ഉത്തരം തു സമാമ്നാതം വാസഃ കൃഷ്ണാജിനം ശുഭമ് । അഭാവേ ഗാവയമപി രൌരവം വാ വിധീയതേ
മുകളിൽ ധരിക്കേണ്ട വസ്ത്രമായി ശുദ്ധമായ കൃഷ്ണമൃഗത്വച്ചയാണ് നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നത്. അതില്ലെങ്കിൽ പശുവിന്റെ ത്വച്ചയോ രൗരവമൃഗത്തിന്റെ ത്വച്ചയോ ഉപയോഗിക്കാം.
ഉദ്ധൃത്യ ദക്ഷിണം ബാഹും സവ്യബാഹൌ സമര്പിതമ് । ഉപവീതം ഭവേന്നിത്യം നിവീതം കംഠസജ്ജനേ
വലതുകൈ ഉയർത്തി ഇടതുകൈക്ക് മീതെ യജ്ഞോപവീതം ഇടുമ്പോൾ അതിനെ 'ഉപവീതം' എന്നു പറയുന്നു. കഴുത്തിൽ ചുറ്റിയാൽ അതിനെ 'നിവീതം' എന്നു വിളിക്കുന്നു.
സവ്യബാഹും സമുദ്ധൃത്യ ദക്ഷിണേ തു ധൃതം ദ്വിജാഃ । പ്രാചീനാവീതമിത്യുക്തം പിത്ര്യേകര്മണി യോജയേത്
ഇടതുകൈ ഉയർത്തി വലതുകൈക്ക് മീതെ യജ്ഞോപവീതം വെക്കുമ്പോൾ അതിനെ 'പ്രാചീനാവീതം' എന്നു പറയുന്നു; പിതൃകർമ്മകൾക്കായി ഇതാണ് ഉപയോഗിക്കേണ്ടത്.
അഗ്ന്യാഗാരേ ഗവാം ഗോഷ്ഠേ ഹോമേ തപ്യേ തഥൈവ ച । സ്വാധ്യായേ ഭോജനേ നിത്യം ബ്രാഹ്മണാനാം ച സന്നിധൌ
അഗ്നിഹോത്രശാലയിൽ, പശുവളത്തിൽ, ഹോമത്തിൽ, തപസ്സിൽ, സ്വാധ്യായത്തിൽ, ഭക്ഷണസമയത്ത്, ബ്രാഹ്മണരുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ—
ഉപാസനേ ഗുരൂണാം ച സംധ്യയോഃ സാധുസംഗമേ । ഉപവീതീ ഭവേന്നിത്യം വിധിരേഷ സനാതനഃ
ഗുരുക്കളുടെ സേവനത്തിൽ, സന്ധ്യാകാലങ്ങളിൽ, സന്മാർഗ്ഗികളുടെ കൂട്ടത്തിൽ എന്നും യജ്ഞോപവീതം ശരിയായി ധരിക്കണം; ഇതാണ് ശാശ്വതനിയമം.
മൌംജീ ത്രിവൃത്സമാം ശ്ലിഷ്ടാം കുര്യാദ്വിപ്രസ്യ മേഖലാമ് । മുംജാഭാവേ കുശേനാഹുര്ഗ്രംഥിനൈകേന വാ ത്രിഭിഃ
ബ്രാഹ്മണൻ ത്രിവളയമായി മുള്ള് പുല്ല് വലഞ്ഞ് മെഖലയായി ധരിക്കണം. മുള്ള് പുല്ല് ലഭ്യമല്ലെങ്കിൽ ദർഭയോ, ഒറ്റയോ മൂന്നോ കുരുക്കിട്ട് നിർമ്മിച്ചതോ ഉപയോഗിക്കാം.
ധാരയേദ്വൈണവപാലാശൌ ദംഡൌ കേശാംതികൌ ദ്വിജഃ । യജ്ഞാര്ഹവൃക്ഷജം വാഥ സൌമ്യമവ്രണമേവ ച
ബ്രാഹ്മണൻ വൻമരച്ചില്ലയോ പാലാശമരച്ചില്ലയോ, തലമുടിയുടെ നീളത്തിൽ മുറിച്ചെടുത്ത് രണ്ട് ദണ്ഡങ്ങൾ കൈവശം വയ്ക്കണം; അല്ലെങ്കിൽ യജ്ഞത്തിന് യോഗ്യമായ മരത്തിൽ നിന്നെടുത്ത, മൃദുവും മുറിവില്ലാത്തതുമായ ഒരു ദണ്ഡം ഉപയോഗിക്കാം.
സായംപ്രാതര്ദ്വിജഃ സംധ്യാമുപാസീത സമാഹിതഃ । കാമാല്ലോഭാദ്ഭയാന്മോഹാത്ത്യക്ത്വൈനാം പതിതോ ഭവേത്
പ്രഭാതവും സന്ധ്യാകാലവും ബ്രാഹ്മണൻ ഏകാഗ്രതയോടെ സന്ധ്യാവന്ദനം ചെയ്യണം. ആഗ്രഹം, ലാഭം, ഭയം, മോഹം എന്നിവ കാരണം ഇത് ഉപേക്ഷിച്ചാൽ അദേഹം പാപിയാകും.
അഗ്നികാര്യം തതഃ കുര്യാത്സായംപ്രാതഃ പ്രസന്നധീഃ । സ്നാത്വാ സംതര്പയേദ്ദേവാനൃഷീന്പിതൃഗണാംസ്തഥാ
അതിന് ശേഷം, പ്രഭാതവും സന്ധ്യാകാലവും മനസ്സു ശാന്തമായി അഗ്നികാര്യങ്ങൾ നിർവഹിക്കണം. സ്നാനം കഴിഞ്ഞ് ദേവന്മാരെയും ഋഷിമാരെയും പിതൃഗണങ്ങളെയും തൃപ്തിപ്പെടുത്തണം.
ദേവതാഭ്യര്ചനം കുര്യാത്പുഷ്പൈഃ പത്രൈര്യവാംബുഭിഃ । അഭിവാദനശീലഃ സ്യാന്നിത്യം വൃദ്ധേഷു ധര്മതഃ
ദേവതകളെ പുഷ്പം, ഇല, യവം, വെള്ളം എന്നിവ കൊണ്ട് ആരാധിക്കണം. മുതിർന്നവരെ എപ്പോഴും ഭക്തിപൂർവ്വം അഭിവാദ്യം ചെയ്യണം.
അസാവഹം ഭോ നാമേതി സമ്യക്പ്രണതിപൂര്വകമ് । ആയുരാരോഗ്യസിദ്ധ്യര്ഥം തംദ്രാദിപരിവര്ജിതഃ
'ഞാൻ ഈ പേരുള്ളവനാണ്, ഭവാനെ' എന്നിങ്ങനെ നമസ്കാരത്തോടെ പറയണം; മന്ദത്വം മുതലായവ ഒഴിവാക്കി, ദീർഘായുസ്സിനും ആരോഗ്യത്തിനുമായി.
ആയുഷ്മാന്ഭവ സൌമ്യേതി വചോ വിപ്രോഽഭിവാദനേ । ആകാരശ്ചാസ്യ നാമ്നോംഽതേ വാച്യഃ പൂര്വാക്ഷരപ്ലുതഃ
അഭിവാദ്യത്തിന് മറുപടിയായി ബ്രാഹ്മണൻ 'നീ ദീർഘായുസ്സോടെ ഇരിക്കട്ടെ, സൌമ്യ' എന്നു പറയണം; പിന്നെ തന്റെ പേര് അവസാന അക്ഷരം നീട്ടി ഉച്ചരിക്കണം.
യോ ന വേത്ത്യഭിവാദസ്യ വിപ്രഃ പ്രത്യഭിവാദനമ് । നാഭിവാദ്യഃ സ വിദുഷാ യഥാ ശൂദ്രസ്തഥൈവ സഃ
അഭിവാദ്യത്തിന് മറുപടി പറയാൻ അറിയാത്ത ബ്രാഹ്മണനെ പണ്ഡിതൻ അഭിവാദ്യം ചെയ്യേണ്ടതില്ല; അത്തരം വ്യക്തി ശൂദ്രനോടു സമമാണ്.
വ്യത്യസ്തപാണിനാ കാര്യം പാദസംഗ്രഹണം ഗുരോഃ । സവ്യേന സവ്യഃ സ്പ്രഷ്ടവ്യോ ദക്ഷിണേന തു ദക്ഷിണഃ
ഗുരുവിന്റെ കാലുകൾ സ്പർശിക്കുമ്പോൾ എതിർകൈ ഉപയോഗിക്കണം; ഇടത് കാലിന് ഇടത് കൈ, വലത് കാലിന് വലത് കൈ.
ലൌകികം വൈദികം വാപി തഥാധ്യാത്മികമേവ വാ । അവാപ്യ പ്രയതോ ജ്ഞാനം തം പൂര്വമഭിവാദയേത്
ലൗകികം, വൈദികം, ആത്മീയമായതോ ആയ ജ്ഞാനം ഭക്തിപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ചാൽ ആദ്യം ഗുരുവിനെ അഭിവാദ്യം ചെയ്യണം.
നോദകം ധാരയേദ്ഭൈക്ഷ്യം പുഷ്പാണി സമിധസ്തഥാ । ഏവംവിധാനി ചാന്യാനി ന ദേവാര്ഥേഷു കര്മ്മസു
ദേവതകൾക്കായി കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുമ്പോൾ വെള്ളം, ഭിക്ഷ, പുഷ്പങ്ങൾ, സമിതുകൾ മുതലായവ കൈയിൽ വയ്ക്കരുത്.
ബ്രാഹ്മണം കുശലം പൃച്ഛേത്ക്ഷത്രബംധുമനാമയമ് । വൈശ്യം ക്ഷേമം സമാഗമ്യ ശൂദ്രമാരോഗ്യമേവ ച
ബ്രാഹ്മണനോട് ക്ഷേമം ചോദിക്കണം, ക്ഷത്രിയനോട് ആരോഗ്യത്തെക്കുറിച്ച്, വൈശ്യനോട് സമൃദ്ധിയെക്കുറിച്ച്, ശൂദ്രനോട് ആരോഗ്യത്തെക്കുറിച്ച് മാത്രം ചോദിക്കണം.
ഉപാധ്യായഃ പിതാ ജ്യേഷ്ഠോ ഭ്രാതാ ത്രാതാ ച ഭീതിതഃ । മാതുലഃ ശ്വശുരശ്ചൈവ മാതാമഹ പിതാമഹൌ
ഉപാധ്യായൻ, പിതാവ്, മൂത്ത സഹോദരൻ, ഭയത്തിൽ രക്ഷിച്ചവൻ, അമ്മാവൻ, മാമൻ, അമ്മാവൻ, പിതാമഹൻ—
വര്ണശ്രേഷ്ഠഃ പിതൃവ്യശ്ച പുംസോഽത്ര ഗുരവഃ സ്മൃതാഃ । മാതാ മാതാമഹീ ഗുര്വീ പിതുര്മാതുശ്ച സോദരാഃ
പുരുഷന്മാരിൽ ഏറ്റവും ഉന്നതമായ വർണ്ണത്തിൽ പെട്ടവൻ, പിതാവിന്റെ സഹോദരൻ, അമ്മ, അമ്മയുടെ അമ്മ, പിതാവിന്റെയും അമ്മയുടെയും സഹോദരിമാർ — ഇവരെ ഗുരുക്കന്മാർ എന്നു കരുതണം.
ശ്വശ്രൂഃ പിതാമഹീ ജ്യേഷ്ഠാ ധാത്രീ ച ഗുരവഃ സ്ത്രിയഃ । ജ്ഞേയസ്തു ഗുരുവര്ഗോഽയം മാതൃതഃ പിതൃതോ ദ്വിജാഃ
സ്ത്രികളിൽ അമ്മായിയമ്മ, പിതാവിന്റെ അമ്മ, മുതിർന്ന സഹോദരി, ദായ, ഇവരും ഗുരുവായവരാണ്. അമ്മയുടെ വശത്തെയും പിതാവിന്റെ വശത്തെയും ഈ ഗുരുക്കന്മാരെ അറിയണം, ദ്വിജന്മാരേ.
അനുവര്തനമേതേഷാം മനോവാക്കായകര്മഭിഃ । ഗുരൂന്ദൃഷ്ട്വാ സമുത്തിഷ്ഠേദഭിവാദ്യ കൃതാഞ്ജലി
ഈ ഗുരുക്കന്മാരെ മനസ്സിലും വാക്കിലും പ്രവർത്തിയിലും അനുസരിക്കണം. അവരെ കണ്ടാൽ എഴുന്നേറ്റ്, കയ്യുകൂപ്പി ആദരവോടെ നമസ്കരിക്കണം.
നൈതൈരുപവിശേത്സാര്ദ്ധം വിവദേന്നാത്മകാരണാത് । ജീവിതാര്ഥമപി ദ്വേഷാദ്ഗുരുഭിര്നൈവ ഭാഷണമ്
ഇവരോടൊപ്പം ഇരിക്കരുത്, സ്വാർത്ഥതക്കായി വാദിക്കരുത്. ജീവൻ രക്ഷിക്കേണ്ടി വന്നാലും, വൈരാഗ്യത്താൽ ഗുരുക്കന്മാരോട് ദുഷ്ടമായി സംസാരിക്കരുത്.
ഉദ്രിക്തോഽപി ഗുണൈരന്യൈര്ഗുരുദ്വേഷീ പതത്യധഃ । ഗുരൂണാമപി സര്വേഷാം പംച പൂജ്യാ വിശേഷതഃ
മറ്റു ഗുണങ്ങളിൽ എത്രയും മികച്ചവനാണെങ്കിലും, ഗുരുവിനെ വെറുക്കുന്നവൻ താഴേക്ക് വീഴും. എല്ലാ ഗുരുക്കന്മാരിലും അഞ്ചുപേരെ പ്രത്യേകിച്ച് ആദരിക്കണം.
തേഷാമാദ്യാസ്ത്രയഃ ശ്രേഷ്ഠാസ്തേഷാം മാതാ സുപൂജിതാ । യോ ഭാവയതി യാ സൂതേ യേന വിദ്യോപദിശ്യതേ
അവരിൽ ആദ്യത്തെ മൂവരും ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠരാണ്: പ്രസവിക്കുന്ന അമ്മ, ജനിപ്പിക്കുന്ന അച്ഛൻ, വിദ്യ പഠിപ്പിക്കുന്ന ഗുരു — ഇവരെ ഏറ്റവും വലിയ ആദരവോടെ കാണണം.
ജ്യേഷ്ഠോ ഭ്രാതാ ച ഭര്താ ച പംചൈതേ ഗുരവഃ സ്മൃതാഃ । ആത്മനഃ സര്വയത്നേന പ്രാണത്യാഗേന വാ പുനഃ
മുതിർന്ന സഹോദരനും ഭർത്താവും ഈ അഞ്ചുപേരിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. സ്വയം, എല്ലാ ശ്രമത്തോടും ആവശ്യമെങ്കിൽ ജീവൻ പോലും ത്യജിച്ച്, ഇവരെ ആദരിക്കണം.
പൂജനീയാ വിശേഷേണ പംചൈതേ ഭൂതിമിച്ഛതാ । യാവത്പിതാ ച മാതാ ച ദ്വാവേതൌ നിര്വികാരിണൌ
സമ്പത്ത് ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ഈ അഞ്ചുപേരെയും പ്രത്യേകമായി ആരാധിക്കണം. അച്ഛനും അമ്മയും മനസ്സിൽ മാറ്റമില്ലാതെ നിലനിൽക്കുന്നവരെ.
താവത്സര്വം പരിത്യജ്യ പുത്രഃ സ്യാത്തത്പരായണഃ । പിതാ മാതാ ച സുപ്രീതൌ സ്യാതാം പുത്രഗുണൈര്യദി
അത്രത്തോളം, മകൻ എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച് അച്ഛനും അമ്മയും മാത്രം ഭജിക്കണം. മകന്റെ ഗുണങ്ങൾ കൊണ്ടു അച്ഛനും അമ്മയും സന്തോഷം പ്രാപിച്ചാൽ.
സ പുത്രഃ സകലം ധര്മം പ്രാപ്നുയാത്തേന കര്മണാ । നാസ്തി മാതൃസമം ദൈവം നാസ്തി പിതൃസമോ ഗുരുഃ
അങ്ങനെയുള്ള മകൻ എല്ലാ ധർമ്മവും നേടും. അമ്മയ്ക്ക് തുല്യമായ ദൈവം ഇല്ല, അച്ഛനോട് തുല്യമായ ഗുരുവും ഇല്ല.
തയോഃ പ്രത്യുപകാരോഽപി ന കഥംചന വിദ്യതേ । തയോര്നിത്യം പ്രിയം കുര്യാത്കര്മണാ മനസാ ഗിരാ
അച്ഛനും അമ്മക്കും പ്രതിഫലം നൽകാൻ ഒരിക്കലും കഴിയില്ല. അവർക്കു സന്തോഷം തരുന്ന കാര്യങ്ങൾ പ്രവർത്തിയിൽ, മനസ്സിൽ, വാക്കിൽ എന്നും ചെയ്യണം.
ന താഭ്യാമനനുജ്ഞാതോ ധര്മമന്യം സമാചരേത് । വര്ജയിത്വാ മുക്തിഫലം നിത്യം നൈമിത്തികം തഥാ
അച്ഛനും അമ്മയും അനുമതി നൽകാതെ, മോക്ഷഫലമായ നിത്യ-നൈമിത്തിക കർമ്മങ്ങൾ ഒഴികെ മറ്റെന്തും ചെയ്യരുത്.