ജനാര്ദ്ദനാംഘ്രിസേവാ ഹി ഹ്യപുനര്ഭവദായിനീ । നാരീണാം യോനിസേവാ ഹി യോനിസംകടകാരിണീ
ജനാർദ്ദനന്റെ പാദസേവനം പുനർജന്മത്തിൽ നിന്ന് മോചനം നൽകുന്നു. സ്ത്രീയുടെ യോനി സേവനം യോനിയിൽ മാത്രം കഷ്ടങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുന്നു.
പുനഃപുനഃ പതേദ്യോനൌ യംത്രനിഷ്പാചിതോ യഥാ । പുനസ്താമേവാഭിലഷേദ്വിദ്യാദസ്യ വിഡംബനമ്
വീണ്ടും വീണ്ടും യോനിയിൽ വീണു, യന്ത്രത്തിൽ പിഴിഞ്ഞതുപോലെ പീഡനമനുഭവിക്കുന്നു. എന്നിട്ടും അതേത് വീണ്ടും ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഇതാണ് ദൈവത്തിന്റെ പരിഹാസം.
ഊര്ധ്വബാഹുരഹം വച്മി ശൃണു മേ പരമം വചഃ । ഗോവിംദേ ധേഹി ഹൃദയം ന യോനൌ യാതനാജുഷി
കൈ ഉയർത്തി ഞാൻ പറയുന്നു—എന്റെ പരമവാക്യം കേൾക്കൂ: മനസ്സ് ഗോവിന്ദനിൽ ഇടുക, വേദനയുള്ള യോണിയിൽ അല്ല.
നാരീസംഗം പരിത്യജ്യ യശ്ചാപി പരിവര്ത്തതേ । പദേപദേശ്വമേധസ്യ ഫലമാപ്നോതി മാനവഃ
സ്ത്രീസംഗം ഉപേക്ഷിച്ച് ആരെങ്കിലും മാറിയാൽ, ഓരോ ചുവടിലും അശ്വമേധയാഗഫലം ലഭിക്കും.
കുലാംഗനാ ദൈവയോഗാദൂഢാ യദി നൃണാം സതീ । പുത്രമുത്പാദ്യ യസ്തത്ര തത്സംഗം പരിവര്ജയേത്
ദൈവത്തിന്റെ ഇച്ഛയാൽ ഒരു സദ്വൃത്തയുള്ള സ്ത്രീ പുരുഷനുമായി വിവാഹം കഴിച്ച് മകനു ജന്മം നൽകുമ്പോൾ, അവൻ പിന്നെ അവളുമായി ബന്ധം ഉപേക്ഷിക്കണം.
തസ്യ തുഷ്ടോ ജഗന്നാഥോ ഭവത്യേവ ന സംശയഃ । നാരീസംഗോ ഹി ധര്മജ്ഞൈരസത്സംഗഃ പ്രകീര്ത്യതേ
അങ്ങനെയുള്ളവനിൽ ലോകനാഥൻ സന്തോഷിക്കും—ഇതിൽ സംശയം ഇല്ല. സ്ത്രീസംഗം ധർമ്മജ്ഞന്മാർ അസത്സംഗം എന്ന് പറയുന്നു.
തസ്മിന്സതി ഹരൌ ഭക്തിഃ സുദൃഢാ നൈവ ജായതേ । സര്വസംഗം പരിത്യജ്യ ഹരൌ ഭക്തിം സമാചരേത്
അത് നിലനിൽക്കുമ്പോൾ ഹരിയിൽ ദൃഢമായ ഭക്തി ഉണ്ടാകില്ല. എല്ലാ ബന്ധങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച് ഹരിയിൽ ഭക്തി വളർത്തണം.
ഹരിഭക്തിശ്ച ലോകേത്ര ദുര്ല്ലഭാ ഹി മതാ മമ । ഹരൌ യസ്യ ഭവേദ്ഭക്തിഃ സ കൃതാര്ഥോ ന സംശയഃ
ഹരിഭക്തി ഈ ലോകത്തും പരലോകത്തും അപൂർവ്വമാണ് എന്ന് ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നു. ഹരിയിൽ ഭക്തിയുള്ളവൻ സഫലനാണ്—ഇതിൽ സംശയമില്ല.
തത്തദേവാചരേത്കര്മ ഹരിഃ പ്രീണാതി യേന ഹി । തസ്മിംസ്തുഷ്ടേ ജഗത്തുഷ്ടം പ്രീണിതേ പ്രീണിതം ജഗത്
ഹരിയെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്ന പ്രവൃത്തികൾ മാത്രം ചെയ്യണം. അവൻ സന്തോഷിച്ചാൽ ലോകം സന്തോഷിക്കും; അവൻ തൃപ്തനാകുമ്പോൾ ലോകം തൃപ്തിയാകും.
ഹരൌ ഭക്തിം വിനാ നൄണാം വൃഥാ ജന്മ പ്രകീര്തിതമ് । ബ്രഹ്മേശാദി സുരാ യസ്യ യജംതേ പ്രീതിഹേതവേ
ഹരിയിൽ ഭക്തിയില്ലാതെ മനുഷ്യന്റെ ജന്മം വെർത്ഥമാണ് എന്ന് പറയുന്നു. ബ്രഹ്മാവും ഈശ്വരനും മറ്റു ദേവതകളും അവനെ പ്രീതിക്കായി ആരാധിക്കുന്നു.
നാരായണമനാവ്യക്തം ന തം സേവേത കോ ജനഃ । തസ്യ മാതാ മഹാഭാഗാ പിതാ തസ്യ മഹാകൃതീ
നാരായണൻ, അവ്യക്തൻ, അവനെ സേവിക്കാതിരിക്കുന്നവർ ആരാണ്? അവന്റെ അമ്മ മഹാഭാഗവതിയാണ്, അച്ഛൻ മഹാപുണ്യവാനാണ്.
ജനാര്ദ്ദനപദദ്വംദ്വം ഹൃദയേ യേന ധാര്യതേ । ജനാര്ദനജഗദ്വംദ്യ ശരണാഗതവത്സല
ജനാർദ്ദനന്റെ ഇരുപാദങ്ങളും ഹൃദയത്തിൽ ധരിക്കുന്നവനാണ് ലോകം ആരാധിക്കുന്ന ജനാർദ്ദനൻ അഭയം തേടുന്നവരെ സ്നേഹിക്കുന്നത്.
ഇതീരയംതി യേ മര്ത്യാ ന തേഷാം നിരയേ ഗതിഃ । ബ്രാഹ്മണാ ഹി വിശേഷേണ പ്രത്യക്ഷം ഹരിരൂപിണഃ
ഇങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കുന്ന മനുഷ്യർ നരകത്തിൽ പോകുന്നില്ല; പ്രത്യേകിച്ച് ബ്രാഹ്മണന്റെ രൂപത്തിൽ ഹരി നേരിട്ട് സന്നിഹിതനാണ്.
പൂജയേയുര്യഥായോഗം ഹരിസ്തേഷാം പ്രസീദതി । വിഷ്ണുര്ബ്രാഹ്മണരൂപേണ വിചരേത്പൃഥിവീമിമാമ്
അവരെ യഥായോഗ്യം ആരാധിച്ചാൽ ഹരി അവരിൽ സന്തോഷിക്കുന്നു; ബ്രാഹ്മണന്റെ രൂപത്തിൽ വിഷ്ണു ഈ ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
ബ്രാഹ്മണേന വിനാ കര്മ്മ സിദ്ധിം പ്രാപ്നോതി നൈവ ഹി । ദ്വിജപാദാംബുഭക്ത്യാ യൈഃ പീത്വാ ശിരസി ചാര്പിതമ്
ബ്രാഹ്മണന്റെ കൂടാതെ യാതൊരു കര്മ്മവും ഫലപ്രദമാകില്ല; ദ്വിജന്റെ പാദജലം ഭക്തിയോടെ കുടിച്ചു തലയിൽ വെക്കുന്നവർ—
തര്പിതാ പിതരസ്തേന ആത്മാപി കില താരിതഃ । ബ്രാഹ്മണാനാം മുഖേ യേന ദത്തം മധുരമര്ചിതമ്
അങ്ങനെ ചെയ്താൽ പിതാക്കന്മാർ തൃപ്തരാകുന്നു, ആത്മാവും മോചനം പ്രാപിക്കുന്നു; ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ വായിൽ മധുരമായി അർപ്പിച്ചിട്ടുള്ളതൊക്കെയും—
സാക്ഷാത്കൃഷ്ണമുഖേ ദത്തം തദ്വൈ ഭുംക്തേ ഹരിഃ സ്വയമ് । അഹോതിദുര്ല്ലഭാ ലോകാ പ്രത്യക്ഷേ കേശവേ ദ്വിജേ
കൃഷ്ണന്റെ വായിൽ നേരിട്ട് അർപ്പിച്ചതുപോലെ തന്നെയാണ്; ഹരി തന്നെ അതു സ്വീകരിക്കുന്നു. ബ്രാഹ്മണനിൽ കേശവൻ പ്രത്യക്ഷമായിരിക്കുന്ന ലോകങ്ങൾ എത്ര അപൂർവമാണ്!
പ്രതിമാദിഷു സേവംതേ തദഭാവേ ഹി തത്ക്രിയാ । ബ്രാഹ്മണാനാമധിഷ്ഠാനാത്പൃഥ്വീ ധന്യേതി ഗീയതേ
ജനങ്ങൾ പ്രതിമകളെ ആരാധിക്കുന്നു; അവ ഇല്ലാത്തപ്പോൾ ആ കർമ്മം അങ്ങനെ തന്നെ നടത്തുന്നു. ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ സാന്നിധ്യത്താൽ ഭൂമി ഭാഗ്യവതിയാണെന്ന് പറയുന്നു.
തേഷാം പാണൌ ച യദ്ദത്തം ഹരിപാണൌ തദര്പിതമ് । തേഭ്യഃ കൃതാന്നമസ്കാരാത്തിരസ്കാരോ ഹി പാപ്മതാമ്
അവരുടെ കൈയിൽ അർപ്പിക്കുന്നതെല്ലാം ഹരിയുടെ കൈയിലേയ്ക്ക് തന്നെയാണ്. അവരെ വന്ദിച്ചാൽ പാപങ്ങളുടെ കറ അകറ്റപ്പെടുന്നു.
മുച്യതേ ബ്രഹ്മഹത്യാദി പാപേഭ്യോ വിപ്രവംദനാത് । തസ്മാത്സതാം സമാരാധ്യോ ബ്രാഹ്മണോ വിഷ്ണുബുദ്ധിതഃ
ബ്രാഹ്മണരെ വന്ദിച്ചാൽ ബ്രഹ്മഹത്യ പോലുള്ള പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കും; അതുകൊണ്ട് സന്മാർഗ്ഗികൾ ബ്രാഹ്മണനെ വിഷ്ണുവെന്നു കരുതി ആരാധിക്കണം.
ക്ഷുധിതസ്യ ദ്വിജസ്യാസ്യേ യത്കിംചിദ്ദീയതേ യദി । പ്രേത്യ പീപൂഷധാരാഭിഃ സിംചതേ കല്പകോടികമ്
വിഷമിച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു ദ്വിജന്റെ വായിൽ എന്തെങ്കിലും അർപ്പിച്ചാൽ, മരണത്തിന് ശേഷം കോടിക്കൽപ്പകാലം അമൃതധാരയിൽ നനയാൻ അവസരം ലഭിക്കും.
ദ്വിജതുംഡം മഹാക്ഷേത്രമനൂഷരമകംടകമ് । തത്ര ചേദുപ്യതേ കിംചിത്കോടികോടിഫലം ലഭേത്
ദ്വിജന്റെ വായ് മഹത്തായ കൃഷിഭൂമിപോലെയാണ്, കട്ടകളും മലിനതയും ഇല്ലാത്തത്. അവിടെ വിതച്ചതെന്തും കോടിക്കോടി ഗുണം ഫലം ലഭിക്കും.
സഘൃതം ഭോജനം ചാസ്മൈ ദത്ത്വാ കല്പം സ മോദതേ । നാനാസുമിഷ്ടമന്നം യോ ദദാതി ദ്വിജതുഷ്ടയേ
അവർക്കു നെയ്യോടുകൂടിയ അന്നം നൽകിയാൽ ഒരുകല്പം ആനന്ദം അനുഭവിക്കും; ദ്വിജനെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ വിവിധ രുചികരമായ അന്നങ്ങൾ നൽകുന്നവൻ—
തസ്യ ലോകാ മഹാഭോഗാഃ കോടികല്പാംതമുക്തിദാഃ । ബ്രാഹ്മണം ച പുരസ്കൃത്യ ബ്രാഹ്മണേനാനുകീര്തിതമ്
അവനു മഹാഭോഗമുള്ള ലോകങ്ങൾ ലഭിക്കും, കോടിക്കൽപ്പാന്ത്യം മോക്ഷവും. ബ്രാഹ്മണനെ ആദരിച്ച്, ബ്രാഹ്മണന്റെ വായിൽ നിന്ന് കേൾക്കുമ്പോൾ—
പുരാണം ശൃണുയാന്നിത്യം മഹാപാപദവാനലമ് । പുരാണം സര്വതീര്ഥേഷു തീര്ഥം ചാധികമുച്യതേ
പുരാണം എപ്പോഴും കേൾക്കണം; അതാണ് മഹാപാപങ്ങളെ ദഹിപ്പിക്കുന്ന അഗ്നി. എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലും പുരാണം ഏറ്റവും ഉന്നതമായതാണെന്ന് പറയുന്നു.
യസ്യൈകപാദശ്രവണാദ്ധരിരേവ പ്രസീദതി । യഥാ സൂര്യവപുര്ഭൂത്വാ പ്രകാശായ ചരേദ്ധരിഃ
ഒരു പാദം പോലും കേൾക്കുമ്പോൾ ഹരി സന്തോഷിക്കുന്നു; സൂര്യൻ രൂപം ധരിച്ച് പ്രകാശം നൽകാൻ സഞ്ചരിക്കുന്നതുപോലെ—
സര്വേഷാം ജഗതാമേവ ഹരിരാലോകഹേതവേ । തഥൈവാംതഃപ്രകാശായ പുരാണാവയവോ ഹരിഃ
ലോകങ്ങളെല്ലാം പ്രകാശിപ്പിക്കാൻ ഹരിയാണ് കാരണം; അതുപോലെ തന്നെ, അകത്തെ പ്രകാശത്തിനായി പുരാണത്തിന്റെ ഭാഗമായാണ് ഹരി നിലകൊള്ളുന്നത്.
വിചരേദിഹ ഭൂതേഷു പുരാണം പാവനം പരമ് । തസ്മാദ്യദി ഹരേഃ പ്രീതേരുത്പാദേ ധീയതേ മതിഃ
പുരാണം, പരമശുദ്ധിയുള്ളത്, ഈ ലോകത്തിലെ സകല ജീവികളിലും സഞ്ചരിക്കുന്നു; അതിനാൽ ഹരിയെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ മനസ്സു നിശ്ചയിച്ചാൽ—
ശ്രോതവ്യമനിശം പുംഭിഃ പുരാണം കൃഷ്ണരൂപിണമ് । വിഷ്ണുഭക്തേന ശാംതേന ശ്രോതവ്യമപി ദുര്ലഭമ്
പുരാണം, കൃഷ്ണന്റെ രൂപത്തിൽ, മനുഷ്യർ എപ്പോഴും കേൾക്കണം; വിഷ്ണുഭക്തനായ ശാന്തനായവർക്കും അതു കേൾക്കാൻ ദുർലഭമാണ്.
പുരാണാഖ്യാനമമലമമലീകരണം പരമ് । യസ്മിന്വേദാര്ഥമാഹൃത്യ ഹരിണാ വ്യാസരൂപിണാ
പുരാണകഥനം നിർമലവും പരമശുദ്ധിയുമാണ്; അതിൽ, വേദാർത്ഥം സമാഹരിച്ച്, ഹരി വ്യാസന്റെ രൂപത്തിൽ അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.