ഋഷയ ഊചുഃ-। പൃഥിവ്യാ ഹി പരീമാണം സംസ്ഥാനം സരിതസ്തഥാ । ത്വത്തഃ ശ്രുത്വാ മഹാഭാഗ അമൃതം പീതമേവ ച
ഋഷിമാർ പറഞ്ഞു: ഭൂമിയുടെ അളവും രൂപവും നദികളും നിന്റെ വായിൽ നിന്ന് ഞങ്ങൾ കേട്ടു, മഹാഭാഗവ, അതിലൂടെ ഞങ്ങൾ അമൃതം ആസ്വദിച്ചതുപോലെയാണ്.
തത്ര ഭൂമൌ ച തീര്ഥാനി പാവനാനീതി നഃ ശ്രുതമ് । ആചക്ഷ്വ താനി സര്വാണി യഥാഫലകരാണി ച । സവിശേഷം മഹാപ്രാജ്ഞ ശ്രോതുമിച്ഛാമഹേ തവ
അവിടെ ഭൂമിയിൽ പവിത്രമായ തീർത്ഥങ്ങൾ ഉണ്ടെന്ന് ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്; അവയെല്ലാം എങ്ങനെ ഫലം നൽകുന്നു എന്നതും, വിശദമായി ഞങ്ങൾ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, മഹാപണ്ഡിതനേ, ദയവായി പറയുക.
സൂത ഉവാച-। ധന്യം പുണ്യം മഹാഖ്യാനം പൃഷ്ടമേവ തപോധനാഃ । യഥാമതി പ്രവക്ഷ്യാമി യഥായോഗം യഥാശ്രുതമ്
സൂതൻ പറഞ്ഞു: മഹാതപസ്സുകാരേ, നിങ്ങൾ ചോദിച്ച ഈ ധന്യവും പുണ്യവുമുള്ള മഹാകഥ ഞാൻ എന്റെ അറിവിനും ശേഷിക്കും, എങ്ങനെ കേട്ടുവോ അതുപോലെയും, എങ്ങനെ യോഗ്യമാണോ അതുപോലെയും പറയാം.
പുരാതനം പ്രവക്ഷ്യാമി ദേവര്ഷേര്നാരദസ്യ ഹി । യുധിഷ്ഠിരേണ സംവാദം ശൃണു തദ്ദ്വിജസത്തമാഃ
പഴയകാലത്തെ ദൈവർഷിയായ നാരദനും യുദ്ധിഷ്ഠിരനും തമ്മിലുള്ള സംവാദം ഞാൻ പറയാം; ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, അത് നിങ്ങൾ കേൾക്കുക.
ഹൃതരാജ്യാഃ പാംഡുപുത്രാ വനേ തസ്മിന്മഹാരഥാഃ । ന്യവസംതി മഹാഭാഗാ ദ്രൌപദ്യാ സഹ പാംഡവാഃ
രാജ്യത്തെ നഷ്ടപ്പെട്ട പാണ്ഡുവിന്റെ പുത്രന്മാർ, മഹാശക്തിയുള്ളവരായ അവർ, ദ്രൗപദിയോടൊപ്പം ആ വനത്തിൽ താമസിച്ചു.
അഥാപശ്യന്മഹാത്മാനം ദേവര്ഷിം തത്ര നാരദമ് । ദീപ്യമാനം ശ്രിയാ ബ്രാഹ്മ്യാ ദീപ്താഗ്നിസമതേജസമ്
അപ്പോൾ അവർ അവിടെ മഹാത്മാവായ ദേവർഷി നാരദനെ കണ്ടു. ബ്രാഹ്മണ തേജസ്സിൽ പ്രകാശിക്കുന്ന, ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിയെപ്പോലെ ദീപ്തിയുള്ളവനായിരുന്നു അദ്ദേഹം.
സ തൈഃ പരിവൃതഃ ശ്രീമാന്ഭ്രാതൃഭിഃ കുരുനംദനഃ । ദിവി ഭാതി ഹി ദീപ്തൌജാ ദേവൈരിവ ശതക്രതുഃ
സഹോദരന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട കുരുവംശജനായ മഹത്വശാലിയായവൻ, ദിവ്യത്തിൽ ദീപ്തിയോടെ പ്രകാശിച്ചു, ദേവന്മാരിൽ ഇന്ദ്രനെപ്പോലെ.
യഥാ ച ദേവാന്സാവിത്രീ യാജ്ഞസേനീ തഥാ പതീന് । ന ജഹൌ ധര്മതഃ പാര്ഥാന്മേരുമര്കപ്രഭാ യഥാ
സാവിത്രി ദേവന്മാരെ എങ്ങനെ വിട്ടുപോകാതിരുന്നുവോ, അങ്ങനെ തന്നെ യജ്ഞസേനിയുടെ മകൾ ദ്രൗപദി, പൃഥയുടെ പുത്രന്മാരായ ഭർത്താക്കന്മാരെ ധർമ്മത്തിന് വിട്ടുപോയില്ല; സൂര്യപ്രഭ മേരുപർവതത്തെ വിട്ടുപോകാത്തതുപോലെ.
പ്രതിഗൃഹ്യ തതഃ പൂജാം നാരദോ ഭഗവാനൃഷിഃ । ആശ്വാസയദ്ധര്മ്മപുത്രം യുക്തരൂപപ്രിയേണ ച
അതിനുശേഷം, അവർ നൽകിയ ആദരം സ്വീകരിച്ച മഹർഷി നാരദൻ, ധർമ്മപുത്രനായ യുദ്ധിഷ്ഠിരനെ യുക്തമായ, ഹൃദയസ്പർശിയായ വാക്കുകൾ കൊണ്ട് ആശ്വസിപ്പിച്ചു.
ഉവാച ച മഹാത്മാനം ധര്മ്മരാജം യുധിഷ്ഠിരമ് । ബ്രൂഹി ധര്മ്മഭൃതാം ശ്രേഷ്ഠ കിം പ്രാര്ഥ്യം ഹി ദദാമി തേ
അവൻ മഹാത്മാവായ ധർമ്മരാജാവായ യുദ്ധിഷ്ഠിരനോടു പറഞ്ഞു: 'ധർമ്മത്തെ കാത്തുനിൽക്കുന്നവരിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനായ നീ എന്താണ് ആഗ്രഹിക്കുന്നത്? പറയൂ, ഞാൻ അതു നിനക്കു നൽകാം.'
അഥ ധര്മസുതോ രാജാ പ്രണമ്യ ഭ്രാതൃഭിഃ സഹ । ഉവാച പ്രാംജലിര്വാക്യം നാരദം ദേവസംമിതമ്
അപ്പോൾ ധർമ്മപുത്രനായ രാജാവ് സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം നമസ്കരിച്ചു, കൈകൂപ്പി ദേവന്മാരെപ്പോലെയുള്ള നാരദനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ത്വയി തുഷ്ടേ മഹാഭാഗ സര്വലോകാഭിപൂജിതേ । കൃതമിത്യേവ മന്യേ ഹി പ്രസാദാത്തവ സുവ്രത
'മഹാഭാഗനേ, എല്ലായിടത്തും ആദരിക്കപ്പെടുന്നവനേ, നിങ്ങൾ സന്തോഷിച്ചാൽ എല്ലാം നേടിയതാണെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു; നിങ്ങളുടെ അനുഗ്രഹം കൊണ്ടാണ് അതെല്ലാം.'
യദി ത്വഹമനുഗ്രാഹ്യോ ഭ്രാതൃഭിഃ സഹിതോഽനഘ । സംദേഹം മേ മുനിശ്രേഷ്ഠ ഹൃത്സ്ഥം ത്വം ഛേത്തുമര്ഹസി
'നിങ്ങളുടെ അനുഗ്രഹത്തിന് ഞാൻ സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം യോഗ്യനാണെങ്കിൽ, പാപരഹിതനായ മഹർഷിയേ, എന്റെ മനസ്സിൽ ഉള്ള സംശയം നീക്കേണ്ടത് നിങ്ങൾ തന്നെയാണ്.'
പ്രദക്ഷിണാം യഃ കുരുതേ പൃഥിവീം തീര്ഥതത്പരഃ । കിം ഫലം തസ്യ കാര്ത്സ്ന്യേന തദ്ബ്രഹ്മന്വക്തുമര്ഹസി
'തീർത്ഥയാത്രക്ക് ആഗ്രഹത്തോടെ ഭൂമിയെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യുന്നവന് മുഴുവൻ ലഭിക്കുന്ന ഫലം എന്താണ്? ബ്രാഹ്മണനേ, അതു ദയവായി പറയണം.'
നാരദ ഉവാച-। ശൃണു രാജന്നവഹിതോ ദിലീപേന യഥാ പുരാ । വസിഷ്ഠസ്യ സകാശാദ്വൈ സര്വമേതദുപശ്രുതമ്
നാരദൻ പറഞ്ഞു: 'രാജാവേ, ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ; ദിലീപൻ മുമ്പ് വസിഷ്ഠനിൽ നിന്ന് ഇത് എല്ലാം എങ്ങനെ അറിഞ്ഞുവോ, അങ്ങനെ തന്നെ.'
പുരാ ഭാഗീരഥീതീരേ ദിലീപോ രാജസത്തമഃ । ധര്മ്യം വ്രതം സമാസ്ഥായ ന്യവസന്മുനിവത്തദാ
പണ്ടു ഭാഗീരഥി നദിയുടെ തീരത്ത്, ഉത്തമനായ രാജാവായ ദിലീപൻ, ധാർമ്മികമായ വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ച്, അന്നേരം ഒരു മുനിയെപ്പോലെ അവിടെ താമസിച്ചു.
ശുഭേദേശേ മഹാരാജപുണ്യേ ദേവര്ഷിപൂജിതേ । ഗംഗാദ്വാരേ മഹാതേജാ ദേവഗംധര്വസേവിതേ
ശുഭമായ സ്ഥലത്ത്, മഹാരാജാവേ, ദേവർഷിമാരാൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്ന, ഗംഗയുടെ വാതിലിൽ, ദേവന്മാരും ഗാന്ധർവന്മാരും സേവിക്കുന്ന പുണ്യഭൂമിയിലായിരുന്നു അത്.
സ പിതൄംസ്തര്പയാമാസ ദേവാംശ്ച പരമദ്യുതിഃ । ഋഷീംശ്ച തര്പയാമാസ വിധിദൃഷ്ടേന കര്മണാ
അവൻ അതിവിശിഷ്ടനായവൻ, പിതാക്കളെയും ദേവന്മാരെയും ആചാരപ്രകാരം തൃപ്തിപ്പെടുത്തി, ഋഷിമാരെയും ആചാരാനുസൃതമായി സംതൃപ്തരാക്കി.
കസ്യചിത്ത്വഥ കാലസ്യ ജപന്നേവ മഹാമനാഃ । ദദര്ശ ഭൂതസംകാശം വസിഷ്ഠമൃഷിമുത്തമമ്
അപ്പോൾ, കുറേ സമയം കഴിഞ്ഞ്, മനസ്സു ഏകാഗ്രമാക്കി ജപം ചെയ്യുമ്പോൾ, എല്ലാ ജീവികളെയും പോലെയുള്ള ഉത്തമമുനിയായ വസിഷ്ഠനെ അവൻ കണ്ടു.
പുരോഹിതം സ തം ദൃഷ്ട്വാ ദീപ്യമാനമിവ ശ്രിയാ । പ്രഹര്ഷമതുലം ലേഭേ വിസ്മയം പരമം യയൌ
സ്വന്തം പുരോഹിതനായ വസിഷ്ഠനെ, മഹത്വത്തോടെ പ്രകാശിക്കുന്നതായും കണ്ടപ്പോൾ, അവൻ അതുല്യമായ സന്തോഷം അനുഭവിച്ചു, അതിയായ അത്ഭുതം നിറഞ്ഞു.
ഉപസ്ഥിതം മഹാരാജ പൂജയാമാസ ഭാരത । സ ഹി ധര്മ്മഭൃതാം ശ്രേഷ്ഠോ വിധിദൃഷ്ടേന കര്മണാ
ഭാരതവംശജനായ മഹാരാജാവ്, എത്തിയ ധർമ്മത്തെ കാത്തുനിൽക്കുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ വസിഷ്ഠനെ ആചാരപ്രകാരം ആദരിച്ചു.
ശിരസാ ചാര്ഘ്യമാദായ ശുചിഃ പ്രയതമാനസഃ । നാമസംകീര്ത്തയാമാസ തസ്മിന്ബ്രഹ്മര്ഷിസത്തമേ
ശുദ്ധമായ മനസ്സോടെ, തലയിൽ അർഘ്യം എടുത്ത്, ബ്രഹ്മർഷിമാരിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനായ വസിഷ്ഠനെ സ്തുതിച്ചുകൊണ്ട് നാമങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ചു.
ദിലീപോഽഹം തു ഭദ്രം തേ ദാസോസ്മി തവ സുവ്രത । തവ സംദര്ശനാദേവ മുക്തോഹം സര്വകില്ബിഷൈഃ
ഞാൻ ദിലീപൻ ആണ്, ഭദ്രം നേരുന്നു, ധാർമ്മികനായവനേ. ഞാൻ നിന്റെ ദാസനാണ്. നിന്നെ കാണുന്നതുകൊണ്ടു തന്നെ ഞാൻ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനായി.
ഏവമുക്ത്വാ മഹാരാജ ദിലീപോ ദ്വിപദാം വരഃ । വാഗ്യതഃ പ്രാംജലിര്ഭൂത്വാ തൂഷ്ണീമാസീദ്യുധിഷ്ഠിര
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, മഹാരാജാവായ ദിലീപൻ, മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ, വാക്ക് നിയന്ത്രിച്ച്, കൈകൾ ചേർത്ത്, മൗനത്തിൽ ഇരുന്നു, യുദ്ധിഷ്ഠിര.
തം ദൃഷ്ട്വാ നിയമേനാഥ സ്വാധ്യായേന ച കര്ഷിതമ് । ദിലീപം നൃപതിശ്രേഷ്ഠം മുനിഃ പ്രീതമനാഭവത്
നിഷ്ഠയോടും സ്വാധ്യായത്തോടും കൂടി കരുതലോടെ ഇരിക്കുന്ന ദിലീപനെ കണ്ടപ്പോൾ, ആ മഹർഷി സന്തോഷത്തോടെ മനസ്സിൽ ആനന്ദം അനുഭവിച്ചു.
വസിഷ്ഠ ഉവാച- അനേന തവ ധര്മജ്ഞ പ്രശ്രയേണ ദമേന ച । സത്യേന ച മഹാഭാഗ തുഷ്ടോസ്മി തവ സര്വശഃ
വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു: നീയുള്ള വിനയത്തിലും, ആത്മനിയന്ത്രണത്തിലും, സത്യനിഷ്ഠയിലും ഞാൻ മുഴുവനായി സന്തുഷ്ടനാണ്, ധർമ്മം അറിയുന്നവനേ.
യസ്യേദൃശസ്തേ ധര്മോയം പിതരസ്താരിതാസ്ത്വയാ । തേന പശ്യസി മാം പുത്ര യാജ്യശ്ചാസി മമാനഘ
നിന്റെ ഈ ധർമ്മം കൊണ്ടു നിന്റെ പിതാക്കന്മാർ മോചിതരായി. ഇതുകൊണ്ടാണ് നീ എന്നെ കാണുന്നത്, മകനേ. നീ എനിക്ക് യാഗം ചെയ്യാൻ യോഗ്യനുമാണ്, പാപരഹിതനേ.
പ്രീതിര്മേ വര്ദ്ധതേ തേഽദ്യ ബ്രൂഹി കിം കരവാണി തേ । യദ്വക്ഷ്യസി നരശ്രേഷ്ഠ തസ്യ ദാതാസ്മി തേനഘ
ഇന്ന് എന്റെ സ്നേഹം നിന്നോടു കൂടി വർദ്ധിക്കുന്നു. നീ പറയൂ, ഞാൻ നിനക്ക് എന്ത് ചെയ്യണം? നീ എന്ത് ആഗ്രഹിച്ചാലും, മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, ഞാൻ അതു നിനക്ക് നൽകും, പാപരഹിതനേ.
ദിലീപ ഉവാച-। വേദവേദാംഗതത്ത്വജ്ഞ സര്വലോകാഭിപൂജിത । കൃതമിത്യേവ മന്യേ ഹി യദഹം ദൃഷ്ടവാന്പ്രഭുമ്
ദിലീപൻ പറഞ്ഞു: വേദങ്ങളും അതിന്റെ അംശങ്ങളും അറിയുന്നവനേ, എല്ലാ ലോകങ്ങളും ആദരിക്കുന്നവനേ, ഞാൻ പ്രഭുവിനെ കണ്ടതുകൊണ്ടു തന്നെ എന്റെ ലക്ഷ്യം നേടിയെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.
യദി ത്വഹമനുഗ്രാഹ്യസ്തവ ധര്മ്മഭൃതാം വര । പ്രക്ഷ്യാമി ഹൃത്സ്ഥം സംദേഹം തന്മേ ത്വം വക്തുമര്ഹസി
നിന്റെ അനുഗ്രഹത്തിന് ഞാൻ യോഗ്യനാണെങ്കിൽ, ധർമ്മത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ഉള്ള സംശയം ഞാൻ ചോദിക്കാം; അതിന് നീ മറുപടി പറയണം.