അഹംകാരനിവൃത്തശ്ച സ തീര്ഥഫലമശ്നുതേ । അകോപനശ്ച രാജേംദ്ര സത്യവാദീ ദൃഢവ്രതഃ । ആത്മോപമശ്ച ഭൂതേഷു സ തീര്ഥഫലമശ്നുതേ
അഹങ്കാരം വിട്ടവനും, കോപം കാണിക്കാത്തവനും, സത്യവാനുമായും ദൃഢവ്രതനുമായും, എല്ലാ ജീവികളെയും തനിക്കുപോലെ കാണുന്നവനും, തീർത്ഥയാത്രയുടെ ഫലം പ്രാപിക്കും.
ഋഷിഭിഃ ക്രതവഃ പ്രോക്താ ദേവൈശ്ചാപി യഥാക്രമമ് । ന ഹി ശക്യാ ദരിദ്രേണ യജ്ഞാഃ പ്രാപ്തും മഹീപതേ
മഹർഷിമാരും ദേവന്മാരും യജ്ഞങ്ങൾ നിർദ്ദേശിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, രാജാവേ, ദരിദ്രന്മാർക്ക് യജ്ഞങ്ങൾ നടത്താൻ കഴിയില്ല.
ബഹൂപകരണോ യജ്ഞോ നാനാസംഭാരസംഭ്രമഃ । പ്രാപ്യതേ വിവിധൈരര്ഥ്യൈഃ സമൃദ്ധൈര്വാ നരൈഃ ക്വചിത്
യജ്ഞത്തിന് അനേകം ഉപകരണങ്ങളും വിവിധ ഒരുക്കങ്ങളും വേണം; ധനികരും പലവിധ സാമഗ്രികൾ ഉള്ളവരും ചിലപ്പോൾ അത് നടത്താറുണ്ട്.
യോ ദരിദ്രൈരപി ബുധൈഃ ശക്യഃ പ്രാപ്തും നരേശ്വര । തതോ യജ്ഞഫലൈഃ പുണ്യൈസ്തന്നിബോധ ജനേശ്വര
എന്നാൽ, ജനാധിപതിയേ, ദരിദ്രരായ ജ്ഞാനികൾക്ക് പോലും നേടാൻ കഴിയുന്ന, യജ്ഞഫലത്തിന് തുല്യമായ പുണ്യം നൽകുന്ന കാര്യം ഞാൻ പറയാം.
ഋഷീണാം പരമം ഗുഹ്യമിദം ഭരതസത്തമ । തീര്ഥാഭിഗമനം പുണ്യം യജ്ഞൈരപി വിശിഷ്യതേ
ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ, മഹർഷിമാരുടെ പരമരഹസ്യമായ ഈ തീർത്ഥയാത്ര, യജ്ഞങ്ങളെക്കാൾ വലിയ പുണ്യം നൽകുന്നു.
ദശകോടിസഹസ്രാണി ത്രിംശത്കോട്യസ്തഥാപരേ । മാഘമാസേ തു ഗംഗായാം ഗമിഷ്യംതി നരര്ഷഭ
മാന്യനായവനേ, മാഘമാസത്തിൽ പത്ത് കോടിയും മുപ്പത് കോടിയും ആളുകൾ ഗംഗയിൽ പോകും.
സ്വസ്ഥോ ഭവ മഹാരാജ ഭുക്ത്വാ രാജ്യമകംടകമ് । പുനര്ദ്രക്ഷ്യസി രാജേംദ്ര യജമാനോ വിശേഷതഃ
മഹാരാജാവേ, മനസ്സിലൊരു ആശ്വാസം കൊള്ളൂ. കഷ്ടമില്ലാതെ രാജ്യം ഭുജിച്ചശേഷം, രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ നീ, യജ്ഞം ചെയ്യുന്നവനായി വീണ്ടും കാണും.
ഇതി ശ്രീപാദ്മേ മഹാപുരാണേ സ്വര്ഗഖംഡേ പ്രയാഗമാഹാത്മ്യം। നാമ ഊനപംചാശത്തമോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ ശ്രീപദ്മപുരാണത്തിലെ സ്വർഗ്ഖണ്ഡത്തിൽ പ്രയാഗത്തിന്റെ മഹത്വം എന്ന പേരിലുള്ള ഒൻപത്തൊമ്പതാം അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
ഋഷയ ഊചുഃ- ഭവതാ കഥിതം സര്വം യത്കിംചിത്പൃഷ്ടമേവ ച । ഇദാനീമപി പൃച്ഛാമ ഏകം വദ മഹാമതേ
മഹർഷിമാർ പറഞ്ഞു: നീ ചോദിച്ചതൊക്കെയും വിശദമായി പറഞ്ഞുതന്നു. ഇപ്പോൾ ഞങ്ങൾ ഒരു കാര്യവും ചോദിക്കാം; മഹാമനസ്സുള്ളവനേ, ദയവായി അതും പറയൂ.
ഏതേഷാം ഖലു തീര്ഥാനാം സേവനാദ്യത്ഫലം ലഭേത് । സര്വേഷാം കില കൃത്വൈകം കര്മ കേന ച ലഭ്യതേ
ഈ തീർത്ഥങ്ങളിൽ സേവനം ചെയ്താൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലം എന്താണ്? ഒറ്റ ഒരു പ്രവൃത്തിയിലൂടെ അവയൊക്കെയുടെയും ഫലം എങ്ങനെ നേടാം?
ഏതന്നോ ബ്രൂഹി സര്വജ്ഞ കര്മൈവം യദി വര്തതേ । സൂത ഉവാച- കര്മയോഗഃ കില പ്രോക്തോ വര്ണാനാം ദ്വിജപൂര്വശഃ
സർവ്വജ്ഞനേ, അങ്ങനെ ഒരു പ്രവൃത്തി ഉണ്ടെങ്കിൽ ദയവായി ഞങ്ങൾക്ക് പറയൂ. സൂതൻ പറഞ്ഞു: പ്രവൃത്തിയോഗം എന്നത്, ദ്വിജന്മാരെ തുടക്കംകുറിച്ച് എല്ലാ വർഗ്ഗങ്ങൾക്കും നിർദേശിച്ചിരിക്കുന്നു.
നാനാവിധോ മഹാഭാഗാസ്തത്ര ചൈകം വിശിഷ്യതേ । ഹരിഭക്തിഃ കൃതാ യേന മനസാ വചസാ ഗിരാ
മഹാഭാഗന്മാരേ, അതിൽ പലവിധങ്ങളുണ്ട്. എന്നാൽ അതിൽ ഒന്നാണ് ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠം: മനസും വാക്കും പ്രവർത്തിയും കൊണ്ട് ഹരിയോടുള്ള ഭക്തി.
ജിതം തേന ജിതം തേന ജിതമേവ ന സംശയഃ । ഹരിരേവ സമാരാധ്യഃ സര്വദേവേശ്വരേശ്വരഃ
അത് ചെയ്താൽ എല്ലാം ജയിച്ചുവെന്നതിൽ സംശയമില്ല. ഹരിയെ മാത്രം ആരാധിക്കണം, ദേവന്മാരുടെ ദൈവമായ ഇദ്ദേഹത്തെയാണ്.
ഹരിനാമമഹാമംത്രൈര്നശ്യേത്പാപപിശാചകമ് । ഹരേഃ പ്രദക്ഷിണം കൃത്വാ സകൃദപ്യമലാശയാഃ
ഹരിയുടെ മഹാമന്ത്രങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ചാൽ പാപം എന്ന പിശാച് നശിക്കും. ഹരിയെ ഒരിക്കൽ പോലും ശുദ്ധഹൃദയത്തോടെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്താൽ,
സര്വതീര്ഥസമാപ്ലാവം ലഭംതേ യന്ന സംശയഃ । പ്രതിമാം ച ഹരേര്ദൃഷ്ട്വാ സര്വതീര്ഥഫലം ലഭേത്
എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിൽ കുളിച്ച ഫലം ലഭിക്കും, ഇതിൽ സംശയമില്ല. ഹരിയുടെ പ്രതിമ കണ്ടാൽ പോലും എല്ലാ തീർത്ഥഫലവും ലഭിക്കും.
വിഷ്ണുനാമപരം ജപ്ത്വാ സര്വമംത്രഫലം ലഭേത് । വിഷ്ണുപ്രസാദതുലസീമാഘ്രായ ദ്വിജസത്തമാഃ
വിഷ്ണുവിന്റെ പരമനാമങ്ങൾ ജപിച്ചാൽ എല്ലാ മന്ത്രഫലവും ലഭിക്കും. വിഷ്ണുവിന് സമർപ്പിച്ച തുളസിയിലംഘ്രാനം ചെയ്താൽ, മഹാദ്വിജന്മാരേ,
പ്രചംഡം വികരാലം തദ്യമസ്യാസ്യം ന പശ്യതി । സകൃത്പ്രണാമീ കൃഷ്ണസ്യ മാതുഃ സ്തന്യം പിബേന്നഹി
യമന്റെ ഭയങ്കരമായ മുഖം കാണേണ്ടി വരില്ല. കൃഷ്ണന് ഒരിക്കൽ പോലും നമസ്കരിച്ചാൽ, വീണ്ടും അമ്മയുടെ പാൽ കുടിക്കേണ്ടി വരില്ല.
ഹരിപാദേ മനോ യേഷാം തേഭ്യോ നിത്യം നമോനമഃ । പുല്കസഃ ശ്വപചോ വാപി യേ ചാന്യേ മ്ലേച്ഛജാതയഃ
ഹരിയുടെ പാദങ്ങളിൽ മനസ്സു നിശ്ചയിച്ചവരെ ഞാൻ എപ്പോഴും പ്രണാമം ചെയ്യുന്നു. പുൽക്കശന്മാരോ, ശ്വപചന്മാരോ, മറ്റു വിദേശജാതികളോ ആയാലും,
തേഽപി വംദ്യാ മഹാഭാഗാ ഹരിപാദൈകസേവകാഃ । കിം പുനര്ബ്രാഹ്മണാഃ പുണ്യാ ഭക്താ രാജര്ഷയസ്തഥാ
അവരും ഹരിയുടെ പാദങ്ങൾ മാത്രം സേവിക്കുന്നവരാണെങ്കിൽ, മഹാഭാഗന്മാരേ, അവർ വന്ദനീയരാണ്. പിന്നെ, പുണ്യശാലിയായ ബ്രാഹ്മണന്മാരും ഭക്തരായ രാജർഷിമാരും എത്ര ശ്രേഷ്ഠരായിരിക്കും!
ഹരൌ ഭക്തിം വിധായൈവ ഗര്ഭവാസം ന പശ്യതി । ഹരേരഗ്രേ സ്വനൈരുച്ചൈര്നൃത്യംസ്തന്നാമകൃന്നരഃ
ഹരിയിൽ ഭക്തി സ്ഥാപിച്ചാൽ, വീണ്ടും ഗർഭത്തിൽ ജനിക്കേണ്ടി വരില്ല. ഹരിയുടെ സന്നിധിയിൽ, അവന്റെ നാമങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ച് നൃത്തം ചെയ്താൽ,
പുനാതി ഭുവനം വിപ്രാ ഗംഗാദി സലിലം യഥാ । ദര്ശനാത്സ്പര്ശനാത്തസ്യ ആലാപാദപി ഭക്തിതഃ
അവൻ ഈ ലോകം ഗംഗാദി പുണ്യനദികളുപോലെ ശുദ്ധീകരിക്കും, മഹാബ്രാഹ്മണന്മാരേ. ഭക്തിയോടെ അവനെ കാണുകയോ സ്പർശിക്കുകയോ സംസാരിക്കുകയോ ചെയ്താൽ,
ബ്രഹ്മഹത്യാദിഭിഃ പാപൈര്മുച്യതേ നാത്ര സംശയഃ । ഹരേഃ പ്രദക്ഷിണം കുര്വന്നുച്ചൈസ്തന്നാമകൃന്നരഃ
ബ്രഹ്മഹത്യപാപം പോലുള്ള പാപങ്ങളിൽ നിന്നുമെങ്കിലും മോചനം ലഭിക്കും, ഇതിൽ സംശയമില്ല. ഹരിയെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യുമ്പോൾ, അവന്റെ നാമം ഉച്ചരിച്ച്,
കരതാലാദിസംധാനം സുസ്വരം കലശബ്ദിതമ് । ബ്രഹ്മഹത്യാദികം പാപം തേനൈവ കരതാലിതമ്
കൈയടിയും മധുരമായ ശബ്ദവും ചേർത്ത്, ബ്രഹ്മഹത്യപാപം പോലുള്ള വലിയ പാപങ്ങൾ പോലും അങ്ങനെ കൈയടിച്ചാൽ നശിക്കും.
ഹരിഭക്തികഥാമുക്ത്വാ ഖ്യായികാം ശൃണുയാച്ച യഃ । തസ്യ സംദര്ശനാദേവ പൂതോ ഭവതി മാനവഃ
ഹരിഭക്തിയെക്കുറിച്ച് പറയാതെ, അവന്റെ കഥകളും കഥാപ്രസംഗങ്ങളും കേൾക്കുന്നവനെ കാണുന്നവൻ പോലും ശുദ്ധനാകും.
കിം പുനസ്തസ്യ പാപാനാമാശംകാ മുനിപുംഗവാഃ । തീര്ഥാനാം ച പരം തീര്ഥം കൃഷ്ണനാമ മഹര്ഷയഃ
മഹർഷിമാരേ, കൃഷ്ണനാമം ഉച്ചരിച്ചവനു പാപങ്ങൾക്കൊന്നും ഭയമില്ലല്ലോ. എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലും ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠം കൃഷ്ണനാമം തന്നെയാണ്.
തീര്ഥീകുര്വംതി ജഗതീം ഗൃഹീതം കൃഷ്ണനാമ യൈഃ । തസ്മാന്മുനിവരാഃ പുണ്യം നാതഃ പരതരം വിദുഃ
കൃഷ്ണനാമം ഉച്ചരിക്കുന്നവർ ലോകം തന്നെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട്, മഹർഷിമാരേ, ഇതിനെക്കാൾ വലിയ പുണ്യം മറ്റൊന്നുമില്ലെന്ന് അവർ അറിയുന്നു.
വിഷ്ണുപ്രസാദനിര്മാല്യം ഭുക്ത്വാ ധൃത്വാ ച മസ്തകേ । വിഷ്ണുരേവ ഭവേന്മര്ത്യോ യമശോകവിനാശനഃ
വിഷ്ണുവിന്റെ പ്രസാദം കഴിച്ചും തലയിൽ വെച്ചും ആൾക്കാർക്ക് യമന്റെ ദു:ഖം ഇല്ലാതാക്കുന്ന വിഷ്ണുവായി മാറാം.
അര്ചനീയോ നമസ്കാര്യോ ഹരിരേവ ന സംശയഃ । യേ മഹാവിഷ്ണുമവ്യക്തം ദേവം വാപി മഹേശ്വരമ്
ഹരിയെ മാത്രം ആരാധിക്കാനും നമസ്കരിക്കാനും സംശയമില്ല; മഹാവിഷ്ണുവിനെയും മഹേശ്വരനെയും ഒരുപോലെ കാണുന്നവർ—
ഏകീഭാവേന പശ്യംതി ന തേഷാം പുനരുദ്ഭവഃ । തസ്മാദനാദിനിധനം വിഷ്ണുമാത്മാനമവ്യയമ്
—ഒരേ മനസ്സോടെ കാണുന്നവർക്ക് വീണ്ടും ജനനം ഉണ്ടാവില്ല. അതുകൊണ്ട്, ആദിയും അന്തവും ഇല്ലാത്ത, അക്ഷയനായ വിഷ്ണുവിനെ ആത്മാവായി അറിയണം.
ഹരിം ചൈകം പ്രപശ്യധ്വം പൂജയധ്വം തഥൈവ ഹി । യേ സമാനം പ്രപശ്യംതി ഹരിം വൈ ദേവതാംതരമ്
ഹരിയെ മാത്രം കാണുക, അവനെ ഒരുപോലെ ആരാധിക്കുക; ഹരിയെ മറ്റു ദേവന്മാരെപ്പോലെ കാണുന്നവർ—