂപേണ ജഗത്സര്വം ചരാചരമ് । ചരംതി ലീലയാ പൃഥ്വദ്യംതേഽന്യോന്യം മൌനമാസ്ഥിതാഃ
വിഷ്ണുവിന്റെ രൂപത്തിൽ ചലിക്കുന്നതും അചലമായതുമായ ലോകം മുഴുവൻ കാണുന്നു; ഭൂമിയിൽ സന്തോഷത്തോടെ സഞ്ചരിക്കുന്നു, പരസ്പരം മൗനം പാലിക്കുന്നു.
ന കുര്വംതി ക്രിയാം കാംചിദര്ഥമാത്രം ഹി യോഗിനഃ । ദൃഷ്ടജ്ഞാനാ അസംദേഹാശ്ചിദ്വികാര വിശാരദാഃ
ഈ യോഗികൾ ആനുകൂല്യത്തിനായി യാതൊരു പ്രവൃത്തിയും ചെയ്തില്ല; നേരിട്ട് അറിവ് നേടിയവർ, സംശയമില്ലാത്തവർ, ചിന്തയുടെ മാറ്റങ്ങളിൽ നിപുണർ.
ഏവം തേ തവ വിപ്രസ്യ പൂര്വമഷ്ടമജന്മനി । തിഷ്ഠതോ മധ്യദേശേഷു പുത്രദാരകുടുംബിനഃ
ഇങ്ങനെ, നിന്റെ എട്ടാം പഴയ ജന്മത്തിൽ ബ്രാഹ്മണനായി, മധ്യദേശങ്ങളിൽ പുത്രന്മാരും ഭാര്യയും കുടുംബവും കൂടെ താമസിച്ചിരുന്നപ്പോൾ—
ഗേഹം താവകമാജഗ്മുര്മധ്യാഹ്നേ ക്ഷുത്പിപാസിതാഃ । വൈശ്വദേവാംതരേ കാലേ ത്വയാ ദൃഷ്ടാ ഗൃഹാംഗണേ
അവരൊക്കെ അർദ്ധദിവസത്തിൽ, വിശ്വദേവ പൂജയുടെ ഇടവേളയിൽ, വിശപ്പും ദാഹവും കൊണ്ട് നിന്റെ വീട്ടിലേക്ക് എത്തി; നീ അവരെ വീട്ടുമുറ്റത്ത് കണ്ടു.
സഗദ്ഗദം സാശ്രുനേത്രം സഹര്ഷം ച സസംഭ്രമമ് । ദംഡവത്പ്രണിപാതേന ബഹുമാനപുരഃസരമ്
നിന്റെ ശബ്ദം വിറയ്ത്തും, കണ്ണിൽ കണ്ണീരും, സന്തോഷവും ആവേശവും നിറഞ്ഞ്, നീ അവരെ വലിയ ആദരവോടെ ദണ്ഡവത്പ്രണാമം ചെയ്ത് സ്വീകരിച്ചു.
പ്രണമ്യ ചരണൌ മൂര്ധ്നാ കൃത്വാ പാണിയുഗാഞ്ജലിമ് । തദാഭിനന്ദിതാഃ സര്വേ തയാ സൂനൃതയാ ഗിരാ
അവരുടെ കാലുകൾ തലയിൽ സ്പർശിച്ച്, കൈകൾ ചേർത്ത്, സ്നേഹപൂർവ്വം വാക്കുകൾ കൊണ്ട് അവരെ സ്വാഗതം ചെയ്തു.
അദ്യ മേ സഫലം ജന്മ ജീവിതം സഫലം തഥാ । അദ്യ വിഷ്ണുഃ പ്രസന്നോ മേ സനാഥോഽദ്യാസ്മി പാവനഃ
'ഇന്ന് എന്റെ ജന്മം ഫലപ്രദമായിരിക്കുന്നു, ജീവിതവും ഫലപ്രദമായിരിക്കുന്നു; ഇന്ന് വിഷ്ണു എന്നോട് സന്തോഷം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു, ഇന്ന് ഞാൻ സംരക്ഷിതനും ശുദ്ധനും ആയിരിക്കുന്നു.'
ധന്യോഽസ്മ്യദ്യ ഗൃഹം ധന്യം ധന്യാ അദ്യ കുടുംബിനഃ । മമാദ്യ പിതരോ ധന്യാ ധന്യാ ഗാവഃ ശ്രുതം ധനമ്
'ഇന്ന് ഞാൻ ഭാഗ്യവാനാണ്, എന്റെ വീട് ഭാഗ്യവാനാണ്, കുടുംബം ഭാഗ്യവാനാണ്; ഇന്ന് എന്റെ പിതാക്കന്മാർ ഭാഗ്യവാനാണ്, പശുക്കൾ, പഠനം, ധനം—all ഭാഗ്യവാനാണ്.'
യദ്ദൃഷ്ടൌ ഭവതാം പാദൌ താപത്രയഹരൌ മയാ । ഭവതാം ദര്ശനം യസ്മാദ്ധന്യസ്യൈവ ഹരേരിവ
'നിങ്ങളുടെ പാദങ്ങൾ ഞാൻ കണ്ടതുകൊണ്ട്, അതു മൂന്നു തരത്തിലുള്ള ദുഃഖങ്ങൾ നീക്കം ചെയ്യുന്നു; നിങ്ങളുടെ ദർശനം ഹരിയുടെ ദർശനത്തേക്കാൾ ഭാഗ്യവാനാണ്.'
ഏവം സംപൂജ്യ കൃത്വാ തു പാദപ്രക്ഷാലനം തഥാ । ധൃതം മൂര്ധ്നി വിശാംശ്രേഷ്ഠ ശ്രദ്ധയാ പരയാ തദാ
ഇങ്ങനെ അവരെ ആദരിച്ച്, പാദങ്ങൾ കഴുകി, ആ വെള്ളം വലിയ വിശ്വാസത്തോടെ തലയിൽ വെച്ചു, വിശ്രുതനായ പുരുഷനേ.
യത്ര പാദോദകം വൈശ്യ ശ്രദ്ധയാ ശിരസാ ധൃതമ് । ഗംധപുഷ്പാക്ഷതൈര്ധൂപൈര്ദീപൈര്ഭാവപുരഃസരമ്
വിശ്വാസത്തോടെ പാദജലം തലയില് വച്ച്, സുഗന്ധമുള്ള പുഷ്പങ്ങളും അക്ഷതയും ധൂപവും ദീപങ്ങളുമായി, ഹൃദയത്തില് ഭക്തിയോടെ വൈശ്യന് അര്പ്പിക്കുന്ന സ്ഥലത്ത്—
സംപൂജ്യ സുംദരാന്നേന ഭോജിതാ യതയസ്തഥാ । തൃപ്താഃ പരമഹംസാസ്തേ വിശ്രാംതാ മംദിരേ നിശി
അവിടെ സുന്ദരമായ അന്നം നല്കി യതികളെ ആദരിക്കുകയും ഭക്ഷിപ്പിക്കുകയും ചെയ്താല്, പരമഹംസന്മാര് തൃപ്തരായി ആ രാത്രി ക്ഷേത്രത്തില് വിശ്രമിക്കുന്നു.
ധ്യായംതശ്ച പരം ബ്രഹ്മ യജ്ജ്യോതിര്ജ്യോതിഷാം മതമ് । തേഷാമാതിഥ്യജം പുണ്യം ജാതം യത്തേ വിശാംവര
അവര് പരബ്രഹ്മത്തെ, പ്രകാശങ്ങളുടെ പ്രകാശമായ അതിനെ ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ട്, അതിഥിസേവനത്തിലൂടെ ലഭിച്ച പുണ്യം നിന്നിലേക്കാണ് വന്നത്, മഹാനായവനേ.
ന തദ്വക്ത്രസഹസ്രേണ വക്തും ശക്നോമ്യഹം ഖലു । ഭൂതാനാം പ്രാണിനഃ ശ്രേഷ്ഠാഃ പ്രാണിനാം മതിജീവിനഃ
ആ പുണ്യത്തെ ഞാൻ ആയിരം വായുണ്ടായാലും മുഴുവനായി വിവരിക്കാൻ കഴിയില്ല; സകല ജീവികളിലും, ജ്ഞാനത്താൽ ജീവിക്കുന്നവരാണ് ഏറ്റവും ഉന്നതര്.
മതിമത്സു സുരാഃ ശ്രേഷ്ഠാ നരേഷു ബ്രഹ്മജാതയഃ । ബ്രാഹ്മണേഷു ച വിദ്വാംസോ വിദ്വത്സു കൃതബുദ്ധയഃ
ജ്ഞാനികളില് ദേവന്മാരാണ് ശ്രേഷ്ഠര്; മനുഷ്യരില് ബ്രഹ്മജന്മം പ്രാപിച്ചവരാണ് ഉന്നതര്; ബ്രാഹ്മണരില് പണ്ഡിതന്മാര്; പണ്ഡിതന്മാരില് നിശ്ചയബുദ്ധിയുള്ളവരാണ് ഉത്തമര്.
കൃതബുദ്ധിഷു കര്താരഃ കര്തൃഷു ബ്രഹ്മവേദിനഃ । അതഏവ സുപൂജ്യാസ്തേ തസ്മാച്ഛ്രേഷ്ഠാ ജഗത്ത്രയേ
നിശ്ചയബുദ്ധിയുള്ളവരില് സൃഷ്ടാക്കന്മാര്; സൃഷ്ടാക്കന്മാരില് ബ്രഹ്മജ്ഞാനികള്; അതുകൊണ്ട്, അവരാണ് ഏറ്റവും ആരാധ്യരും, മൂന്നു ലോകത്തിലും ശ്രേഷ്ഠരുമാണ്.