നാരായണമനാവ്യക്തം ന തം സേവേത കോ ജനഃ । തസ്യ മാതാ മഹാഭാഗാ പിതാ തസ്യ മഹാകൃതീ
നാരായണൻ, അവ്യക്തൻ, അവനെ സേവിക്കാതിരിക്കുന്നവർ ആരാണ്? അവന്റെ അമ്മ മഹാഭാഗവതിയാണ്, അച്ഛൻ മഹാപുണ്യവാനാണ്.
ജനാര്ദ്ദനപദദ്വംദ്വം ഹൃദയേ യേന ധാര്യതേ । ജനാര്ദനജഗദ്വംദ്യ ശരണാഗതവത്സല
ജനാർദ്ദനന്റെ ഇരുപാദങ്ങളും ഹൃദയത്തിൽ ധരിക്കുന്നവനാണ് ലോകം ആരാധിക്കുന്ന ജനാർദ്ദനൻ അഭയം തേടുന്നവരെ സ്നേഹിക്കുന്നത്.
ഇതീരയംതി യേ മര്ത്യാ ന തേഷാം നിരയേ ഗതിഃ । ബ്രാഹ്മണാ ഹി വിശേഷേണ പ്രത്യക്ഷം ഹരിരൂപിണഃ
ഇങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കുന്ന മനുഷ്യർ നരകത്തിൽ പോകുന്നില്ല; പ്രത്യേകിച്ച് ബ്രാഹ്മണന്റെ രൂപത്തിൽ ഹരി നേരിട്ട് സന്നിഹിതനാണ്.
പൂജയേയുര്യഥായോഗം ഹരിസ്തേഷാം പ്രസീദതി । വിഷ്ണുര്ബ്രാഹ്മണരൂപേണ വിചരേത്പൃഥിവീമിമാമ്
അവരെ യഥായോഗ്യം ആരാധിച്ചാൽ ഹരി അവരിൽ സന്തോഷിക്കുന്നു; ബ്രാഹ്മണന്റെ രൂപത്തിൽ വിഷ്ണു ഈ ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
ബ്രാഹ്മണേന വിനാ കര്മ്മ സിദ്ധിം പ്രാപ്നോതി നൈവ ഹി । ദ്വിജപാദാംബുഭക്ത്യാ യൈഃ പീത്വാ ശിരസി ചാര്പിതമ്
ബ്രാഹ്മണന്റെ കൂടാതെ യാതൊരു കര്മ്മവും ഫലപ്രദമാകില്ല; ദ്വിജന്റെ പാദജലം ഭക്തിയോടെ കുടിച്ചു തലയിൽ വെക്കുന്നവർ—
തര്പിതാ പിതരസ്തേന ആത്മാപി കില താരിതഃ । ബ്രാഹ്മണാനാം മുഖേ യേന ദത്തം മധുരമര്ചിതമ്
അങ്ങനെ ചെയ്താൽ പിതാക്കന്മാർ തൃപ്തരാകുന്നു, ആത്മാവും മോചനം പ്രാപിക്കുന്നു; ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ വായിൽ മധുരമായി അർപ്പിച്ചിട്ടുള്ളതൊക്കെയും—
സാക്ഷാത്കൃഷ്ണമുഖേ ദത്തം തദ്വൈ ഭുംക്തേ ഹരിഃ സ്വയമ് । അഹോതിദുര്ല്ലഭാ ലോകാ പ്രത്യക്ഷേ കേശവേ ദ്വിജേ
കൃഷ്ണന്റെ വായിൽ നേരിട്ട് അർപ്പിച്ചതുപോലെ തന്നെയാണ്; ഹരി തന്നെ അതു സ്വീകരിക്കുന്നു. ബ്രാഹ്മണനിൽ കേശവൻ പ്രത്യക്ഷമായിരിക്കുന്ന ലോകങ്ങൾ എത്ര അപൂർവമാണ്!
പ്രതിമാദിഷു സേവംതേ തദഭാവേ ഹി തത്ക്രിയാ । ബ്രാഹ്മണാനാമധിഷ്ഠാനാത്പൃഥ്വീ ധന്യേതി ഗീയതേ
ജനങ്ങൾ പ്രതിമകളെ ആരാധിക്കുന്നു; അവ ഇല്ലാത്തപ്പോൾ ആ കർമ്മം അങ്ങനെ തന്നെ നടത്തുന്നു. ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ സാന്നിധ്യത്താൽ ഭൂമി ഭാഗ്യവതിയാണെന്ന് പറയുന്നു.
തേഷാം പാണൌ ച യദ്ദത്തം ഹരിപാണൌ തദര്പിതമ് । തേഭ്യഃ കൃതാന്നമസ്കാരാത്തിരസ്കാരോ ഹി പാപ്മതാമ്
അവരുടെ കൈയിൽ അർപ്പിക്കുന്നതെല്ലാം ഹരിയുടെ കൈയിലേയ്ക്ക് തന്നെയാണ്. അവരെ വന്ദിച്ചാൽ പാപങ്ങളുടെ കറ അകറ്റപ്പെടുന്നു.
മുച്യതേ ബ്രഹ്മഹത്യാദി പാപേഭ്യോ വിപ്രവംദനാത് । തസ്മാത്സതാം സമാരാധ്യോ ബ്രാഹ്മണോ വിഷ്ണുബുദ്ധിതഃ
ബ്രാഹ്മണരെ വന്ദിച്ചാൽ ബ്രഹ്മഹത്യ പോലുള്ള പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കും; അതുകൊണ്ട് സന്മാർഗ്ഗികൾ ബ്രാഹ്മണനെ വിഷ്ണുവെന്നു കരുതി ആരാധിക്കണം.
ക്ഷുധിതസ്യ ദ്വിജസ്യാസ്യേ യത്കിംചിദ്ദീയതേ യദി । പ്രേത്യ പീപൂഷധാരാഭിഃ സിംചതേ കല്പകോടികമ്
വിഷമിച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു ദ്വിജന്റെ വായിൽ എന്തെങ്കിലും അർപ്പിച്ചാൽ, മരണത്തിന് ശേഷം കോടിക്കൽപ്പകാലം അമൃതധാരയിൽ നനയാൻ അവസരം ലഭിക്കും.
ദ്വിജതുംഡം മഹാക്ഷേത്രമനൂഷരമകംടകമ് । തത്ര ചേദുപ്യതേ കിംചിത്കോടികോടിഫലം ലഭേത്
ദ്വിജന്റെ വായ് മഹത്തായ കൃഷിഭൂമിപോലെയാണ്, കട്ടകളും മലിനതയും ഇല്ലാത്തത്. അവിടെ വിതച്ചതെന്തും കോടിക്കോടി ഗുണം ഫലം ലഭിക്കും.
സഘൃതം ഭോജനം ചാസ്മൈ ദത്ത്വാ കല്പം സ മോദതേ । നാനാസുമിഷ്ടമന്നം യോ ദദാതി ദ്വിജതുഷ്ടയേ
അവർക്കു നെയ്യോടുകൂടിയ അന്നം നൽകിയാൽ ഒരുകല്പം ആനന്ദം അനുഭവിക്കും; ദ്വിജനെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ വിവിധ രുചികരമായ അന്നങ്ങൾ നൽകുന്നവൻ—
തസ്യ ലോകാ മഹാഭോഗാഃ കോടികല്പാംതമുക്തിദാഃ । ബ്രാഹ്മണം ച പുരസ്കൃത്യ ബ്രാഹ്മണേനാനുകീര്തിതമ്
അവനു മഹാഭോഗമുള്ള ലോകങ്ങൾ ലഭിക്കും, കോടിക്കൽപ്പാന്ത്യം മോക്ഷവും. ബ്രാഹ്മണനെ ആദരിച്ച്, ബ്രാഹ്മണന്റെ വായിൽ നിന്ന് കേൾക്കുമ്പോൾ—
പുരാണം ശൃണുയാന്നിത്യം മഹാപാപദവാനലമ് । പുരാണം സര്വതീര്ഥേഷു തീര്ഥം ചാധികമുച്യതേ
പുരാണം എപ്പോഴും കേൾക്കണം; അതാണ് മഹാപാപങ്ങളെ ദഹിപ്പിക്കുന്ന അഗ്നി. എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലും പുരാണം ഏറ്റവും ഉന്നതമായതാണെന്ന് പറയുന്നു.
യസ്യൈകപാദശ്രവണാദ്ധരിരേവ പ്രസീദതി । യഥാ സൂര്യവപുര്ഭൂത്വാ പ്രകാശായ ചരേദ്ധരിഃ
ഒരു പാദം പോലും കേൾക്കുമ്പോൾ ഹരി സന്തോഷിക്കുന്നു; സൂര്യൻ രൂപം ധരിച്ച് പ്രകാശം നൽകാൻ സഞ്ചരിക്കുന്നതുപോലെ—
സര്വേഷാം ജഗതാമേവ ഹരിരാലോകഹേതവേ । തഥൈവാംതഃപ്രകാശായ പുരാണാവയവോ ഹരിഃ
ലോകങ്ങളെല്ലാം പ്രകാശിപ്പിക്കാൻ ഹരിയാണ് കാരണം; അതുപോലെ തന്നെ, അകത്തെ പ്രകാശത്തിനായി പുരാണത്തിന്റെ ഭാഗമായാണ് ഹരി നിലകൊള്ളുന്നത്.
വിചരേദിഹ ഭൂതേഷു പുരാണം പാവനം പരമ് । തസ്മാദ്യദി ഹരേഃ പ്രീതേരുത്പാദേ ധീയതേ മതിഃ
പുരാണം, പരമശുദ്ധിയുള്ളത്, ഈ ലോകത്തിലെ സകല ജീവികളിലും സഞ്ചരിക്കുന്നു; അതിനാൽ ഹരിയെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ മനസ്സു നിശ്ചയിച്ചാൽ—
ശ്രോതവ്യമനിശം പുംഭിഃ പുരാണം കൃഷ്ണരൂപിണമ് । വിഷ്ണുഭക്തേന ശാംതേന ശ്രോതവ്യമപി ദുര്ലഭമ്
പുരാണം, കൃഷ്ണന്റെ രൂപത്തിൽ, മനുഷ്യർ എപ്പോഴും കേൾക്കണം; വിഷ്ണുഭക്തനായ ശാന്തനായവർക്കും അതു കേൾക്കാൻ ദുർലഭമാണ്.
പുരാണാഖ്യാനമമലമമലീകരണം പരമ് । യസ്മിന്വേദാര്ഥമാഹൃത്യ ഹരിണാ വ്യാസരൂപിണാ
പുരാണകഥനം നിർമലവും പരമശുദ്ധിയുമാണ്; അതിൽ, വേദാർത്ഥം സമാഹരിച്ച്, ഹരി വ്യാസന്റെ രൂപത്തിൽ അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.
പുരാണം നിര്മിതം വിപ്ര തസ്മാത്തത്പരമോ ഭവേത് । പുരാണേ നിശ്ചിതോ ധര്മോ ധര്മശ്ച കേശവഃ സ്വയമ്
ബ്രാഹ്മണനേ, പുരാണം ഈ കാരണത്താലാണ് രചിക്കപ്പെട്ടത്. അതിനാൽ അതിന് ഏറ്റവും ഉന്നതമായ സ്ഥാനം ഉണ്ട്. പുരാണത്തിൽ ധർമ്മം ഉറപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു, ആ ധർമ്മം തന്നെയാണ് കേശവനും.
തസ്മാത്കൃതേ പുരാണേ ഹി ശ്രുതേ വിഷ്ണുര്ഭവേദിതി । സാക്ഷാത്സ്വയം ഹരിര്വിപ്രഃ പുരാണം ച തഥാവിധമ്
അതുകൊണ്ട് രചിക്കപ്പെട്ടും കേൾക്കപ്പെടുന്ന പുരാണത്തിൽ വിഷ്ണു സാക്ഷാൽ നിലകൊള്ളുന്നു എന്നു പറയുന്നു. ബ്രാഹ്മണനേ, അങ്ങനെയുള്ള പുരാണത്തിൽ ഹരിഃ സ്വയം സാന്നിധ്യമുള്ളവനാണ്.
ഏതയോഃ സംഗമാസാദ്യ ഹരിരേവ ഭേവന്നരഃ । തഥാ ഗംഗാംബുസേകേന നാശയേത്കില്ബിഷം സ്വകമ്
ഈ രണ്ടുമായി — ഹരിയും പുരാണവും — സമ്പർക്കം വരുമ്പോൾ മനുഷ്യൻ ഹരിയായി മാറുന്നു. അതുപോലെ തന്നെ, ഗംഗാജലത്തിൽ കുളിച്ചാൽ സ്വന്തം പാപങ്ങൾ നശിക്കുന്നു.
കേശവോ ദ്രവരൂപേണ പാപാത്താരയതേ മഹീമ് । വൈഷ്ണവോ വിഷ്ണുഭജനസ്യാകാംക്ഷീ യദി വര്തതേ
കേശവൻ ദ്രവരൂപത്തിൽ ഭൂമിയെ പാപത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കുന്നു. വിഷ്ണുവിനെ ഭജിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഒരു വൈഷ്ണവൻ അങ്ങനെ തന്നെ പ്രവർത്തിക്കണം.
ഗംഗാംബുസേകമമലമമലീകരണം ചരേത് । വിഷ്ണുഭക്തിപ്രദാ ദേവീ ഗംഗാ ഭുവി ച ഗീയതേ
ഗംഗാജലത്തിൽ കുളിയ്ക്കുന്ന ശുദ്ധവും ശുദ്ധികരിക്കുന്നതുമായ ആചാരം പാലിക്കണം. ഭൂമിയിൽ ഗംഗാദേവിയെ വിഷ്ണുഭക്തി നൽകുന്നവളായി പാടുന്നു.
വിഷ്ണുരൂപാ ഹി സാ ഗംഗാ ലോകവിസ്താരകാരിണീ
അവളായ ഗംഗാ തന്നെ വിഷ്ണുവിന്റെ രൂപമാണ്, ലോകങ്ങളെ വ്യാപിപ്പിക്കുന്നവളാണ് അവൾ.
ബ്രാഹ്മണേഷു പുരാണേഷു ഗംഗായാം ഗോഷു പിപ്പലേ । നാരായണധിയാ പുംഭിര്ഭക്തിഃ കാര്യാ ഹ്യഹൈതുകീ
ബ്രാഹ്മണന്മാരിൽ, പുരാണങ്ങളിൽ, ഗംഗയിൽ, പശുക്കളിൽ, അശ്വത്ഥവൃക്ഷത്തിൽ — നാരായണനെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട്, ആളുകൾ നിർസ്വാർത്ഥമായ ഭക്തി അർപ്പിക്കണം.
പ്രത്യക്ഷവിഷ്ണുരൂപാ ഹി തത്വജ്ഞൈര്നിശ്ചിതാ അമീ । തസ്മാത്സതതമഭ്യര്ച്യാ വിഷ്ണുഭക്ത്യഭിലാഷിണാ
ഇവയെല്ലാം നേരിട്ട് വിഷ്ണുവിന്റെ രൂപങ്ങൾ എന്നാണു ജ്ഞാനികൾ ഉറപ്പാക്കുന്നത്. അതിനാൽ, വിഷ്ണുഭക്തി ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ ഇവയെ എല്ലാം എപ്പോഴും ആരാധിക്കണം.
വിഷ്ണൌ ഭക്തിം വിനാ നൄണാം നിഷ്ഫലം ജന്മ ഉച്യതേ । കലികാലപയോരാശിം പാപഗ്രാഹസമാകുലമ്
വിഷ്ണുവിൽ ഭക്തിയില്ലാതെ മനുഷ്യരുടെ ജന്മം ഫലപ്രദമല്ല എന്നു പറയുന്നു. കലിയുഗത്തിന്റെ സമുദ്രം പാപങ്ങളുടെ मगरങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
വിഷയാമജ്ജനാവര്തം ദുര്ബോധഫേനിലം പരമ് । മഹാദുഷ്ടജനവ്യാല മഹാഭീമം ഭയാനകമ്
അത് ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിൽ മുങ്ങുന്ന ഒരു ചുഴലിക്കാറ്റാണ്, മനസ്സിലാക്കാൻ അത്യന്തം പ്രയാസമുള്ളതും, വലിയ അളവിൽ കഫം പൊങ്ങുന്നതും, ദുഷ്ടന്മാരെന്ന പാമ്പുകളാൽ നിറഞ്ഞതും, ഭയാനകവും ഭയപ്പെടുത്തുന്നതുമാണ്.