നാകൃതോ നാകൃതാത്മാ ച നാശുചിര്ന ച തസ്കരഃ । സ്നാതി തീര്ഥേഷു കൌരവ്യ ന ച വക്രമതിര്നരഃ
കൗരവ്യ, നിർബന്ധമായ കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്തിട്ടില്ലാത്തവനും, മനസ്സ് ശുദ്ധിയില്ലാത്തവനും, ശരീരശുദ്ധിയില്ലാത്തവനും, കള്ളനല്ലാത്തവനും, തിരിഞ്ഞു ചിന്തിക്കാത്തവനും, ഈ തീർഥങ്ങളിൽ കുളിച്ചാലും—
ത്വയാ തു സമ്യഗ്വൃത്തേന നിത്യം ധര്മാര്ഥദര്ശിനാ । പിതരസ്തര്പിതാസ്താത സര്വേ ച പ്രപിതാമഹാഃ । പിതാമഹപുരോഗാശ്ച ദേവാഃ സര്ഷിഗണാസ്തഥാ
നീതിയെയും ധനത്തിന്റെ സത്യമായ അർത്ഥത്തെയും മനസ്സിലാക്കി, നീ എപ്പോഴും നല്ല രീതിയിൽ പെരുമാറുമ്പോൾ, പ്രിയനായവാ, നിന്റെ പിതാക്കന്മാരും, പിതാമഹന്മാരും, പിതാമഹന്മാരുടെ മുൻപിൽ ദേവന്മാരും, എല്ലാ ഋഷികളും—allവരും തൃപ്തരാവുന്നു.
വസിഷ്ഠ ഉവാച- ത്വം ച ധര്മേണ ധര്മജ്ഞ നിത്യമേവാഭിതോഷിതാഃ । ദിലീപകീര്തിം മഹതീം പ്രാപ്സ്യസേ ഭുവി ശാശ്വതീമ്
വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു: നീ, ധർമ്മത്തെ അറിയുന്നവനേ, എപ്പോഴും ധർമ്മം പാലിച്ച് സന്തോഷം അനുഭവിക്കുന്നു; നീ ഭൂമിയിൽ ദിലീപന്റെ മഹത്തായ, ശാശ്വതമായ കീർത്തി നേടും.
നാരദ ഉവാച- ഏവമുക്ത്വാഭ്യനുജ്ഞാപ്യ വസിഷ്ഠോ ഭഗവാനൃഷിഃ । പ്രീതഃ പ്രീതേനമനസാ തത്രൈവാംതരധീയത
നാരദൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അനുമതി നൽകി, മഹാനായ വസിഷ്ഠമുനിവൻ സന്തോഷത്തോടെയും സന്തുഷ്ടമായ മനസ്സോടെയും അവിടെത്തന്നെ അദൃശ്യനായി.
ദിലീപഃ കുരുശാര്ദൂല ശാസ്ത്രതത്ത്വാര്ഥദര്ശനാത് । വസിഷ്ഠവചനാച്ചൈവ പൃഥിവീമനുചക്രമേ
കുരുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ, ശാസ്ത്രങ്ങളുടെ സത്യമായ അർത്ഥം മനസ്സിലാക്കി, വസിഷ്ഠന്റെ വാക്കുകൾ അനുസരിച്ച് ദിലീപൻ ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിച്ചു.
ഏവമേഷാ മഹാഭാഗ പ്രതിഷ്ഠാനേ പ്രതിഷ്ഠിതാ । തീര്ഥയാത്രാ മഹാപുണ്യാ സര്വപാപപ്രമോചനീ
മഹാഭാഗവ, ഇങ്ങനെ ഈ തീർഥയാത്രയുടെ സ്ഥാപനം ഉറപ്പായി; ഈ തീർഥയാത്ര മഹാപുണ്യമുള്ളതും എല്ലാ പാപങ്ങൾക്കും മോചനമായതുമാണ്.
അനേന വിധിനാ യസ്തു പൃഥിവീം പര്യടിഷ്യതി । അശ്വമേധശതം സാഗ്രം ഫലം പ്രേത്യൈഷ ഭോക്ഷ്യതേ
ഈവിധം ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവൻ, മരണത്തിനു ശേഷം, അശ്വമേധയാഗം നൂറ് ചെയ്യുന്നതിന് തുല്യമായ ഫലം ലഭിക്കും.
തതശ്ചാഷ്ടഗുണം പാര്ഥ പ്രാപ്സ്യസേ ധര്മമുത്തമമ് । ദിലീപഃ പാര്ഥ നൃപതിര്യഥാപൂര്വമവാപ്തവാന്
പാർഥ, അതിനുശേഷം നീ എട്ടിരട്ടി ഉത്തമമായ ധർമ്മം നേടും; മുമ്പ് ദിലീപൻ നേടിയതുപോലെ.
നേതാ ച ത്വമൃഷീന്യസ്മാത്തസ്മാത്തേഷ്ടഗുണം ഫലമ് । രക്ഷോഗണവികീര്ണാനി തീര്ഥാന്യേതാനി ഭാരത
നീ ഋഷിമാരുടെ നേതാവാവും; അതിനാൽ, എട്ടിരട്ടി ഫലം ലഭിക്കും. ഭാരത, ഈ തീർഥങ്ങൾ ദാനവഗണങ്ങൾ നിറഞ്ഞവയാണ്.
ന ഗതിര്വിദ്യതേഽന്യസ്യ ത്വാമൃതേ കുരുനംദന । ഇദം ദേവര്ഷിചരിതം സര്വതീര്ഥാനുസംശ്രിതമ്
കുരുനന്ദന, നിന്നെ ഒഴികെ മറ്റാർക്കും ഇവിടെ പ്രവേശനം ഇല്ല; ദേവർഷിമാരുടെ ഈ കഥ എല്ലാ തീർഥങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
യഃ പഠേത്കല്യമുത്ഥായ സര്വപാപൈഃ പ്രമുച്യതേ । ഋഷിമുഖ്യാഃ സദാ യത്ര വാല്മീകിസ്ത്വഥ കശ്യപഃ
ആരെങ്കിലും രാവിലെ എഴുന്നേറ്റു ഇത് വായിച്ചാൽ, എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചനം ലഭിക്കും; വാൽമീകിയും കശ്യപനും ഉൾപ്പെടെ പ്രധാന ഋഷിമാർ എപ്പോഴും അവിടെ വസിക്കുന്നു.
ആത്രേയസ്ത്വഥ കൌംഡിന്യോ വിശ്വാമിത്രോഽഥ ഗൌതമഃ । അസിതോ ദേവലശ്ചൈവ മാര്കംഡേയോഽഥ ഗാലവഃ
അത്രി, കൗണ്ടിന്യൻ, വിശ്വാമിത്രൻ, ഗൗതമൻ, അസിതൻ, ദേവളൻ, മാർകണ്ഡേയൻ, ഗാലവൻ—
ഭരദ്വാജസ്യ ശിഷ്യശ്ച മുനിരുദ്ദാലകസ്തഥാ । ശൌനകഃ സഹ പുത്രേണ വ്യാസശ്ച തപതാം വരഃ
ഭരദ്വാജന്റെ ശിഷ്യനായ ഉദ്ദാലകൻ, പുത്രനോടൊപ്പം ശൗനകൻ, തപസ്സിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ വ്യാസൻ—
ദുര്വാസാശ്ച മുനിശ്രേഷ്ഠോ ജാബാലിശ്ച മഹാതപാഃ । ഏതേ ഋഷിവരാഃ സര്വേ ത്വത്പ്രതീക്ഷ്യാസ്തപോധനാഃ
മുനിശ്രേഷ്ഠനായ ദുർവാസസും മഹാതപസ്സുകാരനായ ജാബാലിയും—ഈ എല്ലാ ഋഷിവരന്മാരും തപസ്സിൽ സമ്പന്നരായി നിന്നെ കാത്തിരിക്കുന്നു.
ഏഭിഃ സഹ മഹാഭാഗ തീര്ഥാന്യേതാന്യനുവ്രജ । പ്രാപ്സ്യസേ മഹതീം കീര്തിം യഥാ രാജാ മഹാഭിഷഃ
മഹാഭാഗവ, ഇവരോടൊപ്പം ഈ തീർഥങ്ങൾ സന്ദർശിച്ചാൽ, നീ രാജാവ് മഹാഭിഷൻ പോലെ വലിയ കീർത്തി നേടും.
യഥാ യയാതിര്ധര്മാത്മാ യഥാ രാജാ പുരൂരവാഃ । തഥാ ത്വം കുരുശാര്ദൂല സ്വേന ധര്മേണ ശോഭസേ
യയാതി ധർമ്മാത്മാവായതുപോലെയും, പുരൂരവസ് രാജാവിനെപ്പോലെയും, കുരുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ, നീയും നിന്റെ സ്വന്തം ധർമ്മത്തിൽ പ്രകാശിക്കും.
യഥാ ഭഗീരഥോ രാജാ യഥാ രാമശ്ച വിശ്രുതഃ । യഥാ വൈ വൃത്രഹാ സര്വാന്സപത്നാനദഹത് പുരാ
ഭഗീരഥ രാജാവിനെയും, പ്രശസ്തനായ രാമനെയും, വൃത്രനെ സംഹരിച്ച് മുൻകാലത്ത് എല്ലാ ശത്രുക്കളെയും നശിപ്പിച്ചവനെയും പോലെ,
ത്രൈലോക്യം പാലയാമാസ ദേവരാട്വിഗതജ്വരഃ । തഥാ ശത്രുക്ഷയം കൃത്വാ ത്വം പ്രജാഃ പാലയിഷ്യസി
ദേവരാജാവ് സുഖത്തോടെ മൂന്ന് ലോകവും സംരക്ഷിച്ചതുപോലെ, നീയും ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച് ജനങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കും.
സ്വധര്മേണാര്ജിതാമുര്വീം പ്രാപ്യ രാജീവലോചന । ഖ്യാതിം യാസ്യസി വീര്യേണ കാര്ത്തവീര്യാര്ജുനോ യഥാ
സ്വധര്മ്മം അനുസരിച്ച് നേടിയ ഈ ഭൂമി ലഭിച്ച ശേഷം, കമലനയനനായ രാജാവേ, നീ ധൈര്യത്താല് പ്രശസ്തി നേടും, കാര്ത്തവീര്യാര്ജുനന് പോലെ.
സൂത ഉവാച- ഏവമാഭാഷ്യ രാജാനം നാരദോ ഭഗവാനൃഷിഃ । അനുജ്ഞാപ്യ മഹാരാജം തത്രൈവാംതരധീയത
സൂതന് പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ രാജാവിനോട് സംസാരിച്ച ശേഷം, മഹാത്മാവായ നാരദമുനി മഹാരാജാവിനോട് അനുമതി വാങ്ങി അവിടുത്തെ തന്നെ അദൃശ്യനായി.
യുധിഷ്ഠിരോഽപി ധര്മാത്മാ ഋഷിഭിഃ സഹ സുവ്രതഃ । ജഗാമാഖിലതീര്ഥാനി സാദരഃ പൃഥിവീപതിഃ
ധര്മാത്മാവും സത്യനിഷ്ഠനുമായ യുദ്ധിഷ്ഠിരന് ഋഷിമാരോടൊപ്പം ആദരപൂര്വ്വം എല്ലാ തീര്ഥങ്ങളും സന്ദര്ശിച്ചു.
മയോക്താമൃഷയഃ സര്വേ തീര്ഥയാത്രാശ്രയാം കഥാമ് । യഃ പഠേച്ഛൃണുയാദ്വാപി സ മുക്തഃ സര്വപാതകൈഃ
ഞാനും ഋഷിമാരും പറഞ്ഞ ഈ തീര്ഥയാത്രയുടെ കഥ ആരെങ്കിലും വായിച്ചാലോ കേട്ടാലോ, അവന് എല്ലാ പാപങ്ങളില് നിന്നും മോചിതനാകും.
മയോക്തമഖിലം തത്ത്വം കിം ഭൂയഃ ശ്രോതുമിച്ഛഥ । ഋഷീണാം പുണ്യകീര്തീനാം നാവക്തവ്യം മമാസ്തി വൈ
ഞാന് സത്യം മുഴുവന് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ഇനി നിങ്ങള്ക്ക് എന്താണ് കേള്ക്കാന് ആവശ്യം? പുണ്യശീലരായ ഋഷിമാരെക്കുറിച്ച് ഞാന് ഒറ്റവാക്കും മറച്ചുവച്ചിട്ടില്ല.
സൂത ഉവാച- ഏവമുക്താനി തീര്ഥാനി വിഷ്ണുദേഹാനി സുവ്രതാഃ । ഏഷാമന്യതമാ സംഗാന്മുക്തോ ഭവതി മാനവഃ
സൂതന് പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ, വിഷ്ണുവിന്റെ അവയവങ്ങളായ തീര്ഥങ്ങള് ഞാന് വിവരണം ചെയ്തു. ഇവയില് ഏതൊന്നുമായെങ്കിലും ബന്ധം പുലര്ത്തുന്നവന് മോക്ഷം നേടും.
തീര്ഥാനുശ്രവണം ധന്യം ധന്യം തീര്ഥനിഷേവണമ് । പാപരാശിനിപാതായ നാന്യോപായഃ കലൌയുഗേ
തീര്ഥങ്ങളെക്കുറിച്ച് കേള്ക്കുന്നതും, അവയെ സേവിക്കുന്നതും ഭാഗ്യമാണു്; കലിയുഗത്തില് വലിയ പാപങ്ങള് നശിപ്പിക്കാന് ഇതിനു പുറമെ മറ്റൊരു മാര്ഗ്ഗമില്ല.
വാസം കുര്യാമഹം തീര്ഥേ തീര്ഥസ്പര്ശമഹം തഥാ । ഏവം യോഽനുദിനം ബ്രൂതേ സ യാതി പരമം മഹത്
തീര്ഥത്തില് താമസിക്കണം, അതിനെ സ്പര്ശിക്കണം; ഇങ്ങനെ ദിവസേന പറയുന്നവന് പരമോന്നതമായ മഹത്വം നേടും.
പാപാനി തസ്യ നശ്യംതി തീര്ഥാലാപനമാത്രതഃ । തീര്ഥാനി ഖലു ധന്യാനി ധന്യസേവ്യാനി സുവ്രതാഃ
തീര്ഥങ്ങളെക്കുറിച്ച് സംസാരിച്ചാല് പോലും അവന്റെ പാപങ്ങള് നശിക്കും; തീര്ഥങ്ങള് ഭാഗ്യവാനും സേവനയോഗ്യവുമാണ്, സദാചാരികളേ.
തീര്ഥാനാം സേവനാദേവ സേവിതോ ഭവതി പ്രഭുഃ । നാരായണോ ജഗത്കര്താ നാസ്തി തീര്ഥാത്പരം പദമ്
തീര്ഥങ്ങളെ സേവിച്ചാല് മാത്രം ലോകത്തിന്റെ സ്രഷ്ടാവായ നാരായണനെ സേവിച്ചതായും, തീര്ഥങ്ങളെക്കാള് ഉന്നതമായ സ്ഥാനം ഒന്നുമില്ല.
ബ്രാഹ്മണസ്തുലസീ ചൈവ അശ്വത്ഥസ്തീര്ഥസംചയഃ । വിഷ്ണുശ്ച പരമേശാനഃ സേവ്യ ഏവ സദാ നൃഭിഃ
ബ്രാഹ്മണന്, തുളസിച്ചെടി, അശ്വത്ത്വമരം, തീര്ഥങ്ങളുടെ കൂട്ടം, പരമേശ്വരനായ വിഷ്ണു — ഇവയെ എല്ലാം മനുഷ്യന് എപ്പോഴും സേവിക്കണം.
ബ്രാഹ്മണാനാം വിശേഷേണ സേവനം മുനിപുംഗവാഃ । സര്വതീര്ഥാവഗാഹാദേരധികം വിദുരഗ്രജാഃ
മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, പ്രത്യേകിച്ച് ബ്രാഹ്മണരെ സേവിക്കുന്നത് എല്ലാ തീര്ഥങ്ങളില് കുളിക്കുന്നതിലും ഉത്തമമാണെന്ന് മുതിര്ന്നവര് പറയുന്നു.