ബാലത്വേ യൌവനേ വാപി വാര്ദ്ധകേ വാ വിശാംവര । ഉപോഷ്യൈകാദശീം നൂനം നൈതി പാപോഽതിദുര്ഗതിമ്
ബാല്യത്തിൽ, യൗവനത്തിൽ, വയോധികത്തിൽ — ഏത് കാലത്തും — ഏകാദശി വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുന്നവൻ, പാപം കൊണ്ടു അതി ദുർഗതി പ്രാപിക്കില്ല.
ഉപോഷ്യേഹ ത്രിരാത്രാണി കൃത്വാ വാ തീര്ഥമജ്ജനമ് । ദത്വാ ഹേമതിലാന്ഗാശ്ച സ്വര്ഗം യാംതീഹ മാനവാഃ
മൂന്ന് രാത്രികൾ വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചാലും, തീർത്ഥത്തിൽ കുളിച്ചാലും, സ്വർണ്ണവും എള്ളും ദാനം ചെയ്താലും, മനുഷ്യർ ഈ ലോകത്തിൽ സ്വർഗം പ്രാപിക്കുന്നു.
തീര്ഥേ സ്നാംതി ന യേ വൈശ്യ ന ദത്തം കാംചനം ച യൈഃ । നൈവ തപ്തം തപഃ കിംചിത്തേ സ്യുഃ സര്വത്ര ദുഃഖിതാഃ
തീർത്ഥത്തിൽ കുളിക്കാത്തവർ, സ്വർണ്ണം ദാനം ചെയ്യാത്തവർ, യാതൊരു വ്രതവും അനുഷ്ഠിക്കാത്തവർ — ഇവർ എല്ലായിടത്തും ദുഃഖത്തിൽ കഴിയുന്നു.
സംക്ഷിപ്യ കഥിതം ധര്മ്മം നരകസ്യ നിരൂപണമ് । അദ്രോഹഃ സര്വഭൂതേഷു വാങ്മനഃ കായ കര്മഭിഃ
സംഗ്രഹമായി, ധർമ്മവും നരകത്തിന്റെ വിവരണവും പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു: വാക്കിലൂടെ, മനസ്സിലൂടെ, ശരീരത്തിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങളിലൂടെ എല്ലാ ജീവികൾക്കും ഹാനി ചെയ്യാതിരിക്കുക.
ഇംദ്രിയാണാം നിരോധശ്ച ദാനം ച ഹരിസേവനമ് । വര്ണാശ്രമക്രിയാണാം ച പാലനം വിധിതഃ സദാ
ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കുക, ദാനം ചെയ്യുക, ഹരിയെ സേവിക്കുക, വർണ്ണാശ്രമത്തിന്റെ കൃത്യങ്ങൾ എപ്പോഴും നിയമപ്രകാരം പാലിക്കുക.
സ്വര്ഗാര്ഥീ സര്വദാ വൈശ്യ തപോദാനം ന കീര്തയേത് । യഥാശക്തി തഥാ ദദ്യാദാത്മനോ ഹിതകാമ്യയാ
സ്വർഗം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ തന്റെ വ്രതവും ദാനവും പ്രചരിപ്പിക്കരുത്; കഴിവിനനുസരിച്ച്, സ്വന്തം ഉത്തമത്വം ആഗ്രഹിച്ച് ദാനം ചെയ്യണം.
ഉപാനദ്വസ്ത്രമന്നാനി പത്രം മൂലം ഫലം ജലമ് । അവംധ്യം ദിവസം കാര്യ്യം ദരിദ്രേണാപി വൈശ്യക
ചെരുപ്പും വസ്ത്രവും അന്നവും ഇലയും മൂലവും ഫലവും വെള്ളവും — ദാരിദ്ര്യത്തിൽ കഴിയുന്ന വൈശ്യനും ഓരോ ദിവസവും ഫലപ്രദമാക്കണം.
ഇഹലോകേ പരേ ചൈവ ന ദത്തം നോപതിഷ്ഠതേ । ദാതാരോ നൈവ പശ്യംതി താം താം വൈ യമയാതനാമ്
ഈ ലോകത്തിലും അപ്രത്യക്ഷ ലോകത്തിലും, ദാനം ചെയ്യാത്തത് കൂടെ പോകില്ല; ദാനകർ യമന്റെ വിവിധ യാതനകൾ കാണുന്നില്ല.
ദീര്ഘായുഷോ ധനാഢ്യാശ്ച ഭവംതീഹ പുനഃപുനഃ । കിമത്ര ബഹുനോക്തേന യാംത്യധര്മേണ ദുര്ഗതിമ്
ദീർഘായുസ്ക്കളും ധനവാന്മാരും വീണ്ടും വീണ്ടും ഈ ലോകത്ത് ജനിക്കുന്നു; കൂടുതൽ പറയേണ്ടതില്ല, അധർമ്മം ചെയ്താൽ ദുർഗതി പ്രാപിക്കും.
ആരോഹംതി ദിവം ധര്മ്മേ നരാഃ സര്വത്ര സര്വദാ
ധർമ്മം അനുഷ്ഠിച്ചാൽ മനുഷ്യർ എല്ലായിടത്തും എപ്പോഴും സ്വർഗത്തിലേക്ക് ഉയരുന്നു.
തേന ബാലത്വമാരഭ്യ കര്തവ്യോ ധര്മസംഗ്രഹഃ । ഇതി തേ കഥിതം സര്വം കിമന്യച്ഛ്രോതുമിച്ഛസി
അതിനാൽ ബാല്യത്തിൽ നിന്ന് തന്നെ ധർമ്മം ആചരിക്കണം; ഇതോടെ എല്ലാം പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു, ഇനി എന്ത് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു?
വികുംഡല ഉവാച- ശ്രുത്വാ ത്വദ്വചനം സൌമ്യ പ്രസന്നം ചിത്തമേവ മേ । ഗംഗോദം പാപഹം സദ്യഃ പാപഹാരി സതാം വചഃ
വികുണ്ടലൻ പറഞ്ഞു: നിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, സ്നേഹമുള്ളവനേ, എന്റെ മനസ്സ് ശാന്തമായി; സന്മാർഗ്ഗികളുടെ വാക്കുകൾ ഗംഗയുടെ പോലെ പാപം ഉടനെ നീക്കം ചെയ്യുന്നു.
ഉപകര്തും പ്രിയം വക്തും ഗുണോ നൈസര്ഗികഃ സതാമ് । ശീതാംശുഃ ക്രിയതേ കേന ശീതലോഽമൃതമംഡലഃ
സന്മാർഗ്ഗികളുടെ സ്വഭാവം സഹായിക്കാനും സ്നേഹത്തോടെ സംസാരിക്കാനുമാണ്; ചന്ദ്രൻ എങ്ങനെ തണുപ്പുള്ളതാകുന്നു, അതിന്റെ അമൃതം പോലെ വൃത്തം ആരാണ് തണുപ്പാക്കുന്നത്?
ദേവദൂത തതോ ബ്രൂഹി കാരുണ്യാന്മമ പൃച്ഛതഃ । നരകാന്നിഷ്കൃതിഃ സദ്യോ ഭ്രാതുര്മേ ജായതേ കഥമ്
ദൈവദൂതനേ, ദയയോടെ ചോദിക്കുന്ന എന്നോട് പറയൂ: എന്റെ സഹോദരൻ എങ്ങനെ ഉടനെ നരകത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകാം?
ഇതി തസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ ദേവദൂതോ ജഗാദ ഹ । ധ്യാനം ദൃഷ്ട്വാ ക്ഷണം ധ്യാത്വാ തന്മൈത്രീ രജ്ജുബന്ധനഃ
അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ദൈവദൂതൻ പറഞ്ഞു: ഒരു നിമിഷം ധ്യാനം ചെയ്ത്, സൗഹൃദത്തിന്റെ ബന്ധം കെട്ടി.
യത്തേ വൈശ്യാഷ്ടമേ പുണ്യം ത്വയാ ജന്മനി സംചിതമ് । തദ്ഭ്രാത്രേ ദീയതാം സര്വം സ്വര്ഗം തസ്യ യദീച്ഛസി
നിന്റെ എട്ടാം ജന്മത്തിൽ വൈശ്യനായി സമ്പാദിച്ച പുണ്യം മുഴുവൻ സഹോദരനു നൽകുക; അവൻ സ്വർഗം പ്രാപിക്കണമെന്ന് ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ.
വികുംഡല ഉവാച- കിം തത്പുണ്യം കഥം ജാതം കിം ജന്മ ച പുരാതനമ് । തത്സര്വം കഥ്യതാം ദൂത തതോ ദാസ്യാമി സത്വരമ്
വികുണ്ടലൻ ചോദിച്ചു: ആ പുണ്യം എന്താണ്, അതെങ്ങനെ ഉണ്ടായി, പഴയ ജന്മം എന്തായിരുന്നു? ദൂതാ, അതെല്ലാം പറയൂ; പിന്നെ ഞാൻ ഉടൻ തന്നെ സമ്മാനം നൽകും.
ദേവദൂത ഉവാച- ശൃണു വൈശ്യ പ്രവക്ഷ്യാമി തത്പുണ്യം ച സഹേതുകമ് । പുരാ മധുവനേ പുണ്യേ ഋഷിരാസീച്ച ശാകുനിഃ
ദൈവദൂതൻ പറഞ്ഞു: കേൾക്കൂ, വാണിയേ, ആ പുണ്യവും അതിന്റെ കാരണവും ഞാൻ പറയാം. പഴയകാലത്ത്, വിശുദ്ധമായ മധുവനത്തിൽ, ശാകുനി എന്നൊരു ഋഷി ഉണ്ടായിരുന്നു.
തപോഽധ്യയന സംപന്നസ്തേജസാം ബ്രഹ്മണാ സമഃ । ജജ്ഞിരേ തസ്യ രേവത്യാം നവ പുത്രാ ഗ്രഹാ ഇവ
അവൻ തപസ്സിലും പഠനത്തിലും നിപുണനായിരുന്നു; പ്രകാശത്തിൽ ബ്രഹ്മാവിനോട് സമം. അവന്റെ ഭാര്യ രേവതിയിൽ നിന്ന്, ഗ്രഹങ്ങളെപ്പോലെ, ഒമ്പത് പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു.
ധ്രുവഃ ശീലോ ബുധസ്താരോ ജ്യോതിഷ്മാനുത പംചമഃ । അഗ്നിഹോത്രരതാ ഹ്യേതേ ഗൃഹധര്മേഷു രേമിരേ
ധ്രുവൻ, ശീലൻ, ബുധൻ, താരൻ, ജ്യോതിഷ്മാൻ എന്ന അഞ്ചാമൻ—ഇവർ അഗ്നിഹോത്രത്തിൽ ആസക്തരായിരുന്നു, കുടുംബജീവിതത്തിൽ സന്തോഷം കണ്ടെത്തിയവരാണ്.
നിര്മോഹോ ജിതകാമശ്ച ധ്യാനകോശോ ഗുണാധികഃ । ഏതേ ഗൃഹവിരക്താശ്ച ചത്വാരോ ദ്വിജസൂനവഃ
നിർമോഹൻ, ജിതകാമൻ, ധ്യാനകോശൻ, ഗുണാധികൻ—ഈ നാല് ദ്വിജപുത്രന്മാർ കുടുംബത്തിൽ നിന്ന് അകന്നവരാണ്.
ചതുര്ഥാശ്രമമാപന്നാഃ സര്വകാമവിനിസ്പൃഹാഃ । ഗ്രാമൈകവാസിനഃ സര്വേ നിഃസംഗാ നിഷ്പരിഗ്രഹാഃ
അവരൊക്കെ നാലാം ആശ്രമം സ്വീകരിച്ചു, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതരായി, ഒരു ഗ്രാമത്തിൽ മാത്രം താമസിച്ചു, ബന്ധങ്ങളില്ലാതെ, സ്വത്തുക്കളില്ലാതെ.
നിരാശാ നിഷ്പ്രയത്നാശ്ച സമ ലോഷ്ടാശ്മകാംചനാഃ । യേനകേനചിദാച്ഛന്നാ യേനകേനചിദാശിതാഃ
അവർക്കു പ്രതീക്ഷയില്ല, പരിശ്രമമില്ല; മണ്ണ്, കല്ല്, പൊൻ എന്നിവയെ ഒരുപോലെ കാണുന്നു; എന്തെങ്കിലും വസ്ത്രം ധരിക്കുന്നു, കിട്ടിയതൊക്കെ ഭക്ഷിക്കുന്നു.
സായംഗ്രഹാസ്തഥാ നിത്യം വിഷ്ണുധ്യാനപരായണാഃ । ജിതനിദ്രാ ജിതാഹാരാ വാതശീതസഹിഷ്ണവഃ
എല്ലാ ദിവസവും സായംപൂജകൾ ആചരിച്ചു, വിഷ്ണുവിൽ ധ്യാനത്തിൽ മുഴുകി, ഉറക്കത്തെയും ഭക്ഷണത്തെയും ജയിച്ചു, കാറ്റിനെയും തണുപ്പിനെയും സഹിച്ചു.
പശ്യംതോ വിഷ്ണുരൂപേണ ജഗത്സര്വം ചരാചരമ് । ചരംതി ലീലയാ പൃഥ്വദ്യംതേഽന്യോന്യം മൌനമാസ്ഥിതാഃ
വിഷ്ണുവിന്റെ രൂപത്തിൽ ചലിക്കുന്നതും അചലമായതുമായ ലോകം മുഴുവൻ കാണുന്നു; ഭൂമിയിൽ സന്തോഷത്തോടെ സഞ്ചരിക്കുന്നു, പരസ്പരം മൗനം പാലിക്കുന്നു.
ന കുര്വംതി ക്രിയാം കാംചിദര്ഥമാത്രം ഹി യോഗിനഃ । ദൃഷ്ടജ്ഞാനാ അസംദേഹാശ്ചിദ്വികാര വിശാരദാഃ
ഈ യോഗികൾ ആനുകൂല്യത്തിനായി യാതൊരു പ്രവൃത്തിയും ചെയ്തില്ല; നേരിട്ട് അറിവ് നേടിയവർ, സംശയമില്ലാത്തവർ, ചിന്തയുടെ മാറ്റങ്ങളിൽ നിപുണർ.
ഏവം തേ തവ വിപ്രസ്യ പൂര്വമഷ്ടമജന്മനി । തിഷ്ഠതോ മധ്യദേശേഷു പുത്രദാരകുടുംബിനഃ
ഇങ്ങനെ, നിന്റെ എട്ടാം പഴയ ജന്മത്തിൽ ബ്രാഹ്മണനായി, മധ്യദേശങ്ങളിൽ പുത്രന്മാരും ഭാര്യയും കുടുംബവും കൂടെ താമസിച്ചിരുന്നപ്പോൾ—
ഗേഹം താവകമാജഗ്മുര്മധ്യാഹ്നേ ക്ഷുത്പിപാസിതാഃ । വൈശ്വദേവാംതരേ കാലേ ത്വയാ ദൃഷ്ടാ ഗൃഹാംഗണേ
അവരൊക്കെ അർദ്ധദിവസത്തിൽ, വിശ്വദേവ പൂജയുടെ ഇടവേളയിൽ, വിശപ്പും ദാഹവും കൊണ്ട് നിന്റെ വീട്ടിലേക്ക് എത്തി; നീ അവരെ വീട്ടുമുറ്റത്ത് കണ്ടു.
സഗദ്ഗദം സാശ്രുനേത്രം സഹര്ഷം ച സസംഭ്രമമ് । ദംഡവത്പ്രണിപാതേന ബഹുമാനപുരഃസരമ്
നിന്റെ ശബ്ദം വിറയ്ത്തും, കണ്ണിൽ കണ്ണീരും, സന്തോഷവും ആവേശവും നിറഞ്ഞ്, നീ അവരെ വലിയ ആദരവോടെ ദണ്ഡവത്പ്രണാമം ചെയ്ത് സ്വീകരിച്ചു.
പ്രണമ്യ ചരണൌ മൂര്ധ്നാ കൃത്വാ പാണിയുഗാഞ്ജലിമ് । തദാഭിനന്ദിതാഃ സര്വേ തയാ സൂനൃതയാ ഗിരാ
അവരുടെ കാലുകൾ തലയിൽ സ്പർശിച്ച്, കൈകൾ ചേർത്ത്, സ്നേഹപൂർവ്വം വാക്കുകൾ കൊണ്ട് അവരെ സ്വാഗതം ചെയ്തു.