സൂത ഉവാച- ഭ്രാതൃഭിഃ സഹിതാഃ സര്വേ പാംഡവാ ധര്മനിശ്ചയാഃ । ബ്രാഹ്മണേഭ്യോ നമസ്കൃത്വാഗുരുദേവാംസ്ത്വതര്പയന്
സൂതൻ പറഞ്ഞു: പാണ്ഡവന്മാർ എല്ലാവരും സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചവരായി, ബ്രാഹ്മണന്മാരെ വന്ദിച്ചു, ഗുരുക്കന്മാരെയും ദേവന്മാരെയും സന്തോഷിപ്പിച്ചു.
വാസുദേവോഽപി തത്രൈവ ക്ഷണേനാഭ്യാഗതസ്തദാ । പാംഡവൈഃ സഹിതൈഃ സര്വൈഃ പൂജ്യമാനഃ സ മാധവഃ
അപ്പോൾ തന്നെ വാസുദേവനും അവിടെ എത്തി; മാധവൻ പാണ്ഡവന്മാർ എല്ലാവരുടെയും ആദരവും നേടി.
കൃഷ്ണേന സഹിതൈഃ സര്വൈഃ പുനരേവ മഹാത്മഭിഃ । അഭിഷിക്തഃ സ്വരാജ്യേ തു ധര്മപുത്രോ യുധിഷ്ഠിരഃ
കൃഷ്ണനും മഹാത്മാക്കളായവരോടൊപ്പം ധർമ്മപുത്രനായ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ വീണ്ടും രാജസിംഹാസനത്തിൽ അഭിഷേകം നേടി.
ഏതസ്മിന്നംതരേ ചൈവ മാര്കംഡേയോ മഹാത്മവാന് । തതഃ സ്വസ്തീതി ചോക്ത്വാ വൈ ക്ഷണാദാശ്രമമാഗതഃ
അതിനിടയിൽ മഹാത്മാവായ മാർകണ്ടേയൻ 'സുഖമായി ഇരിക്കൂ' എന്ന് പറഞ്ഞ് ഉടൻ തന്നെ തന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.
യുധിഷ്ഠിരോഽപി ധര്മാത്മാ ഭ്രാതൃഭിഃ സഹിതസ്തു സഃ । മഹാദാനം ദദൌ ചാഥ ധര്മപുത്രോ യുധിഷ്ഠിരഃ
ധർമ്മാത്മാവായ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം വലിയ ദാനങ്ങൾ നൽകി.
യസ്ത്വിദം കല്യമുത്ഥായ പഠതേ വാ ശൃണോതി വാ । മുച്യതേ സര്വപാപേഭ്യോ വിഷ്ണുലോകം സ ഗച്ഛതി
ആർ ആരെങ്കിലും പുലർച്ചെ എഴുന്നേറ്റു ഇതു വായിച്ചാലോ കേട്ടാലോ, അവൻ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനായി വിഷ്ണുലോകത്തിൽ എത്തും.
വാസുദേവ ഉവാച- മമ വാക്യം തു കര്തവ്യം തവ സ്നേഹാദ്ബ്രവീമ്യഹമ് । നിത്യം യജ്ഞരതോ ഭൂത്വാ പ്രയാഗേ വിഗതജ്വരഃ
വാസുദേവൻ പറഞ്ഞു: എന്റെ വാക്കുകൾ നീ നിർബന്ധമായി പാലിക്കണം; നിന്നോടുള്ള സ്നേഹത്താൽ ഞാൻ പറയുന്നു. നീ എപ്പോഴും യജ്ഞങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ട് പ്രയാഗത്തിൽ വാസം ചെയ്ത് ദുഃഖമില്ലാതെ ഇരിക്കണം.
പ്രയാഗം സംസ്മരന്നിത്യം സഹാസ്മാഭിര്യുധിഷ്ഠിര । സ്വയം പ്രാപ്സ്യസി രാജേംദ്ര സ്വര്ഗലോകം തു ശാശ്വതമ്
യുദ്ധിഷ്ഠിരാ, നീ ഞങ്ങളോടൊപ്പം എല്ലായ്പോഴും പ്രയാഗത്തെ ഓർത്താൽ, രാജാധിരാജാ, നീ സ്വയം ശാശ്വതമായ സ്വർഗ്ഗലോകം പ്രാപിക്കും.
പ്രയാഗമനുഗച്ഛേദ്വാ വസതേ വാപി യോ നരഃ । സര്വപാപവിശുദ്ധാത്മാ സ്വര്ഗലോകം ച ഗച്ഛതി
ആരെങ്കിലും പ്രയാഗത്തിലേക്ക് പോകുകയോ അവിടെ താമസിക്കുകയോ ചെയ്താൽ, അവൻ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും ശുദ്ധനായി സ്വർഗ്ഗലോകം പ്രാപിക്കും.
പ്രതിഗ്രഹാദുപാവൃത്തഃ സന്തുഷ്ടോ നിയതഃ ശുചിഃ
യാചനകൾ സ്വീകരിക്കാതെയും, സംതൃപ്തനായി, നിയന്ത്രണത്തോടെ, ശുദ്ധനായി ഇരിക്കുന്നവൻ—
അഹംകാരനിവൃത്തശ്ച സ തീര്ഥഫലമശ്നുതേ । അകോപനശ്ച രാജേംദ്ര സത്യവാദീ ദൃഢവ്രതഃ । ആത്മോപമശ്ച ഭൂതേഷു സ തീര്ഥഫലമശ്നുതേ
അഹങ്കാരം വിട്ടവനും, കോപം കാണിക്കാത്തവനും, സത്യവാനുമായും ദൃഢവ്രതനുമായും, എല്ലാ ജീവികളെയും തനിക്കുപോലെ കാണുന്നവനും, തീർത്ഥയാത്രയുടെ ഫലം പ്രാപിക്കും.
ഋഷിഭിഃ ക്രതവഃ പ്രോക്താ ദേവൈശ്ചാപി യഥാക്രമമ് । ന ഹി ശക്യാ ദരിദ്രേണ യജ്ഞാഃ പ്രാപ്തും മഹീപതേ
മഹർഷിമാരും ദേവന്മാരും യജ്ഞങ്ങൾ നിർദ്ദേശിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, രാജാവേ, ദരിദ്രന്മാർക്ക് യജ്ഞങ്ങൾ നടത്താൻ കഴിയില്ല.
ബഹൂപകരണോ യജ്ഞോ നാനാസംഭാരസംഭ്രമഃ । പ്രാപ്യതേ വിവിധൈരര്ഥ്യൈഃ സമൃദ്ധൈര്വാ നരൈഃ ക്വചിത്
യജ്ഞത്തിന് അനേകം ഉപകരണങ്ങളും വിവിധ ഒരുക്കങ്ങളും വേണം; ധനികരും പലവിധ സാമഗ്രികൾ ഉള്ളവരും ചിലപ്പോൾ അത് നടത്താറുണ്ട്.
യോ ദരിദ്രൈരപി ബുധൈഃ ശക്യഃ പ്രാപ്തും നരേശ്വര । തതോ യജ്ഞഫലൈഃ പുണ്യൈസ്തന്നിബോധ ജനേശ്വര
എന്നാൽ, ജനാധിപതിയേ, ദരിദ്രരായ ജ്ഞാനികൾക്ക് പോലും നേടാൻ കഴിയുന്ന, യജ്ഞഫലത്തിന് തുല്യമായ പുണ്യം നൽകുന്ന കാര്യം ഞാൻ പറയാം.
ഋഷീണാം പരമം ഗുഹ്യമിദം ഭരതസത്തമ । തീര്ഥാഭിഗമനം പുണ്യം യജ്ഞൈരപി വിശിഷ്യതേ
ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ, മഹർഷിമാരുടെ പരമരഹസ്യമായ ഈ തീർത്ഥയാത്ര, യജ്ഞങ്ങളെക്കാൾ വലിയ പുണ്യം നൽകുന്നു.
ദശകോടിസഹസ്രാണി ത്രിംശത്കോട്യസ്തഥാപരേ । മാഘമാസേ തു ഗംഗായാം ഗമിഷ്യംതി നരര്ഷഭ
മാന്യനായവനേ, മാഘമാസത്തിൽ പത്ത് കോടിയും മുപ്പത് കോടിയും ആളുകൾ ഗംഗയിൽ പോകും.
സ്വസ്ഥോ ഭവ മഹാരാജ ഭുക്ത്വാ രാജ്യമകംടകമ് । പുനര്ദ്രക്ഷ്യസി രാജേംദ്ര യജമാനോ വിശേഷതഃ
മഹാരാജാവേ, മനസ്സിലൊരു ആശ്വാസം കൊള്ളൂ. കഷ്ടമില്ലാതെ രാജ്യം ഭുജിച്ചശേഷം, രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ നീ, യജ്ഞം ചെയ്യുന്നവനായി വീണ്ടും കാണും.
ഇതി ശ്രീപാദ്മേ മഹാപുരാണേ സ്വര്ഗഖംഡേ പ്രയാഗമാഹാത്മ്യം। നാമ ഊനപംചാശത്തമോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ ശ്രീപദ്മപുരാണത്തിലെ സ്വർഗ്ഖണ്ഡത്തിൽ പ്രയാഗത്തിന്റെ മഹത്വം എന്ന പേരിലുള്ള ഒൻപത്തൊമ്പതാം അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
ഋഷയ ഊചുഃ- ഭവതാ കഥിതം സര്വം യത്കിംചിത്പൃഷ്ടമേവ ച । ഇദാനീമപി പൃച്ഛാമ ഏകം വദ മഹാമതേ
മഹർഷിമാർ പറഞ്ഞു: നീ ചോദിച്ചതൊക്കെയും വിശദമായി പറഞ്ഞുതന്നു. ഇപ്പോൾ ഞങ്ങൾ ഒരു കാര്യവും ചോദിക്കാം; മഹാമനസ്സുള്ളവനേ, ദയവായി അതും പറയൂ.
ഏതേഷാം ഖലു തീര്ഥാനാം സേവനാദ്യത്ഫലം ലഭേത് । സര്വേഷാം കില കൃത്വൈകം കര്മ കേന ച ലഭ്യതേ
ഈ തീർത്ഥങ്ങളിൽ സേവനം ചെയ്താൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലം എന്താണ്? ഒറ്റ ഒരു പ്രവൃത്തിയിലൂടെ അവയൊക്കെയുടെയും ഫലം എങ്ങനെ നേടാം?
ഏതന്നോ ബ്രൂഹി സര്വജ്ഞ കര്മൈവം യദി വര്തതേ । സൂത ഉവാച- കര്മയോഗഃ കില പ്രോക്തോ വര്ണാനാം ദ്വിജപൂര്വശഃ
സർവ്വജ്ഞനേ, അങ്ങനെ ഒരു പ്രവൃത്തി ഉണ്ടെങ്കിൽ ദയവായി ഞങ്ങൾക്ക് പറയൂ. സൂതൻ പറഞ്ഞു: പ്രവൃത്തിയോഗം എന്നത്, ദ്വിജന്മാരെ തുടക്കംകുറിച്ച് എല്ലാ വർഗ്ഗങ്ങൾക്കും നിർദേശിച്ചിരിക്കുന്നു.
നാനാവിധോ മഹാഭാഗാസ്തത്ര ചൈകം വിശിഷ്യതേ । ഹരിഭക്തിഃ കൃതാ യേന മനസാ വചസാ ഗിരാ
മഹാഭാഗന്മാരേ, അതിൽ പലവിധങ്ങളുണ്ട്. എന്നാൽ അതിൽ ഒന്നാണ് ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠം: മനസും വാക്കും പ്രവർത്തിയും കൊണ്ട് ഹരിയോടുള്ള ഭക്തി.
ജിതം തേന ജിതം തേന ജിതമേവ ന സംശയഃ । ഹരിരേവ സമാരാധ്യഃ സര്വദേവേശ്വരേശ്വരഃ
അത് ചെയ്താൽ എല്ലാം ജയിച്ചുവെന്നതിൽ സംശയമില്ല. ഹരിയെ മാത്രം ആരാധിക്കണം, ദേവന്മാരുടെ ദൈവമായ ഇദ്ദേഹത്തെയാണ്.
ഹരിനാമമഹാമംത്രൈര്നശ്യേത്പാപപിശാചകമ് । ഹരേഃ പ്രദക്ഷിണം കൃത്വാ സകൃദപ്യമലാശയാഃ
ഹരിയുടെ മഹാമന്ത്രങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ചാൽ പാപം എന്ന പിശാച് നശിക്കും. ഹരിയെ ഒരിക്കൽ പോലും ശുദ്ധഹൃദയത്തോടെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്താൽ,
സര്വതീര്ഥസമാപ്ലാവം ലഭംതേ യന്ന സംശയഃ । പ്രതിമാം ച ഹരേര്ദൃഷ്ട്വാ സര്വതീര്ഥഫലം ലഭേത്
എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിൽ കുളിച്ച ഫലം ലഭിക്കും, ഇതിൽ സംശയമില്ല. ഹരിയുടെ പ്രതിമ കണ്ടാൽ പോലും എല്ലാ തീർത്ഥഫലവും ലഭിക്കും.
വിഷ്ണുനാമപരം ജപ്ത്വാ സര്വമംത്രഫലം ലഭേത് । വിഷ്ണുപ്രസാദതുലസീമാഘ്രായ ദ്വിജസത്തമാഃ
വിഷ്ണുവിന്റെ പരമനാമങ്ങൾ ജപിച്ചാൽ എല്ലാ മന്ത്രഫലവും ലഭിക്കും. വിഷ്ണുവിന് സമർപ്പിച്ച തുളസിയിലംഘ്രാനം ചെയ്താൽ, മഹാദ്വിജന്മാരേ,
പ്രചംഡം വികരാലം തദ്യമസ്യാസ്യം ന പശ്യതി । സകൃത്പ്രണാമീ കൃഷ്ണസ്യ മാതുഃ സ്തന്യം പിബേന്നഹി
യമന്റെ ഭയങ്കരമായ മുഖം കാണേണ്ടി വരില്ല. കൃഷ്ണന് ഒരിക്കൽ പോലും നമസ്കരിച്ചാൽ, വീണ്ടും അമ്മയുടെ പാൽ കുടിക്കേണ്ടി വരില്ല.
ഹരിപാദേ മനോ യേഷാം തേഭ്യോ നിത്യം നമോനമഃ । പുല്കസഃ ശ്വപചോ വാപി യേ ചാന്യേ മ്ലേച്ഛജാതയഃ
ഹരിയുടെ പാദങ്ങളിൽ മനസ്സു നിശ്ചയിച്ചവരെ ഞാൻ എപ്പോഴും പ്രണാമം ചെയ്യുന്നു. പുൽക്കശന്മാരോ, ശ്വപചന്മാരോ, മറ്റു വിദേശജാതികളോ ആയാലും,
തേഽപി വംദ്യാ മഹാഭാഗാ ഹരിപാദൈകസേവകാഃ । കിം പുനര്ബ്രാഹ്മണാഃ പുണ്യാ ഭക്താ രാജര്ഷയസ്തഥാ
അവരും ഹരിയുടെ പാദങ്ങൾ മാത്രം സേവിക്കുന്നവരാണെങ്കിൽ, മഹാഭാഗന്മാരേ, അവർ വന്ദനീയരാണ്. പിന്നെ, പുണ്യശാലിയായ ബ്രാഹ്മണന്മാരും ഭക്തരായ രാജർഷിമാരും എത്ര ശ്രേഷ്ഠരായിരിക്കും!
ഹരൌ ഭക്തിം വിധായൈവ ഗര്ഭവാസം ന പശ്യതി । ഹരേരഗ്രേ സ്വനൈരുച്ചൈര്നൃത്യംസ്തന്നാമകൃന്നരഃ
ഹരിയിൽ ഭക്തി സ്ഥാപിച്ചാൽ, വീണ്ടും ഗർഭത്തിൽ ജനിക്കേണ്ടി വരില്ല. ഹരിയുടെ സന്നിധിയിൽ, അവന്റെ നാമങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ച് നൃത്തം ചെയ്താൽ,