ശ്രീകുംജം ച സരസ്വത്യാം തീര്ഥം ഭരതസത്തമ । തത്ര സ്നാത്വാ നരോ രാജന്നഗ്നിഷ്ടോമഫലം ലഭേത്
ഭരതവംശത്തിലെ ഉത്തമനായ രാജാവേ, സരസ്വതീ നദിയിൽ ശ്രീകുഞ്ചം എന്ന വിശുദ്ധതീർഥം ഉണ്ട്. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ, ഒരാൾക്ക് അഗ്നിഷ്ടോമ യാഗത്തിന്റെ ഫലം ലഭിക്കും.
തതോ നൈമിഷികുംജം ച സമാസാദ്യ സുദുര്ലഭമ് । ഋഷയഃ കില രാജേംദ്ര നൈമിഷേയാസ്തപോധനാഃ
അതിനുശേഷം, വളരെ അപൂർവമായ നൈമിഷകുഞ്ചം എത്തിച്ചേരണം. രാജാവേ, നൈമിഷത്തിലെ തപസ്സിൽ സമ്പന്നരായ ഋഷികൾ അവിടെ ഒരിക്കൽ ഒന്നിച്ചു കൂടിയിരുന്നു എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
തീര്ഥയാത്രാം പുരസ്കൃത്യ കുരുക്ഷേത്രേ ഗതാഃ പുരാ । തതഃ കുംജഃ സരസ്വത്യാം കൃതോ ഭരതസത്തമ
തീർത്ഥയാത്ര ആരംഭിച്ച്, ആ ഋഷികൾ പുരാതനകാലത്ത് കുരുക്ഷേത്രത്തിൽ പോയി. അതിനാൽ, ഭരതവംശത്തിലെ ഉത്തമനായവനേ, സരസ്വതീ നദിയിൽ ആ കുഞ്ചം സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു.
ഋഷീണാമവകാശഃ സ്യാദ്യഥാ തുഷ്ടികരോ മഹാന് । തസ്മിന്കുംജേ നരഃ സ്നാത്വാ ഗോസഹസ്രഫലം ലഭേത്
ഋഷികൾക്ക് ആ കുഞ്ചം വലിയ സന്തോഷം നൽകുന്ന വിശാലമായ ഇടമായി. ആ കുഞ്ചത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവർക്ക് ആയിരം പശു ദാനത്തിന്റെ ഫലം ലഭിക്കും.
നാരദ ഉവാച-। തതോ ഗച്ഛേത ധര്മജ്ഞ കന്യാതീര്ഥമനുത്തമമ് । കന്യാതീര്ഥേ നരഃ സ്നാത്വാ അഗ്നിഷ്ടോമഫലം ലഭേത്
നാരദൻ പറഞ്ഞു: അതിനുശേഷം, ധർമ്മത്തെ അറിയുന്നവൻ കന്യാതീർഥം എന്ന ഉത്തമമായ സ്ഥലത്തേക്ക് പോകണം. കന്യാതീർഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ, ഒരാൾക്ക് അഗ്നിഷ്ടോമ യാഗത്തിന്റെ ഫലം ലഭിക്കും.
തതോ ഗച്ഛേന്നരവ്യാഘ്ര ബ്രഹ്മണഃ സ്ഥാനമുത്തമമ് । തത്ര വര്ണാവരഃ സ്നാത്വാ ബ്രാഹ്മണ്യം ലഭതേ നരഃ
അതിനുശേഷം, മനുഷ്യരിൽ സിംഹനായവനേ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഉത്തമമായ സ്ഥലം സന്ദർശിക്കണം. അവിടെ, ഏത് വർഗ്ഗക്കാരനും സ്നാനം ചെയ്താൽ ബ്രാഹ്മണത്വം നേടാം.
ബ്രാഹ്മണസ്തു വിശുദ്ധാത്മാ ഗച്ഛേത പരമാം ഗതിമ് । തതോ ഗച്ഛേന്നരവ്യാഘ്ര സോമതീര്ഥമനുത്തമമ്
വിശുദ്ധമായ മനസ്സുള്ള ബ്രാഹ്മണൻ പരമഗതിയിലേക്കു പോകുന്നു. അതിനുശേഷം, മനുഷ്യരിൽ സിംഹനായവനേ, ഉത്തമമായ സോമതീർഥത്തിലേക്കു പോകണം.
തത്ര സ്നാത്വാ നരോ രാജന്സോമലോകമവാപ്നുയാത് । സപ്തസാരസ്വതം തീര്ഥം തതോ ഗച്ഛേന്നരാധിപ
അവിടെ, രാജാവേ, സ്നാനം ചെയ്താൽ ഒരാൾക്ക് സോമലോകം ലഭിക്കും. അതിനുശേഷം, മനുഷ്യരുടെ അധിപനായവനേ, സപ്തസാരസ്വത തീർഥത്തിലേക്കു പോകണം.
യത്ര മംകണകഃ സിദ്ധോ ബ്രഹ്മര്ഷിര്ലോകവിശ്രുതഃ । പുരാ മംകണകോ രാജന്കുശാഗ്രേണേതി വിശ്രുതമ്
അവിടെ, ലോകങ്ങളിൽ പ്രശസ്തനായ ബ്രഹ്മർഷി മങ്കണകൻ, ഒരു കുശഗ്രം കൊണ്ട് കൈക്ക് മുറിവുണ്ടാക്കി എന്ന് പുരാതനകാലത്ത് പറയപ്പെടുന്നു.
ക്ഷതഃ കില കരേ രാജന്തസ്യ ശാകരസോഽസ്രവത് । സ വൈ ശാകരസം ദൃഷ്ട്വാ ഹര്ഷാവിഷ്ടോ മഹാതപാഃ
രാജാവേ, മങ്കണകന്റെ കൈയിൽ നിന്ന് ശാകരസം എന്ന പച്ചക്കറി രക്തം ഒഴുകി. ആ ശാകരസം കണ്ടപ്പോൾ, ആ മഹാതപസ്വി സന്തോഷത്തിൽ നിറഞ്ഞു.
നനര്ത കില വിപ്രര്ഷിര്വിസ്മയോത്ഫുല്ലലോചനഃ । തതസ്തസ്മിന്പ്രനൃത്തേ വൈ സ്ഥാവരം ജംഗമം ച യത്
വിശ്മയത്തിൽ കണ്ണുകൾ വലുതാക്കിയ ബ്രാഹ്മണർഷി അവിടെ നൃത്തം ചെയ്തു എന്ന് പറയുന്നു.
പ്രനൃത്തമുഭയം വീര തേജസാ തസ്യ മോഹിതമ് । ബ്രഹ്മാദിഭിസ്തതോ ദേവൈര്ഋഷിഭിശ്ച തപോധനൈഃ
അവൻ നൃത്തം ചെയ്തപ്പോൾ, വീരനായവനേ, അവന്റെ ശക്തിയിൽ ആ സ്ഥാവരജംഗമങ്ങൾ എല്ലാം ആകർഷിതമായി നൃത്തം ചെയ്തു.
വിജ്ഞപ്തോ വൈ ഋഷേരര്ഥേ മഹാദേവോ നരാധിപ । നായം നൃത്യേദ്യഥാ ദേവ തഥാ ത്വം കര്തുമര്ഹസി
അതിനുശേഷം, മനുഷ്യരുടെ അധിപനായവനേ, ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും, തപസ്സിൽ സമ്പന്നരായ ഋഷികൾ കൂടി, ആ മഹാദേവനോട് ആ ഋഷിയുടെ വേണ്ടി അപേക്ഷിച്ചു:
തതോ ദേവോ മുനിം ദൃഷ്ട്വാ ഹര്ഷാവിഷ്ടേന ചേതസാ । നൃത്യംതമബ്രവീച്ചൈനം സ്ഥിരാണാം ഹിതകാമ്യയാ
അതിനാൽ, രാജാവേ, ദേവൻ സന്തോഷത്തിൽ നിറഞ്ഞ മനസ്സോടെ ആ ഋഷിയെ, അവൻ നൃത്തം ചെയ്യുമ്പോൾ, സ്ഥാവരജാതികളുടെ ഭാവി കണക്കാക്കി അഭിസംബോധന ചെയ്തു:
അഹോ മഹര്ഷേ ധര്മജ്ഞ കിമര്ഥം നൃത്യതേ ഭവാന് । ഹര്ഷസ്ഥാനം കിമര്ഥം വാ തവാദ്യ മുനിപുംഗവ
‘മഹർഷിയേ, ധർമ്മത്തെ അറിയുന്നവനേ, എന്തിനാണ് നീ നൃത്തം ചെയ്യുന്നത്? മുനിപുംഗവനേ, ഇന്ന് നിന്നെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്ന കാര്യം എന്താണ്?’
ഋഷിരുവാച-। തപസ്വിനോ ധര്മ്മപഥസ്ഥിതസ്യ ദ്വിജസത്തമ । കിം ന പശ്യസി മേ ബ്രഹ്മന്ക്ഷതാച്ഛാകരസം സൃതമ്
ഋഷി പറഞ്ഞു: ‘തപസ്സിലും ധർമ്മപഥത്തിലും നിലകൊള്ളുന്ന ദ്വിജസ്രേഷ്ഠനായ ബ്രഹ്മാവേ, എന്റെ മുറിവിൽ നിന്ന് ശാകരസം ഒഴുകുന്നത് നീ കാണുന്നില്ലേ?’
യം ദൃഷ്ട്വാ സംപ്രനൃത്തോഽഹം ഹര്ഷേണ മഹതാ വൃതഃ । തം പ്രഹസ്യാബ്രവീദ്ദേവ ഋഷിം രാഗേണ മോഹിതമ്
‘അത് കണ്ടപ്പോൾ ഞാൻ വലിയ സന്തോഷത്തിൽ നൃത്തം ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി.’ ദേവൻ, ആഹ്ലാദത്തിൽ മയങ്ങുന്ന ഋഷിയെ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് അഭിസംബോധന ചെയ്തു:
അഹം തു വിസ്മയം വിപ്ര ന ഗച്ഛാമീഹ പശ്യ മാമ് । ഏവമുക്ത്വാ നരശ്രേഷ്ഠ മഹാദേവേന വൈ തദാ
‘എന്നാൽ, ബ്രാഹ്മണനേ, ഞാൻ ഇതിൽ അത്ഭുതം അനുഭവിക്കുന്നില്ല — എന്നെ നോക്കൂ.’ അങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ആ സമയത്ത് മഹാദേവൻ...
അംഗുല്യഗ്രേണ രാജേംദ്ര സ്വാംഗുഷ്ഠസ്താഡിതോഽനഘ । തസ്യ ഭസ്മക്ഷതാദ്രാജന്നിഃസൃതം ഹിമസംനിഭമ്
രാജാവേ, പാപമില്ലാത്തവൻ തന്റെ വിരൽതുമ്പ് കൊണ്ട് സ്വന്തം അംഗുഷ്ഠം തട്ടിയപ്പോൾ, അവിടെ നിന്ന് പുഞ്ചിരിയോടു കൂടിയ ചിതഭസ്മം പുറത്തുവന്നു.
യം ദൃഷ്ട്വാ വ്രീഡിതോ രാജന്സ മുനിഃ പാദയോര്ഗതഃ । നാന്യം ദേവാദഹം മന്യേ രുദ്രാത്പരതരം മഹത്
അത് കണ്ട രാജാവേ, ആ മുനി ലജ്ജിച്ചു, അവന്റെ കാലിൽ വീണു. രുദ്രനേക്കാൾ വലിയ ദേവതയെ ഞാൻ ആരെയും കരുതുന്നില്ല.
സുരാസുരസ്യ ജഗതോ ഗതിസ്ത്വമസി ശൂലധൃക് । ത്വയാ സൃഷ്ടമിദം വിശ്വം ത്രൈലോക്യം സചരാചരമ്
ദേവന്മാർക്കും അസുരന്മാർക്കും ലോകത്തിനും താങ്കൾ തന്നെയാണ് ആശ്രയം, ശൂലധാരിയേ. ഈ ലോകം, മൂന്നു ലോകങ്ങൾ, ചലിക്കുന്നതും അചലമായതും എല്ലാം താങ്കൾ സൃഷ്ടിച്ചതാണ്.
ത്വാമേവ ഭഗവന്സര്വേ പ്രവിശംതി യുഗക്ഷയേ । ദേവൈരപി ന ശക്യസ്ത്വം പരിജ്ഞാതും കുതോ മയാ
യുഗം അവസാനിക്കുമ്പോൾ, ഭഗവാനേ, എല്ലാ ജീവികളും താങ്കളിൽ തന്നെ ലയിക്കുന്നു. ദേവന്മാർ പോലും താങ്കളെ മുഴുവൻ അറിയാൻ കഴിയില്ല; എനിക്ക് എങ്ങനെ കഴിയുമെന്നു?
ത്വയി സര്വേശ ദൃശ്യംതേ സുരാഃ ശക്രാദയോഽനഘ । സര്വസ്ത്വമസി ലോകാനാം കര്താ കാരയിതാന്വഹമ്
സർവേശ്വരനേ, താങ്കളിൽ ഇന്ദ്രനും മറ്റു ദേവന്മാരും കാണപ്പെടുന്നു, പാപമില്ലാത്തവനേ. ലോകങ്ങൾക്കു താങ്കൾ സൃഷ്ടാവും, പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നവനും എല്ലായ്പ്പോഴും തന്നെയാണ്.
ത്വത്പ്രസാദാത്സുരാഃ സര്വേ മോദംതീഹാകുതോഭയാഃ । ഏവം സ്തുത്വാ മഹാദേവം സ ഋഷിഃ പ്രണതോഽബ്രവീത്
താങ്കളുടെ അനുഗ്രഹം കൊണ്ടാണ് എല്ലാ ദേവന്മാരും ഇവിടെ ഭയമില്ലാതെ സന്തോഷിക്കുന്നതും. ഇങ്ങനെ മഹാദേവനെ സ്തുതിച്ച ശേഷം ആ ഋഷി നമസ്കരിച്ച് പറഞ്ഞു.
ത്വത്പ്രസാദാന്മഹാദേവ തപോ മേ ന ക്ഷരേത വൈ । തതോ ദേവഃ പ്രഹൃഷ്ടാത്മാ ബ്രഹ്മര്ഷിമിദമബ്രവീത്
മഹാദേവാ, താങ്കളുടെ അനുഗ്രഹം കൊണ്ടു എന്റെ തപസ്സ് ഒരിക്കലും നഷ്ടപ്പെടരുതേ. അപ്പോൾ സന്തോഷത്തോടെ ദൈവം ബ്രഹ്മർഷിയെ നോക്കി പറഞ്ഞു.
തപസ്തേ വര്ദ്ധതാം വിപ്ര മത്പ്രസാദാത്സഹസ്രധാ । ആശ്രമേ ചേഹ വത്സ്യാമി ത്വയാ സാര്ദ്ധം മഹാമുനേ
എന്റെ അനുഗ്രഹം കൊണ്ടു, മഹാമുനിയേ, നിന്റെ തപസ്സ് ആയിരംപട്ടും വർദ്ധിക്കട്ടെ. ഞാൻ ഈ ആശ്രമത്തിൽ നിന്നോടൊപ്പം താമസിക്കും.
സപ്തസാരസ്വതേ സ്നാത്വാ അര്ചയിഷ്യംതി യേ തു മാമ് । ന തേഷാം ദുര്ലഭം കിംചിദിഹ ലോകേ പരത്ര വാ
ഏഴു സാരസ്വതി തീരങ്ങളിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് എന്നെ പൂജിക്കുന്നവർക്ക് ഈ ലോകത്തും അപ്രാപ്യമായതൊന്നും ഇല്ല, പരലോകത്തും ഇല്ല.
ഗച്ഛേത്സാരസ്വതം ചാപി ലോകം നാസ്ത്യത്ര സംശയഃ । ഏവമുക്ത്വാ മഹാദേവസ്തത്രൈവാംതരധീയത
അവർ സാരസ്വതി ലോകം പ്രാപിക്കും; ഇതിൽ സംശയമില്ല. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് മഹാദേവൻ അവിടെ അദൃശ്യനായി.
തതസ്ത്വൌശനസം ഗച്ഛേത്ത്രിഷു ലോകേഷു വിശ്രുതമ് । യത്ര ബ്രഹ്മാദയോ ദേവാ ഋഷയശ്ച തപോധനാഃ
അതിനുശേഷം, മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും പ്രശസ്തമായ ഔശനസത്തിലേക്കു പോകണം; അവിടെ ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും തപസ്സിൽ സമ്പന്നരായ ഋഷിമാരും വസിക്കുന്നു.
കാര്തികേയശ്ച ഭഗവാംസ്ത്രിസംധ്യാം കില ഭാരത । സാന്നിധ്യമകരോത്തത്ര ഭാര്ഗവപ്രിയകാമ്യയാ
ഭാരതാ, കാർത്തികേയൻ, ഭാർഗവനെ സ്നേഹിച്ചുകൊണ്ട്, ദിവസത്തിലെ മൂന്ന് സംധികളിലും അവിടെ സാന്നിധ്യം നൽകുകയായിരുന്നു.