അസാവഹം ഭോ നാമേതി സമ്യക്പ്രണതിപൂര്വകമ് । ആയുരാരോഗ്യസിദ്ധ്യര്ഥം തംദ്രാദിപരിവര്ജിതഃ
'ഞാൻ ഈ പേരുള്ളവനാണ്, ഭവാനെ' എന്നിങ്ങനെ നമസ്കാരത്തോടെ പറയണം; മന്ദത്വം മുതലായവ ഒഴിവാക്കി, ദീർഘായുസ്സിനും ആരോഗ്യത്തിനുമായി.
ആയുഷ്മാന്ഭവ സൌമ്യേതി വചോ വിപ്രോഽഭിവാദനേ । ആകാരശ്ചാസ്യ നാമ്നോംഽതേ വാച്യഃ പൂര്വാക്ഷരപ്ലുതഃ
അഭിവാദ്യത്തിന് മറുപടിയായി ബ്രാഹ്മണൻ 'നീ ദീർഘായുസ്സോടെ ഇരിക്കട്ടെ, സൌമ്യ' എന്നു പറയണം; പിന്നെ തന്റെ പേര് അവസാന അക്ഷരം നീട്ടി ഉച്ചരിക്കണം.
യോ ന വേത്ത്യഭിവാദസ്യ വിപ്രഃ പ്രത്യഭിവാദനമ് । നാഭിവാദ്യഃ സ വിദുഷാ യഥാ ശൂദ്രസ്തഥൈവ സഃ
അഭിവാദ്യത്തിന് മറുപടി പറയാൻ അറിയാത്ത ബ്രാഹ്മണനെ പണ്ഡിതൻ അഭിവാദ്യം ചെയ്യേണ്ടതില്ല; അത്തരം വ്യക്തി ശൂദ്രനോടു സമമാണ്.
വ്യത്യസ്തപാണിനാ കാര്യം പാദസംഗ്രഹണം ഗുരോഃ । സവ്യേന സവ്യഃ സ്പ്രഷ്ടവ്യോ ദക്ഷിണേന തു ദക്ഷിണഃ
ഗുരുവിന്റെ കാലുകൾ സ്പർശിക്കുമ്പോൾ എതിർകൈ ഉപയോഗിക്കണം; ഇടത് കാലിന് ഇടത് കൈ, വലത് കാലിന് വലത് കൈ.
ലൌകികം വൈദികം വാപി തഥാധ്യാത്മികമേവ വാ । അവാപ്യ പ്രയതോ ജ്ഞാനം തം പൂര്വമഭിവാദയേത്
ലൗകികം, വൈദികം, ആത്മീയമായതോ ആയ ജ്ഞാനം ഭക്തിപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ചാൽ ആദ്യം ഗുരുവിനെ അഭിവാദ്യം ചെയ്യണം.
നോദകം ധാരയേദ്ഭൈക്ഷ്യം പുഷ്പാണി സമിധസ്തഥാ । ഏവംവിധാനി ചാന്യാനി ന ദേവാര്ഥേഷു കര്മ്മസു
ദേവതകൾക്കായി കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുമ്പോൾ വെള്ളം, ഭിക്ഷ, പുഷ്പങ്ങൾ, സമിതുകൾ മുതലായവ കൈയിൽ വയ്ക്കരുത്.
ബ്രാഹ്മണം കുശലം പൃച്ഛേത്ക്ഷത്രബംധുമനാമയമ് । വൈശ്യം ക്ഷേമം സമാഗമ്യ ശൂദ്രമാരോഗ്യമേവ ച
ബ്രാഹ്മണനോട് ക്ഷേമം ചോദിക്കണം, ക്ഷത്രിയനോട് ആരോഗ്യത്തെക്കുറിച്ച്, വൈശ്യനോട് സമൃദ്ധിയെക്കുറിച്ച്, ശൂദ്രനോട് ആരോഗ്യത്തെക്കുറിച്ച് മാത്രം ചോദിക്കണം.
ഉപാധ്യായഃ പിതാ ജ്യേഷ്ഠോ ഭ്രാതാ ത്രാതാ ച ഭീതിതഃ । മാതുലഃ ശ്വശുരശ്ചൈവ മാതാമഹ പിതാമഹൌ
ഉപാധ്യായൻ, പിതാവ്, മൂത്ത സഹോദരൻ, ഭയത്തിൽ രക്ഷിച്ചവൻ, അമ്മാവൻ, മാമൻ, അമ്മാവൻ, പിതാമഹൻ—
വര്ണശ്രേഷ്ഠഃ പിതൃവ്യശ്ച പുംസോഽത്ര ഗുരവഃ സ്മൃതാഃ । മാതാ മാതാമഹീ ഗുര്വീ പിതുര്മാതുശ്ച സോദരാഃ
പുരുഷന്മാരിൽ ഏറ്റവും ഉന്നതമായ വർണ്ണത്തിൽ പെട്ടവൻ, പിതാവിന്റെ സഹോദരൻ, അമ്മ, അമ്മയുടെ അമ്മ, പിതാവിന്റെയും അമ്മയുടെയും സഹോദരിമാർ — ഇവരെ ഗുരുക്കന്മാർ എന്നു കരുതണം.
ശ്വശ്രൂഃ പിതാമഹീ ജ്യേഷ്ഠാ ധാത്രീ ച ഗുരവഃ സ്ത്രിയഃ । ജ്ഞേയസ്തു ഗുരുവര്ഗോഽയം മാതൃതഃ പിതൃതോ ദ്വിജാഃ
സ്ത്രികളിൽ അമ്മായിയമ്മ, പിതാവിന്റെ അമ്മ, മുതിർന്ന സഹോദരി, ദായ, ഇവരും ഗുരുവായവരാണ്. അമ്മയുടെ വശത്തെയും പിതാവിന്റെ വശത്തെയും ഈ ഗുരുക്കന്മാരെ അറിയണം, ദ്വിജന്മാരേ.
അനുവര്തനമേതേഷാം മനോവാക്കായകര്മഭിഃ । ഗുരൂന്ദൃഷ്ട്വാ സമുത്തിഷ്ഠേദഭിവാദ്യ കൃതാഞ്ജലി
ഈ ഗുരുക്കന്മാരെ മനസ്സിലും വാക്കിലും പ്രവർത്തിയിലും അനുസരിക്കണം. അവരെ കണ്ടാൽ എഴുന്നേറ്റ്, കയ്യുകൂപ്പി ആദരവോടെ നമസ്കരിക്കണം.
നൈതൈരുപവിശേത്സാര്ദ്ധം വിവദേന്നാത്മകാരണാത് । ജീവിതാര്ഥമപി ദ്വേഷാദ്ഗുരുഭിര്നൈവ ഭാഷണമ്
ഇവരോടൊപ്പം ഇരിക്കരുത്, സ്വാർത്ഥതക്കായി വാദിക്കരുത്. ജീവൻ രക്ഷിക്കേണ്ടി വന്നാലും, വൈരാഗ്യത്താൽ ഗുരുക്കന്മാരോട് ദുഷ്ടമായി സംസാരിക്കരുത്.
ഉദ്രിക്തോഽപി ഗുണൈരന്യൈര്ഗുരുദ്വേഷീ പതത്യധഃ । ഗുരൂണാമപി സര്വേഷാം പംച പൂജ്യാ വിശേഷതഃ
മറ്റു ഗുണങ്ങളിൽ എത്രയും മികച്ചവനാണെങ്കിലും, ഗുരുവിനെ വെറുക്കുന്നവൻ താഴേക്ക് വീഴും. എല്ലാ ഗുരുക്കന്മാരിലും അഞ്ചുപേരെ പ്രത്യേകിച്ച് ആദരിക്കണം.
തേഷാമാദ്യാസ്ത്രയഃ ശ്രേഷ്ഠാസ്തേഷാം മാതാ സുപൂജിതാ । യോ ഭാവയതി യാ സൂതേ യേന വിദ്യോപദിശ്യതേ
അവരിൽ ആദ്യത്തെ മൂവരും ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠരാണ്: പ്രസവിക്കുന്ന അമ്മ, ജനിപ്പിക്കുന്ന അച്ഛൻ, വിദ്യ പഠിപ്പിക്കുന്ന ഗുരു — ഇവരെ ഏറ്റവും വലിയ ആദരവോടെ കാണണം.
ജ്യേഷ്ഠോ ഭ്രാതാ ച ഭര്താ ച പംചൈതേ ഗുരവഃ സ്മൃതാഃ । ആത്മനഃ സര്വയത്നേന പ്രാണത്യാഗേന വാ പുനഃ
മുതിർന്ന സഹോദരനും ഭർത്താവും ഈ അഞ്ചുപേരിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. സ്വയം, എല്ലാ ശ്രമത്തോടും ആവശ്യമെങ്കിൽ ജീവൻ പോലും ത്യജിച്ച്, ഇവരെ ആദരിക്കണം.
പൂജനീയാ വിശേഷേണ പംചൈതേ ഭൂതിമിച്ഛതാ । യാവത്പിതാ ച മാതാ ച ദ്വാവേതൌ നിര്വികാരിണൌ
സമ്പത്ത് ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ഈ അഞ്ചുപേരെയും പ്രത്യേകമായി ആരാധിക്കണം. അച്ഛനും അമ്മയും മനസ്സിൽ മാറ്റമില്ലാതെ നിലനിൽക്കുന്നവരെ.
താവത്സര്വം പരിത്യജ്യ പുത്രഃ സ്യാത്തത്പരായണഃ । പിതാ മാതാ ച സുപ്രീതൌ സ്യാതാം പുത്രഗുണൈര്യദി
അത്രത്തോളം, മകൻ എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച് അച്ഛനും അമ്മയും മാത്രം ഭജിക്കണം. മകന്റെ ഗുണങ്ങൾ കൊണ്ടു അച്ഛനും അമ്മയും സന്തോഷം പ്രാപിച്ചാൽ.
സ പുത്രഃ സകലം ധര്മം പ്രാപ്നുയാത്തേന കര്മണാ । നാസ്തി മാതൃസമം ദൈവം നാസ്തി പിതൃസമോ ഗുരുഃ
അങ്ങനെയുള്ള മകൻ എല്ലാ ധർമ്മവും നേടും. അമ്മയ്ക്ക് തുല്യമായ ദൈവം ഇല്ല, അച്ഛനോട് തുല്യമായ ഗുരുവും ഇല്ല.
തയോഃ പ്രത്യുപകാരോഽപി ന കഥംചന വിദ്യതേ । തയോര്നിത്യം പ്രിയം കുര്യാത്കര്മണാ മനസാ ഗിരാ
അച്ഛനും അമ്മക്കും പ്രതിഫലം നൽകാൻ ഒരിക്കലും കഴിയില്ല. അവർക്കു സന്തോഷം തരുന്ന കാര്യങ്ങൾ പ്രവർത്തിയിൽ, മനസ്സിൽ, വാക്കിൽ എന്നും ചെയ്യണം.
ന താഭ്യാമനനുജ്ഞാതോ ധര്മമന്യം സമാചരേത് । വര്ജയിത്വാ മുക്തിഫലം നിത്യം നൈമിത്തികം തഥാ
അച്ഛനും അമ്മയും അനുമതി നൽകാതെ, മോക്ഷഫലമായ നിത്യ-നൈമിത്തിക കർമ്മങ്ങൾ ഒഴികെ മറ്റെന്തും ചെയ്യരുത്.
ധര്മസാരഃ സമുദ്ദിഷ്ടഃ പ്രേത്യാനംതഫലപ്രദഃ । സമ്യഗാരാധ്യ വക്താരം വിസൃഷ്ടസ്തദനുജ്ഞയാ
മരണത്തിന് ശേഷം അനന്തഫലം നൽകുന്ന ധർമ്മത്തിന്റെ സാരം ഇവിടെ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ഗുരുവിനെ ശരിയായി ആരാധിച്ച്, അവന്റെ അനുമതിയോടെ വിട്ടയക്കപ്പെടണം.
ശിഷ്യോ വിദ്യാഫലം ഭുംക്തേ പ്രേത്യ ചാപദ്യതേ ദിവി । യോ ഭ്രാതരം പിതൃസമം ജ്യേഷ്ഠം മൂഢോഽവമന്യതേ
വിദ്യാർത്ഥി വിദ്യയുടെ ഫലം അനുഭവിച്ച്, മരണത്തിന് ശേഷം സ്വർഗത്തിൽ എത്തും. പക്ഷേ, മൂഢൻ തന്റെ മുതിർന്ന സഹോദരനെ അച്ഛനായി കാണാതെ അവമതിച്ചാൽ—
തേന ദോഷേണ സംപ്രേത്യ നിരയം ഘോരമൃച്ഛതി । പുംസാം വര്ത്മനി സൃഷ്ടേന പൂജ്യോ ഭര്താ തു സര്വദാ
അവന്റെ ആ ദോഷം കൊണ്ടു, മരിച്ചശേഷം ഭയങ്കരമായ നരകത്തിൽ വീഴും. പുരുഷന്മാർക്കുള്ള മാർഗത്തിൽ ഭർത്താവിനെ എല്ലായ്പ്പോഴും ആദരിക്കണം.
അപി മാതരി ലോകേഽസ്മിന്നുപകാരാദ്ധി ഗൌരവമ് । മാതുലാംശ്ച പിതൃവ്യാംശ്ച ശ്വശുരാനൃത്വിജോ ഗുരൂന്
ലോകത്തിൽ അമ്മയ്ക്ക് സഹായം നൽകിയതിനാൽ ആദരം ലഭിക്കുന്നു. അമ്മാവന്മാരെയും പിതാവിന്റെ സഹോദരന്മാരെയും, മരുമക്കളെയും, യാജമാനന്മാരെയും, ഗുരുക്കന്മാരെയും ആദരിക്കണം.
അസാവഹമിതി ബ്രൂയാത്പ്രത്യുത്ഥായാഭിവാദയേത് । അവാച്യോ ദീക്ഷിതോ നാമ്നാ യവീയാനപി യോ ഭവേത്
"ഇവൻ ഞാൻ തന്നെയാണ്" എന്നു പറഞ്ഞ് എഴുന്നേറ്റ് നമസ്കരിക്കണം. ദീക്ഷയേറ്റവൻ, എത്ര ചെറുപ്പനായാലും, പേരുപറഞ്ഞ് വിളിക്കരുത്.
ഭോ ഭവത്പൂര്വകം ത്വേനമഭിഭാഷേത ധര്മവിത് । അഭിവാദ്യശ്ച പൂജ്യശ്ച ശിരസാനമ്യ ഏവ ച
ധർമ്മം അറിയുന്നവൻ "ഭവാൻ" എന്നോ "നിങ്ങളുടെ അനുമതിയോടെ" എന്നോ പറഞ്ഞ് സംസാരിക്കണം. അവനെ നമസ്കരിച്ച്, തലകൂപ്പി ആദരിക്കണം.
ബ്രാഹ്മണക്ഷത്രിയാദ്യൈശ്ച ശ്രീകാമൈഃ സാദരം സദാ । നാഭിവാദ്യാശ്ച വിപ്രേണ ക്ഷത്രിയാദ്യാഃ കഥംചന
ബ്രാഹ്മണരും ക്ഷത്രിയരും മറ്റ് വർഗ്ഗങ്ങളുമെല്ലാവരും ഐശ്വര്യം ആഗ്രഹിച്ച് എപ്പോഴും ആദരവോടെ പെരുമാറണം; എന്നാൽ ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ ഒരിക്കലും ക്ഷത്രിയർക്കും മറ്റു വർഗ്ഗങ്ങൾക്കുമൊക്കെ വന്ദനം ചെയ്യരുത്.
ജ്ഞാനകര്മഗുണോപേതാ യദ്യപ്യേതേ ബഹുശ്രുതാഃ । ബ്രാഹ്മണഃ സര്വവര്ണാനാം സ്വസ്തി കുര്യാദിതി ശ്രുതിഃ
മറ്റുള്ളവർക്ക് ജ്ഞാനവും നല്ല പ്രവൃത്തികളും ധാരാളം വിദ്യകളും ഉണ്ടായാലും, എല്ലാ വർഗ്ഗങ്ങൾക്കും ആശീർവാദം നൽകേണ്ടത് ബ്രാഹ്മണനാണെന്ന് ശാസ്ത്രം പറയുന്നു.
സവര്ണേന സവര്ണാനാം കാര്യമേവാഭിവാദനമ് । ഗുരുരഗ്നിര്ദ്വിജാതീനാം വര്ണാനാം ബ്രാഹ്മണോ ഗുരുഃ
ഒരേ വർഗ്ഗത്തിലുള്ളവർക്ക് പരസ്പരം വന്ദനം ചെയ്യുന്നത് ശരിയാണ്; രണ്ടാമതുള്ളവർക്ക് ഗുരു അഗ്നിയെപ്പോലെയാണ്, എല്ലാ വർഗ്ഗങ്ങൾക്കിടയിൽ ബ്രാഹ്മണനാണ് ഗുരു.
പതിരേകോ ഗുരുഃ സ്ത്രീണാം സര്വത്രാഭ്യാഗതോ ഗുരുഃ । വിദ്യാകര്മവയോബംധുര്വിത്തം ഭവതി പംചമമ്
സ്ത്രീകൾക്ക് ഭർത്താവാണ് ഏക ഗുരു; അവൻ എവിടെയും ഉണ്ടെങ്കിൽ അവനാണ് ഗുരു. ജ്ഞാനം, പ്രവൃത്തി, പ്രായം, ബന്ധം എന്നിവയാണ് ബന്ധങ്ങൾ, ധനം അഞ്ചാമത്തേതാണ്.