കുരുക്ഷേത്രാദ്ദശഗുണാ യത്ര സിംധ്വാ സമാഗതാ । യത്ര ഗംഗാ മഹാഭാഗാ ബഹുതീര്ഥതപോധനാ
സിന്ധു നദി ചേരുന്നിടത്ത് അതു കുരുക്ഷേത്രത്തേക്കാൾ പത്തിരട്ടി മഹത്വം ഉള്ളതാണ്; അവിടെ മഹാഭാഗ്യവതിയായ ഗംഗ, അനേകം തിര്ഥങ്ങളും തപസ്സും നിറഞ്ഞവളായി കാണപ്പെടുന്നു—
സിദ്ധക്ഷേത്രം ഹി തജ്ജ്ഞേയം നാത്ര കാര്യാ വിചാരണാ । ക്ഷിതൌ താരയതേ മര്ത്യാന്നാഗാംസ്താരയതേഽപ്യധഃ
അത് സിദ്ധിചെയ്യുന്ന സ്ഥലമായെന്ന് അറിയണം; ഇവിടെ സംശയിക്കേണ്ട ആവശ്യമില്ല. ഭൂമിയിൽ മനുഷ്യരെ മോചിപ്പിക്കും, അടിയിൽ നാഗന്മാരെയും മോചിപ്പിക്കും.
ദിവി താരയതേ ദേവാംസ്തേന സാ ത്രിപഥാ സ്മൃതാ । യാവദസ്ഥീനി ഗംഗായാം തിഷ്ഠംതി തസ്യ ദേഹിനഃ
സ്വർഗത്തിൽ ദേവന്മാരെ രക്ഷിക്കുന്നവളാണ് അവൾ. അതുകൊണ്ടാണ് അവളെ 'മൂന്നു വഴികൾ' എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. ആരുടേയും അസ്ഥികൾ ഗംഗയിൽ നിലനിൽക്കുന്ന കാലം മുഴുവൻ,
താവദ്വര്ഷസഹസ്രാണി സ്വര്ഗലോകേ മഹീയതേ । തീര്ഥാനാം തു പരം തീര്ഥം നദീനാമുത്തമാ നദീ
അവൻ ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾ സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു. എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമം അവളാണ്; നദികളിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠമായ നദി ഗംഗയാണ്.
മോക്ഷദാ സര്വഭൂതാനാം മഹാപാതകിനാമപി । സര്വത്ര സുലഭാ ഗംഗാ ത്രിഷു സ്ഥാനേഷു ദുര്ലഭാ
എല്ലാ ജീവികൾക്കും, വലിയ പാപികളായാലും പോലും, മോക്ഷം നൽകുന്നവളാണ് അവൾ. എല്ലായിടത്തും ഗംഗയെ എളുപ്പത്തിൽ കാണാം, പക്ഷേ മൂന്നു സ്ഥലങ്ങളിൽ അവൾ അപൂർവമാണ്.
ഗംഗാദ്വാരേ പ്രയാഗേ ച ഗംഗാസാഗരസംഗമേ । തത്ര സ്നാത്വാ ദിവം യാംതി യേ മൃതാസ്തേഽപുനര്ഭവാഃ
ഗംഗാദ്വാരം, പ്രയാഗം, ഗംഗയും സമുദ്രവും ചേരുന്ന സ്ഥലം—ഇവിടങ്ങളിൽ കുളിക്കുന്നവർ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ എത്തുന്നു; അവിടെയെ മരിക്കുന്നവർക്ക് വീണ്ടും ജനനം ഉണ്ടാകില്ല.
സര്വേഷാം ചൈവ ഭൂതാനാം പാപോപഹതചേതസാമ് । ഗതിമന്വേഷമാണാനാം നാസ്തി ഗംഗാസമാ ഗതിഃ
പാപം കൊണ്ട് മനസ്സ് മലിനമായ എല്ലാ ജീവികൾക്കും വഴിയേടുന്നവർക്കും, ഗംഗയെപ്പോലുള്ള മറ്റൊരു മാർഗ്ഗം ഇല്ല.
പവിത്രാണാം പവിത്രം യാ മംഗലാനാം ച മംഗലമ് । മഹേശ്വരശിരോഭ്രഷ്ടാ സര്വപാപഹരാ ശുഭാ
ശുദ്ധന്മാരുടെ ശുദ്ധിയും, മംഗളമുള്ളവരുടെ മംഗളവും അവളാണ്. മഹേശ്വരന്റെ തലയിൽ നിന്ന് വീണ ശുഭയായ ഗംഗ എല്ലാ പാപങ്ങളും നീക്കുന്നു.
മാര്കംഡേയ ഉവാച- ശൃണു രാജന്പ്രയാഗസ്യ മാഹാത്മ്യം പുനരേവ തു । യച്ഛ്രുത്വാ സര്വപാപേഭ്യോ മുച്യതേ നാത്ര സംശയഃ
മാർകണ്ടേയൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, പ്രയാഗത്തിന്റെ മഹത്വം ഞാൻ വീണ്ടും പറയുന്നു. ഇത് കേട്ടാൽ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നുമാണ് മോചനം; ഇതിൽ സംശയം ഇല്ല.
മാനസം നാമ തത്തീര്ഥം ഗംഗായാമുത്തരേ തടേ । ത്രിരാത്രോപോഷിതോ ഭൂത്വാ സര്വാന്കാമാനവാപ്നുയാത്
ഗംഗയുടെ വടക്കേ കരയിൽ മാനസം എന്നൊരു തീർത്ഥം ഉണ്ട്. അവിടെ മൂന്നു രാത്രിയും ഉപവാസം ചെയ്താൽ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും ലഭിക്കും.
ഗോഭൂഹിരണ്യദാനേന യത്ഫലം പ്രാപ്നുയാന്നരഃ । ഏതത്ഫലമവാപ്നോതി തത്തീര്ഥം സ്മരതേ പുനഃ
പശു, ഭൂമി, പൊന്നു എന്നിവ ദാനം ചെയ്താൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലം, ആ തീർത്ഥം ഓർത്താൽ വീണ്ടും ലഭിക്കും.
അകാമോ വാ സകാമോ വാ ഗംഗായാം യോ വിപദ്യതേ । മൃതസ്തു ഭവതി സ്വര്ഗേ നരകം ന ച പശ്യതി
ആഗ്രഹമുള്ളവനോ ആഗ്രഹമില്ലാത്തവനോ ആയാലും, ഗംഗയിൽ മരിച്ചാൽ സ്വർഗ്ഗം ലഭിക്കും; നരകം കാണേണ്ടി വരില്ല.
അപ്സരോഗണസംഗീതൈഃ സുപ്തോഽസൌ പ്രതിബുധ്യതേ । ഹംസസാരസയുക്തേന വിമാനേന സ ഗച്ഛതി
അപ്സരസുകളുടെ ഗാനത്തിൽ ഉണർന്നവൻ, ഹംസകളും സാരസകളും ഉള്ള വിമാനത്തിൽ യാത്രചെയ്യുന്നു.
ബഹുവര്ഷാണി രാജേന്ദ്ര ഷട്സഹസ്രാണി ഭുംജതേ । തതഃ സ്വര്ഗാത്പരിഭ്രഷ്ടഃ ക്ഷീണകര്മാ ദിവശ്ച്യുതഃ
രാജാവേ, ആൾ ആറായിരം വർഷങ്ങൾ അനേകം ആനന്ദങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നു. പിന്നെ, സ്വർഗത്തിൽ നിന്ന് വീണ്, പുണ്യം തീർന്നവൻ സ്വർഗ്ഗം വിട്ടു പോകുന്നു.
സുവര്ണമണിമുക്താഢ്യേ ജായതേ സ മഹാകുലേ । ഷഷ്ടിതീര്ഥസഹസ്രാണി ഷഷ്ടിതീര്ഥശതാനി ച
അവൻ പൊന്നും രത്നങ്ങളും മുത്തുകളും സമൃദ്ധമായ വലിയ കുടുംബത്തിൽ ജനിക്കും. അറുപതിനായിരം തീർത്ഥങ്ങളും അറുപത് നൂറ് തീർത്ഥങ്ങളും
മാഘേമാസി ഗമിഷ്യംതി ഗംഗായമുനസംഗമേ । ഗവാം ശതസഹസ്രസ്യ സമ്യഗ്ദത്തസ്യ യത്ഫലമ്
മാഘമാസത്തിൽ ഗംഗയും യമുനയും ചേരുന്ന സ്ഥലത്ത് എത്തും. നന്നായി ഒരു ലക്ഷം പശു ദാനം ചെയ്താൽ കിട്ടുന്ന ഫലം,
പ്രയാഗേ മാഘമാസേ തു ത്ര്യഹംസ്നാനസ്യ തത്ഫലമ് । ഗംഗായമുനയോര്മധ്യേ പംചാഗ്നിം യസ്തു സാധയേത്
പ്രയാഗത്തിൽ മാഘമാസത്തിൽ മൂന്നു ദിവസം കുളിച്ചാൽ അത്ര ഫലം ലഭിക്കും. ഗംഗയും യമുനയും തമ്മിൽ, ആരെങ്കിലും അഞ്ചു അഗ്നിഹോത്രം നിർവഹിച്ചാൽ,
അഹീനാംഗോ ഹ്യരോഗശ്ച പംചേന്ദ്രിയസമന്വിതഃ । യാവംതി രോമകൂപാണി തസ്യ ഗാത്രസ്യ ദേഹിനഃ
അവൻ ദോഷമില്ലാത്തവനും രോഗമില്ലാത്തവനും, അഞ്ചു ഇന്ദ്രിയങ്ങളോടുകൂടിയവനും ആകുന്നു. അവന്റെ ശരീരത്തിൽ എത്ര രോമരന്ധ്രങ്ങളുണ്ടോ,
താവദ്വര്ഷസഹസ്രാണി സ്വര്ഗലോകേ മഹീയതേ । തതഃ സ്വര്ഗാത്പരിഭ്രഷ്ടോ ജംബൂദ്വീപപതിര്ഭവേത്
അവിടെത്തന്നെ ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു. പിന്നെ, സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് വീണാൽ, ജംബൂദ്വീപിന്റെ രാജാവാകും.
സ ഭുക്ത്വാ വിപുലാന്ഭോഗാംസ്തത്തീര്ഥം ഭജതേ നരഃ । ജലപ്രവേശം യഃ കുര്യാത്സംഗമേ ലോകവിശ്രുതേ
വലിയ ആനന്ദങ്ങൾ അനുഭവിച്ച ശേഷം, ആ മനുഷ്യൻ ആ തീർത്ഥത്തെ ആരാധിക്കും. ലോകത്തിൽ പ്രശസ്തമായ സംയമനത്തിൽ ആരെങ്കിലും വെള്ളത്തിൽ കയറുകയാണെങ്കിൽ,
രാഹുഗ്രസ്തോ യഥാ സോമോ വിമുക്തഃ സര്വപാതകൈഃ । സോമലോകമവാപ്നോതി സോമേന സഹ മോദതേ
രാഹുവിന്റെ പിടിയിൽപ്പെട്ട ചന്ദ്രൻ എങ്ങനെ എല്ലാ ദോഷങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനായി, ചന്ദ്രലോകത്ത് എത്തി ചന്ദ്രനോടൊപ്പം ആനന്ദിക്കുന്നുവോ, അതുപോലെ തന്നെയാണ്.
ഷഷ്ടിവര്ഷസഹസ്രാണി ഷഷ്ടിവര്ഷശതാനി ച । സ്വര്ഗലോകമവാപ്നോതി ഋഷിഗംധര്വസേവിതഃ
അവൻ അറുപതിനായിരം വർഷവും അറുപത് നൂറ് വർഷവും സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ, മഹർഷിമാരും ഗന്ധർവന്മാരും സേവിക്കുന്നവനായി വാസം ചെയ്യുന്നു.
പരിഭ്രഷ്ടസ്തു രാജേംദ്ര സമൃദ്ധേ ജായതേ കുലേ । അധഃശിരാസ്തു യോ ജ്വാലാമൂര്ധ്വപാദഃ പിബേന്നരഃ
രാജാവേ, എന്നാൽ അവൻ വഴിതെറ്റിയാൽ സമൃദ്ധമായ ഒരു കുടുംബത്തിൽ ജനിക്കും; തീയുടെ അടിയിൽ തലകീഴായി കാലുകൾ മേലായി വെച്ച് കുടിക്കുന്നവനാണ് അങ്ങനെ പിറക്കുന്നത്.
ശതം വര്ഷസഹസ്രാണി സ്വര്ഗലോകേ മഹീയതേ । പരിഭ്രഷ്ടസ്തു രാജേംദ്ര അഗ്നിഹോത്രീ ഭവേന്നരഃ
അവൻ നൂറായിരം വർഷം സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു; പക്ഷേ, വഴിതെറ്റിയാൽ രാജാവേ, അഗ്നിഹോത്രം ചെയ്യുന്നവനായി ജനിക്കും.
ഭുക്ത്വാ തു വിപുലാന്ഭോഗാംസ്തത്തീര്ഥം ഭജതേ നരഃ । യസ്തു ദേഹം വികര്തിത്വാ ശകുനിഭ്യഃ പ്രയച്ഛതി
വിപുലമായ അനുഭവങ്ങൾ അനുഭവിച്ച ശേഷം, ആ തിര്ഥത്തിൽ വീണ്ടും എത്തുന്നു; തന്റെ ശരീരം മുറിച്ച് പക്ഷികൾക്ക് അർപ്പിക്കുന്നവനും അങ്ങനെ ചെയ്യുന്നു.
വിഹംഗൈരുപഭുക്തസ്യ ശൃണു തസ്യാപി യത്ഫലമ് । ശതം വര്ഷസഹസ്രാണാം സോമലോകേ മഹീയതേ
പക്ഷികൾ ശരീരം ഭക്ഷിച്ചവനു ലഭിക്കുന്ന ഫലം കേൾക്കൂ: അവൻ നൂറായിരം വർഷം ചന്ദ്രലോകത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു.
തതഃ സ്വര്ഗാത്പരിഭ്രഷ്ടോ രാജാ ഭവതി ധാര്മികഃ । ഗുണവാന്രൂപസംപന്നോ വിദ്വാന്സുപ്രിയദേഹവാന്
അതിനുശേഷം സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് വീണാൽ, അവൻ ധാർമികനായ രാജാവായി ജനിക്കും; നല്ല ഗുണങ്ങളും സൗന്ദര്യവും ജ്ഞാനവും പ്രിയമായ ശരീരവും അവനുണ്ടാകും.
ഭുക്ത്വാ തു വിപുലാന്ഭോഗാംസ്തത്തീര്ഥം ഭജതേ പുനഃ । യാമുനേ ചോത്തരേ കൂലേ പ്രയാഗസ്യ തു ദക്ഷിണേ
വിപുലമായ അനുഭവങ്ങൾ അനുഭവിച്ച ശേഷം, അവൻ വീണ്ടും ആ തിര്ഥത്തിൽ എത്തുന്നു; യമുനയുടെ വടക്കേ കരയിലും പ്രയാഗയുടെ തെക്കേ ഭാഗത്തുമാണ് അത്.
ഋണപ്രമോചനം നാമ തീര്ഥം തത്പരമം സ്മൃതമ് । ഏകരാത്രോഷിതോ ഭൂത്വാ ഋണൈഃ സര്വൈഃ പ്രമുച്യതേ
അത് 'ഋണപ്രമോചന'മെന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ഉത്തമമായ തിര്ഥമാണ്; അവിടെ ഒരു രാത്രി താമസിച്ചാൽ എല്ലാ കടങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനാകും.
സൂര്യലോകമവാപ്നോതി അനൃണീ ച സദാ ഭവേത്
അവൻ സൂര്യലോകം പ്രാപിക്കുകയും എപ്പോഴും കടമുക്തനായി ഇരിക്കുകയും ചെയ്യും.