അനേന കര്മ്മണാ യുക്താഃ പച്യംതേ നരകേഽധമാഃ । ഏവം യോഗം ച ധര്മ്മം ച ദാതാരം ച യുധിഷ്ഠിര
ഇങ്ങനെയുള്ള കര്മ്മങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടവരാണ് ഏറ്റവും താഴ്ന്നവർ നരകത്തിൽ കയറി കെടുന്നത്; അങ്ങനെ, യുദിഷ്ഠിര, യോഗവും ധർമ്മവും ദാനിയും വിവരിച്ചു.
യഥാ സത്യമസത്യം വാ അസ്തി നാസ്തീതി യത്ഫലമ് । നിരുക്തം തു പ്രവക്ഷ്യാമി യഥായം സ്വയമാപ്നുയാത്
സത്യം അല്ലെങ്കിൽ അസത്യം, ഉണ്ട് അല്ലെങ്കിൽ ഇല്ല, അതിന്റെ ഫലം എന്തായാലും, അതു വ്യക്തമായി ഞാൻ പറയും; അതെങ്ങനെ സ്വയം നേടാമെന്ന് ഇപ്പോൾ വിശദീകരിക്കാം.
ഇതി ശ്രീപാദ്മേ മഹാപുരാണേ സ്വര്ഗഖംഡേ പ്രയാഗമാഹാത്മ്യേ ഷട്ചത്വാരിംശോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ ശ്രീപദ്മപുരാണത്തിലെ സ്വർഗ്ഖണ്ഡത്തിൽ പ്രയാഗത്തിന്റെ മഹത്വം വിവരിക്കുന്ന അറുപത്തിയാറാം അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
മാര്കംഡേയ ഉവാച- ശൃണു രാജന്പ്രയാഗസ്യ മാഹാത്മ്യം പുനരേവ തു । നൈമിഷം പുഷ്കരം ചൈവ ഗോതീര്ഥം സിംധുസാഗരമ്
മാർകണ്ടേയൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, വീണ്ടും പ്രയാഗത്തിന്റെ മഹത്വം, കൂടാതെ നൈമിഷം, പുഷ്കരം, ഗോതീർഥം, സിന്ധുസാഗരം എന്നിവയുടെ മഹത്വവും കേൾക്കൂ.
കുരുക്ഷേത്രം ഗയാ ചൈവ ഗംഗാസാഗരമേവ ച । ഏതേ ചാന്യേ ച ബഹവോ യേ ച പുണ്യാഃ ശിലോച്ചയാഃ
കുരുക്ഷേത്രം, ഗയ, ഗംഗാസാഗരം എന്നിവയും, ഇതുപോലെ അനേകം പുണ്യസ്ഥലങ്ങളും, വിശുദ്ധമായ കല്ലുക്കൂട്ടങ്ങളും ഉണ്ട്.
ദശതീര്ഥസഹസ്രാണി ത്രിംശത്കോട്യസ്തഥാപരേ । പ്രയാഗേ സംസ്ഥിതാ നിത്യമേവമാഹുര്മനീഷിണഃ
പതിനായിരം തീർത്ഥങ്ങളും, മുപ്പത് കോടി മറ്റു വിശുദ്ധസ്ഥലങ്ങളും പ്രയാഗത്തിൽ എല്ലായ്പ്പോഴും നിലനിൽക്കുന്നുവെന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.
ത്രീണി ചാപ്യഗ്നികുംഡാനി യേഷാം മധ്യേ തു ജാഹ്നവീ । പ്രയാഗാദഭിനിഷ്ക്രാംതാ സര്വതീര്ഥപുരസ്കൃതാ
അവിടെ മൂന്നു അഗ്നികുണ്ടുകളുണ്ട്, അവയുടെ നടുവിലൂടെ ജാഹ്നവി ഒഴുകുന്നു; പ്രയാഗത്തിൽ നിന്നു പുറപ്പെട്ട ഈ ഗംഗയെ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലും മുൻപിൽ ആദരിക്കുന്നു.
തപനസ്യ സുതാ ദേവീ ത്രിഷു ലോകേഷു വിശ്രുതാ । ഗംഗായമുനയാ സാര്ധം സംസ്ഥിതാ ലോകഭാവിനീ
സൂര്യന്റെ പുത്രിയായ ദേവി, മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും പ്രസിദ്ധയായ ഗംഗ, യമുനയോടൊപ്പം പ്രയാഗത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; അവൾ ലോകത്തിന് ക്ഷേമം നൽകുന്നു.
ഗംഗായമുനയോര്മധ്യേ പൃഥിവ്യാ ജഘനം സ്മൃതമ് । പ്രയാഗം രാജശാര്ദൂല കലാം നാര്ഹംതി ഷോഡശീമ്
ഗംഗയും യമുനയും തമ്മിലുള്ള പ്രദേശം ഭൂമിയുടെ ഗർഭം എന്നാണു കരുതുന്നത്; രാജശാർദൂള, പ്രയാഗത്തിന്റെ പതിനാറിൽ ഒന്നിനും തുല്യം മറ്റൊന്നുമില്ല.
തിസ്രഃ കോട്യോഽര്ദ്ധകോടീ ച തീര്ഥാനാം വായുരബ്രവീത് । ദിവ്യം ഭുവ്യംതരിക്ഷേ ച തത്സര്വം ജാഹ്നവി സ്മൃതാ
മൂന്ന് കോടി അർദ്ധകോടി തീർത്ഥങ്ങൾ, ദൈവികമായതും ഭൂമിയിലെതും ആകാശത്തിലെതും, എല്ലാം ജാഹ്നവിയാണെന്ന് വായു പറഞ്ഞു.
പ്രയാഗം സമധിഷ്ഠാനം കംബലാശ്വതരാവുഭൌ । ഭോഗവത്യഥ യാ ചൈവ വേദിരേഷാ പ്രജാപതേഃ
പ്രയാഗം കംബലനും അശ്വതരനും വസിക്കുന്ന സ്ഥലം; ഭോഗവതിയും ഈ യാഗശാലയും പ്രജാപതിക്ക് സമർപ്പിതമാണ്.
തത്ര ദേവാശ്ച യജ്ഞാശ്ച മൂര്തിമംതോ യുധിഷ്ഠിര । പൂജയംതി പ്രയാഗം തേ ഋഷയശ്ച തപോധനാഃ
അവിടെ ദേവന്മാരും യാഗങ്ങളും രൂപം ധരിക്കുന്നു, യുദ്ധിഷ്ഠിരാ; അവർ പ്രയാഗത്തെ ആരാധിക്കുന്നു, തപസ്സിൽ സമ്പന്നരായ ഋഷികളും അതുപോലെ.
യജംതേ ക്രതുഭിര്ദേവാംസ്തഥാ ബഹുധനാ നൃപാഃ । തതഃ പുണ്യതമോ നാസ്തി ത്രിഷു ലോകേഷു ഭാരത
വളരെയധികം സമ്പത്തുള്ള രാജാക്കന്മാർ അവിടെ ദേവന്മാർക്കായി യാഗങ്ങൾ നടത്തുന്നു; അതുകൊണ്ട്, ഭാരതാ, മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും അതിനേക്കാൾ വിശുദ്ധമായത് ഇല്ല.
പ്രഭാവാത്സര്വതീര്ഥേഭ്യഃ പ്രഭവത്യധികം വിഭോ । ദശതീര്ഥസഹസ്രാണി തിസ്രഃ കോട്യസ്തഥാപരേ
പ്രയാഗത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ, മഹാനേ, എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളെയും അതു മുകളിൽ നില്ക്കുന്നു; പതിനായിരം തീർത്ഥങ്ങളും മൂന്ന് കോടി മറ്റു വിശുദ്ധസ്ഥലങ്ങളും അവിടെ ഉണ്ട്.
യത്ര ഗംഗാ മഹാഭാഗാ സ ദേശസ്തത്തപോവനമ് । സിദ്ധക്ഷേത്രം തു തജ്ജ്ഞേയം ഗംഗാതീരസമാശ്രിതമ്
എവിടെ ഏറ്റവും ഭാഗ്യവതിയായ ഗംഗ ഉണ്ട്, ആ ദേശം തപസ്സിനുള്ള സ്ഥലം; ഗംഗയുടെ തീരത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ആ സ്ഥലം സിദ്ധികൾ നേടാനുള്ള സ്ഥലമാണ് എന്ന് അറിഞ്ഞിരിക്കണം.
ഇതി സത്യം ദ്വിജാതീനാം സാധൂനാമാത്മജസ്യ വാ । സുഹൃദാം ച ജപേത്കര്ണേ ശിഷ്യസ്യാനുഗതസ്യ വാ
ഈ സത്യം ദ്വിജന്മാർക്കും സന്മാർഗ്ഗികളായവർക്കും സ്വന്തം മകനും സുഹൃത്തും ഭക്തനായ ശിഷ്യനും കാതിൽ ചൊല്ലിക്കൊടുക്കണം.
ഇദം ധന്യമിദം സ്വര്ഗ്യമിദം സേവ്യമിദം ശുഭമ് । ഇദം പുണ്യമിദം രമ്യം പാവനം ധര്മമുത്തമമ്
ഇത് ധന്യമാണ്, സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്കുള്ള വഴിയാണ്, സേവിക്കേണ്ടതും ശുഭകരവുമാണ്; ഇത് പുണ്യമുള്ളതും ആസ്വാദ്യവുമാണ്, ശുദ്ധിയുള്ളതും ഉത്തമധർമ്മവുമാണ്.
മഹര്ഷീണാമിദം ഗുഹ്യം സര്വപാപപ്രണാശനമ് । അധീത്യ ച ദ്വിജോ ധ്യായന്നിര്മലത്വമവാപ്നുയാത്
മഹർഷിമാരുടെ രഹസ്യവും എല്ലാ പാപങ്ങൾക്കും നാശം വരുത്തുന്നതും ഇതാണ്; ഇതു പഠിച്ച് ധ്യാനിക്കുന്ന ദ്വിജൻ നിർമ്മലത്വം നേടും.
യശ്ചേദം ശൃണുയാന്നിത്യം തീര്ഥം പുണ്യം സദാ ശുചിഃ । ജാതിസ്മരത്വം ലഭതേ നാകപൃഷ്ഠേ ച മോദതേ
ആർക്കും ഈ പുണ്യതീർത്ഥത്തെക്കുറിച്ച് എല്ലാ ദിവസവും ശുദ്ധതയോടെ കേൾക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ, അവൻ ജന്മസ്മരണയും സ്വർഗ്ഗത്തിലെ ആനന്ദവും നേടും.
പ്രാപ്യംതേ താനി തീര്ഥാനി സദ്ഭിഃ ശിഷ്ടാര്ഥദര്ശിഭിഃ । സ്നാഹി തീര്ഥേഷു കൌരവ്യ ന ച വക്രമതിര്ഭവ
ആ സന്മാർഗ്ഗികൾക്കും സത്യം അന്വേഷിക്കുന്നവർക്കും ആ തീർത്ഥങ്ങൾ പ്രാപ്യമാണ്; കൌരവ്യ, നീ തീർത്ഥങ്ങളിൽ കുളിച്ചുകൊൾക, മനസ്സ് വഴിതിരിയരുത്.
ത്വയാ തു സമ്യക്പൃഷ്ടേന കഥിതം തു മയാ വിഭോ । പിതരസ്താരിതാഃ സര്വേ താരിതാശ്ച പിതാമഹാഃ
നീ ശരിയായി ചോദിച്ചതിനാൽ ഞാൻ പറഞ്ഞത് കേൾക്കു, മഹാപ്രഭോ. എല്ലാ പിതാക്കളും അവരുടെ പിതാമഹന്മാരും മോചിതരായി.
പ്രയാഗസ്യ തു സര്വേ തേ കലാം നാര്ഹംതി ഷോഡശീമ് । ഏവം ജ്ഞാനം ച യോഗം ച തീര്ഥം ചൈവ യുധിഷ്ഠിര
എന്നാൽ അവർക്ക് പ്രയാഗത്തിന്റെ പത്തിനാറിൽ ഒന്ന് പോലും ലഭിക്കില്ല. അങ്ങനെ തന്നെയാണ് ജ്ഞാനവും യോഗവും ഈ തീർത്ഥവും, യുദിഷ്ഠിര.
ബഹുക്ലേശേന യുജ്യംതേ തതോ യാംതി പരാം ഗതിമ് । പ്രയാഗസ്മരണാല്ലോകഃ സ്വര്ഗലോകം ച ഗച്ഛതി
വളരെ കഷ്ടപ്പാടോടെ അവർ ശ്രമിച്ച് ഉന്നത അവസ്ഥയിലേയ്ക്ക് എത്തുന്നു. എന്നാൽ പ്രയാഗം ഓർക്കുന്നവർക്കു സ്വർഗ്ഗലോകം ലഭിക്കും.
ഇതി ശ്രീപാദ്മേ മഹാപുരാണേ സ്വര്ഗഖംഡേ പ്രയാഗമാഹാത്മ്യേ സപ്തചത്വാരിംശോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ ശ്രീപദ്മപുരാണത്തിലെ സ്വർഗ്ഗഖണ്ഡത്തിൽ പ്രയാഗത്തിന്റെ മഹത്വം വിവരിക്കുന്ന നാല്പത്തിയേഴാമത്തെ അധ്യായം അവസാനിക്കുന്നു.
യുധിഷ്ഠിര ഉവാച- കഥാ സര്വാത്വിയം പ്രോക്താപ്രയാഗസ്യ മഹാമുനേ । ഏവം മേ സര്വമാഖ്യാഹി യഥാ ച മമ താരയേത്
യുദിഷ്ഠിരൻ ചോദിച്ചു: മഹർഷേ, പ്രയാഗത്തിന്റെ കഥ മുഴുവനും നീ പറഞ്ഞുതന്നു. എനിക്ക് മോക്ഷം ലഭിക്കാൻ വേണ്ടിയുള്ള എല്ലാ കാര്യങ്ങളും ദയവായി പറയൂ.
മാര്കംഡേയ ഉവാച- ശൃണു രാജന്പ്രവക്ഷ്യാമി പ്രോക്തം സര്വമിദം ജഗത് । ബ്രഹ്മാവിഷ്ണുസ്തഥേശാനോ ദേവതാ പ്രഭുരവ്യയഃ
മാർകണ്ടേയൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, കേൾക്കൂ, ഈ ലോകത്തെക്കുറിച്ച് പറയപ്പെട്ടതെല്ലാം ഞാൻ വിശദീകരിക്കും. ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും ഈശാനനും, ദേവന്മാരുടെ അക്ഷരസ്വരൂപനായ പ്രഭുവും.
ബ്രഹ്മാ സൃജതി ഭൂതാനി സ്ഥാവരം ജംഗമം ച യത് । താന്യേതാനി പരോ ലോകേ വിഷ്ണുഃ പാലയതി പ്രജാഃ
ബ്രഹ്മാവ് സ്താവരങ്ങളെയും ചലിക്കുന്നവരെയും സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അവയെല്ലാം ഉന്നതലോകത്തിൽ വിഷ്ണു സംരക്ഷിക്കുന്നു.
കല്പാംതേ തത്സമഗ്രം ഹി രുദ്രഃ സംഹരതേ ജഗത് । ന ദദാതി ച നാധ്യേതി ന കദാചിദ്വിനശ്യതി
ഒരു കല്പം അവസാനിക്കുമ്പോൾ രുദ്രൻ ഈ ലോകം മുഴുവൻ സംഹരിക്കുന്നു. അവൻ നൽകുകയോ എടുക്കുകയോ ചെയ്യില്ല, ഒരിക്കലും നശിക്കുകയുമില്ല.
ഈശ്വരഃ സര്വഭൂതാനാം യഃ പശ്യതി സ പശ്യതി । ഉത്തരേണ പ്രതിഷ്ഠാനാദിദാനീം ബ്രഹ്മ തിഷ്ഠതി
എല്ലാ ജീവികളുടെയും ഈശ്വരനെയാണ് കാണുന്നവൻ സത്യത്തിൽ കാണുന്നത്. ഇപ്പോൾ, പ്രതിഷ്ഠാനയുടെ വടക്കുഭാഗത്ത് ബ്രഹ്മാവ് നിലകൊള്ളുന്നു.
മഹേശ്വരോ വടേ ഭൂത്വാ തിഷ്ഠതേ പരമേശ്വരഃ । തതോ ദേവാഃ സഗംധര്വാഃ സിദ്ധാശ്ച പരമര്ഷയഃ
പരമേശ്വരൻ വടവൃക്ഷമായി അവിടെ നിലകൊള്ളുന്നു. അതിനുശേഷം ദേവന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും സിദ്ധന്മാരും മഹർഷിമാരും അവിടെ ഉണ്ടാകുന്നു.