യഃ പഠേത്കല്യമുത്ഥായ സര്വപാപൈഃ പ്രമുച്യതേ । ഋഷിമുഖ്യാഃ സദാ യത്ര വാല്മീകിസ്ത്വഥ കശ്യപഃ
ആരെങ്കിലും രാവിലെ എഴുന്നേറ്റു ഇത് വായിച്ചാൽ, എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചനം ലഭിക്കും; വാൽമീകിയും കശ്യപനും ഉൾപ്പെടെ പ്രധാന ഋഷിമാർ എപ്പോഴും അവിടെ വസിക്കുന്നു.
ആത്രേയസ്ത്വഥ കൌംഡിന്യോ വിശ്വാമിത്രോഽഥ ഗൌതമഃ । അസിതോ ദേവലശ്ചൈവ മാര്കംഡേയോഽഥ ഗാലവഃ
അത്രി, കൗണ്ടിന്യൻ, വിശ്വാമിത്രൻ, ഗൗതമൻ, അസിതൻ, ദേവളൻ, മാർകണ്ഡേയൻ, ഗാലവൻ—
ഭരദ്വാജസ്യ ശിഷ്യശ്ച മുനിരുദ്ദാലകസ്തഥാ । ശൌനകഃ സഹ പുത്രേണ വ്യാസശ്ച തപതാം വരഃ
ഭരദ്വാജന്റെ ശിഷ്യനായ ഉദ്ദാലകൻ, പുത്രനോടൊപ്പം ശൗനകൻ, തപസ്സിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ വ്യാസൻ—
ദുര്വാസാശ്ച മുനിശ്രേഷ്ഠോ ജാബാലിശ്ച മഹാതപാഃ । ഏതേ ഋഷിവരാഃ സര്വേ ത്വത്പ്രതീക്ഷ്യാസ്തപോധനാഃ
മുനിശ്രേഷ്ഠനായ ദുർവാസസും മഹാതപസ്സുകാരനായ ജാബാലിയും—ഈ എല്ലാ ഋഷിവരന്മാരും തപസ്സിൽ സമ്പന്നരായി നിന്നെ കാത്തിരിക്കുന്നു.
ഏഭിഃ സഹ മഹാഭാഗ തീര്ഥാന്യേതാന്യനുവ്രജ । പ്രാപ്സ്യസേ മഹതീം കീര്തിം യഥാ രാജാ മഹാഭിഷഃ
മഹാഭാഗവ, ഇവരോടൊപ്പം ഈ തീർഥങ്ങൾ സന്ദർശിച്ചാൽ, നീ രാജാവ് മഹാഭിഷൻ പോലെ വലിയ കീർത്തി നേടും.
യഥാ യയാതിര്ധര്മാത്മാ യഥാ രാജാ പുരൂരവാഃ । തഥാ ത്വം കുരുശാര്ദൂല സ്വേന ധര്മേണ ശോഭസേ
യയാതി ധർമ്മാത്മാവായതുപോലെയും, പുരൂരവസ് രാജാവിനെപ്പോലെയും, കുരുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ, നീയും നിന്റെ സ്വന്തം ധർമ്മത്തിൽ പ്രകാശിക്കും.
യഥാ ഭഗീരഥോ രാജാ യഥാ രാമശ്ച വിശ്രുതഃ । യഥാ വൈ വൃത്രഹാ സര്വാന്സപത്നാനദഹത് പുരാ
ഭഗീരഥ രാജാവിനെയും, പ്രശസ്തനായ രാമനെയും, വൃത്രനെ സംഹരിച്ച് മുൻകാലത്ത് എല്ലാ ശത്രുക്കളെയും നശിപ്പിച്ചവനെയും പോലെ,
ത്രൈലോക്യം പാലയാമാസ ദേവരാട്വിഗതജ്വരഃ । തഥാ ശത്രുക്ഷയം കൃത്വാ ത്വം പ്രജാഃ പാലയിഷ്യസി
ദേവരാജാവ് സുഖത്തോടെ മൂന്ന് ലോകവും സംരക്ഷിച്ചതുപോലെ, നീയും ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച് ജനങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കും.
സ്വധര്മേണാര്ജിതാമുര്വീം പ്രാപ്യ രാജീവലോചന । ഖ്യാതിം യാസ്യസി വീര്യേണ കാര്ത്തവീര്യാര്ജുനോ യഥാ
സ്വധര്മ്മം അനുസരിച്ച് നേടിയ ഈ ഭൂമി ലഭിച്ച ശേഷം, കമലനയനനായ രാജാവേ, നീ ധൈര്യത്താല് പ്രശസ്തി നേടും, കാര്ത്തവീര്യാര്ജുനന് പോലെ.
സൂത ഉവാച- ഏവമാഭാഷ്യ രാജാനം നാരദോ ഭഗവാനൃഷിഃ । അനുജ്ഞാപ്യ മഹാരാജം തത്രൈവാംതരധീയത
സൂതന് പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ രാജാവിനോട് സംസാരിച്ച ശേഷം, മഹാത്മാവായ നാരദമുനി മഹാരാജാവിനോട് അനുമതി വാങ്ങി അവിടുത്തെ തന്നെ അദൃശ്യനായി.
യുധിഷ്ഠിരോഽപി ധര്മാത്മാ ഋഷിഭിഃ സഹ സുവ്രതഃ । ജഗാമാഖിലതീര്ഥാനി സാദരഃ പൃഥിവീപതിഃ
ധര്മാത്മാവും സത്യനിഷ്ഠനുമായ യുദ്ധിഷ്ഠിരന് ഋഷിമാരോടൊപ്പം ആദരപൂര്വ്വം എല്ലാ തീര്ഥങ്ങളും സന്ദര്ശിച്ചു.
മയോക്താമൃഷയഃ സര്വേ തീര്ഥയാത്രാശ്രയാം കഥാമ് । യഃ പഠേച്ഛൃണുയാദ്വാപി സ മുക്തഃ സര്വപാതകൈഃ
ഞാനും ഋഷിമാരും പറഞ്ഞ ഈ തീര്ഥയാത്രയുടെ കഥ ആരെങ്കിലും വായിച്ചാലോ കേട്ടാലോ, അവന് എല്ലാ പാപങ്ങളില് നിന്നും മോചിതനാകും.
മയോക്തമഖിലം തത്ത്വം കിം ഭൂയഃ ശ്രോതുമിച്ഛഥ । ഋഷീണാം പുണ്യകീര്തീനാം നാവക്തവ്യം മമാസ്തി വൈ
ഞാന് സത്യം മുഴുവന് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ഇനി നിങ്ങള്ക്ക് എന്താണ് കേള്ക്കാന് ആവശ്യം? പുണ്യശീലരായ ഋഷിമാരെക്കുറിച്ച് ഞാന് ഒറ്റവാക്കും മറച്ചുവച്ചിട്ടില്ല.
സൂത ഉവാച- ഏവമുക്താനി തീര്ഥാനി വിഷ്ണുദേഹാനി സുവ്രതാഃ । ഏഷാമന്യതമാ സംഗാന്മുക്തോ ഭവതി മാനവഃ
സൂതന് പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ, വിഷ്ണുവിന്റെ അവയവങ്ങളായ തീര്ഥങ്ങള് ഞാന് വിവരണം ചെയ്തു. ഇവയില് ഏതൊന്നുമായെങ്കിലും ബന്ധം പുലര്ത്തുന്നവന് മോക്ഷം നേടും.
തീര്ഥാനുശ്രവണം ധന്യം ധന്യം തീര്ഥനിഷേവണമ് । പാപരാശിനിപാതായ നാന്യോപായഃ കലൌയുഗേ
തീര്ഥങ്ങളെക്കുറിച്ച് കേള്ക്കുന്നതും, അവയെ സേവിക്കുന്നതും ഭാഗ്യമാണു്; കലിയുഗത്തില് വലിയ പാപങ്ങള് നശിപ്പിക്കാന് ഇതിനു പുറമെ മറ്റൊരു മാര്ഗ്ഗമില്ല.
വാസം കുര്യാമഹം തീര്ഥേ തീര്ഥസ്പര്ശമഹം തഥാ । ഏവം യോഽനുദിനം ബ്രൂതേ സ യാതി പരമം മഹത്
തീര്ഥത്തില് താമസിക്കണം, അതിനെ സ്പര്ശിക്കണം; ഇങ്ങനെ ദിവസേന പറയുന്നവന് പരമോന്നതമായ മഹത്വം നേടും.
പാപാനി തസ്യ നശ്യംതി തീര്ഥാലാപനമാത്രതഃ । തീര്ഥാനി ഖലു ധന്യാനി ധന്യസേവ്യാനി സുവ്രതാഃ
തീര്ഥങ്ങളെക്കുറിച്ച് സംസാരിച്ചാല് പോലും അവന്റെ പാപങ്ങള് നശിക്കും; തീര്ഥങ്ങള് ഭാഗ്യവാനും സേവനയോഗ്യവുമാണ്, സദാചാരികളേ.
തീര്ഥാനാം സേവനാദേവ സേവിതോ ഭവതി പ്രഭുഃ । നാരായണോ ജഗത്കര്താ നാസ്തി തീര്ഥാത്പരം പദമ്
തീര്ഥങ്ങളെ സേവിച്ചാല് മാത്രം ലോകത്തിന്റെ സ്രഷ്ടാവായ നാരായണനെ സേവിച്ചതായും, തീര്ഥങ്ങളെക്കാള് ഉന്നതമായ സ്ഥാനം ഒന്നുമില്ല.
ബ്രാഹ്മണസ്തുലസീ ചൈവ അശ്വത്ഥസ്തീര്ഥസംചയഃ । വിഷ്ണുശ്ച പരമേശാനഃ സേവ്യ ഏവ സദാ നൃഭിഃ
ബ്രാഹ്മണന്, തുളസിച്ചെടി, അശ്വത്ത്വമരം, തീര്ഥങ്ങളുടെ കൂട്ടം, പരമേശ്വരനായ വിഷ്ണു — ഇവയെ എല്ലാം മനുഷ്യന് എപ്പോഴും സേവിക്കണം.
ബ്രാഹ്മണാനാം വിശേഷേണ സേവനം മുനിപുംഗവാഃ । സര്വതീര്ഥാവഗാഹാദേരധികം വിദുരഗ്രജാഃ
മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, പ്രത്യേകിച്ച് ബ്രാഹ്മണരെ സേവിക്കുന്നത് എല്ലാ തീര്ഥങ്ങളില് കുളിക്കുന്നതിലും ഉത്തമമാണെന്ന് മുതിര്ന്നവര് പറയുന്നു.
തസ്മാദ്ദ്വിജപദം സാക്ഷാത്സര്വതീര്ഥമയം ശുഭമ് । ഭജേതാനുദിനം വിദ്വാംസ്തത്ര തീര്ഥാധികം ഭവേത്
അതിനാല് ജ്ഞാനികള് ദിവസേന ദ്വിജന്റെ പാദങ്ങള് ഭക്തിപൂര്വ്വം സേവിക്കണം; അവിടെ തീര്ഥഫലത്തേക്കാള് വലിയ ഫലം ലഭിക്കും.
അശ്വത്ഥസ്യ തുലസ്യാശ്ച ഗവാം കുര്യാത്പ്രദക്ഷിണമ് । സര്വതീര്ഥഫലംപ്രാപ്യ വിഷ്ണുലോകേ മഹീയതേ
അശ്വത്ത്വമരത്തെയും തുളസിയെയും പശുക്കളെയും പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യുന്നവന് എല്ലാ തീര്ഥഫലവും നേടി വിഷ്ണുലോകത്ത് ആദരിക്കപ്പെടും.
തസ്മാദ്ദുഷ്കൃതകര്മാണി നാശയേത്തീര്ഥസേവനാത് । അന്യഥാ നരകം യാതി കര്മ്മഭോഗാദ്ധി ശാമ്യതി
അതിനാല് പാപകര്മ്മങ്ങള് തീര്ഥസേവനത്തിലൂടെ നശിപ്പിക്കണം; അല്ലാത്തപക്ഷം, കര്മ്മഫലത്താല് നരകത്തില് വീഴേണ്ടി വരും.
പാപിനാം നരകേ വാസഃ സുകൃതീ സ്വര്ഗമശ്നുതേ । തസ്മാത്പുണ്യം നിഷേവേത തീര്ഥം ഖലു വിചക്ഷണഃ
പാപികള് നരകത്തില് വാസം ചെയ്യുന്നു, പുണ്യവര്ത്തികള് സ്വര്ഗ്ഗം അനുഭവിക്കുന്നു; അതിനാല് വിവേകികള് തീര്ഥങ്ങളും പുണ്യവും അനുഷ്ഠിക്കണം.
ഋഷയ ഊചുഃ- ശ്രുതാനി കില തീര്ഥാനി സമാഹാത്മ്യാനി സുവ്രത । ഇദാനീം ശ്രോതുമിച്ഛാമഃ പ്രയാഗസ്യ വിശേഷകമ്
ഋഷിമാര് പറഞ്ഞു: സദാചാരിയേ, തീര്ഥങ്ങളെയും അവയുടെ മഹത്വത്തെയും ഞങ്ങള് കേട്ടു; ഇപ്പോള് ഞങ്ങള്ക്ക് പ്രയാഗത്തെ പ്രത്യേകതകള് കേള്ക്കാന് ആഗ്രഹമുണ്ട്.
പ്രയാഗം തു പുരാ പ്രോക്തം സംക്ഷേപാത്സൂത യത്ത്വയാ । വിശേഷാച്ഛ്രോതുമിച്ഛാമഃ സൂത നഃ കഥ്യതാമിതി
സൂതാ, നീ മുമ്പ് പ്രയാഗത്തെ കുറിച്ച് സംക്ഷിപ്തമായി പറഞ്ഞിരുന്നു; അതിന്റെ വിശദാംശങ്ങള് ഞങ്ങള് കേള്ക്കാന് ആഗ്രഹിക്കുന്നു, ദയവായി പറയൂ.
സൂത ഉവാച- സാധു പൃഷ്ടം മഹാഭാഗാഃ പ്രയാഗം പ്രതി സുവ്രതാഃ । ഹംതാഹം തത്പ്രവക്ഷ്യാമി പ്രയാഗസ്യോപവര്ണനമ്
സൂതൻ പറഞ്ഞു: മഹാന്മാരേ, പ്രയാഗത്തെക്കുറിച്ച് നിങ്ങൾ ചോദിച്ചതിന് ഞാൻ സന്തോഷിക്കുന്നു. ഇപ്പോൾ ഞാൻ പ്രയാഗത്തിന്റെ മഹത്വം വിശദമായി പറയുന്നു.
മാര്കംഡേയേന കഥിതം യത്പുരാ പാംഡുസൂനവേ । ഭാരതേ തു യദാ വൃത്തേ പ്രാപ്തരാജ്യേ പൃഥാസുതേ
മാർകണ്ഡേയൻ ഒരിക്കൽ പാണ്ഡുവിന്റെ മകനോടു പറഞ്ഞത്, ഭാരതത്തിലെ സംഭവങ്ങൾ കഴിഞ്ഞ് പൃഥയുടെ മകൻ രാജ്യം നേടിയപ്പോൾ ആയിരുന്നു.
ഏതസ്മിന്നംതരേ രാജാ കുംതീപുത്രോ യുധിഷ്ഠിരഃ । ഭ്രാതൃശോകേന സംതപ്തഃ ചിംതയംസ്തു പുനഃ പുനഃ
അവിടെ, കുന്തിയുടെ മകൻ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ, സഹോദരന്മാരുടെ ദുഃഖത്തിൽ കത്തിയവൻ, വീണ്ടും വീണ്ടും ആലോചിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.
ആസീദ്ദുര്യോധനോ രാജാ ഏകാദശചമൂപതിഃ । അസ്മാന്സംതപ്യ ബഹുശഃ സര്വേ തേ നിധനം ഗതാഃ
ദുര്യോധനൻ രാജാവായിരുന്നപ്പോൾ പതിനൊന്ന് സൈന്യങ്ങൾ നയിച്ചു; അവൻ നമ്മെ ഏറെ പീഡിപ്പിച്ചു, ഇപ്പോൾ അവരൊക്കെയും മരണത്തെത്തിയിരിക്കുന്നു.