അഭിഗമ്യ മഹാദേവമഭ്യര്ച്യ ച നരാധിപ । പ്രദക്ഷിണമുപാവൃത്യ ഗാണപത്യമവാപ്നുയാത്
മഹാദേവനെ സമീപിച്ച് ആരാധിച്ച്, മനുഷ്യരുടെ രാജാവേ, പ്രദക്ഷിണം ചെയ്താൽ ഗണപതിയുടെ അനുഗ്രഹം ലഭിക്കും.
തതോ ഗച്ഛേത രാജേംദ്ര പ്രയാഗമൃഷിസംസ്തുതമ് । യത്ര ബ്രഹ്മാദയോ ദേവാ ദിശശ്ച സദിഗീശ്വരാഃ
അതിനുശേഷം, രാജാവേ, മഹർഷിമാർ പ്രശംസിച്ചിരിക്കുന്ന പ്രയാഗത്തിലേക്ക് പോകണം; അവിടെ ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും, ദിശകളുടെ രക്ഷകരും വസിക്കുന്നു.
ലോകപാലാശ്ച സിദ്ധാശ്ച നിരതാഃ പിതരസ്തഥാ । സനത്കുമാരപ്രമുഖാസ്തഥൈവ ച മഹര്ഷയഃ
അവിടെ ലോകപാലന്മാരും സിദ്ധന്മാരും, ഭക്തിപൂർവ്വം പിതാക്കന്മാരും, സനത്കുമാരനും പ്രധാന മഹർഷിമാരും ഉണ്ട്.
തഥാ നാഗാഃ സുപര്ണാശ്ച സിദ്ധാഃ ശുക്രധരാസ്തഥാ । സരിതഃ സാഗരാശ്ചൈവ ഗംധര്വാപ്സരസസ്തഥാ
അതു പോലെ തന്നെ, അവിടെ നാഗന്മാരും സൂപർണ്ണന്മാരും, ശുക്രം വഹിക്കുന്ന സിദ്ധന്മാരും, നദികളും സമുദ്രങ്ങളും, ഗന്ധർവന്മാരും അപ്സരസുകളും ഉണ്ട്.
ഹരിശ്ച ഭഗവാനാസ്തേ പ്രജാപതിപുരസ്കൃതഃ । തത്ര ത്രീണ്യപി കുംഡാനി തയോര്മധ്യേന ജാഹ്നവീ
ഹരി എന്ന ഭഗവാൻ, പ്രജാപതിമാരോടൊപ്പം അവിടെയുണ്ട്. അവിടത്ത് മൂന്നു വിശുദ്ധ കുളങ്ങൾ ഉണ്ട്, അവയുടെ നടുവിലൂടെ ജാഹ്നവീ നദി ഒഴുകുന്നു.
പ്രയാഗാത്സമതിക്രാംതാ സര്വതീര്ഥപുരസ്കൃതാ । തപനസ്യ സുതാ തത്ര ത്രിഷു ലോകേഷു വിശ്രുതാ
പ്രയാഗം കടന്ന ശേഷം, എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലും അതിജീവിച്ച്, സൂര്യന്റെ മകളായ അവൾ അവിടെ തിളങ്ങുന്നു; മൂന്നുലോകത്തിലും പ്രശസ്തയാണ് അവൾ.
യമുനാഗംഗയാ സാര്ദ്ധം സംഗതാ ലോകഭാവിനീ । ഗംഗായമുനയോര്മധ്യേ പൃഥിവ്യാ ജഘനം സ്മൃതമ്
ലോകത്തെ നിലനിര്ത്തുന്ന ആ നദി, യമുനയെയും ഗംഗയെയും ചേർന്ന് ഒഴുകുന്നു; ഗംഗയും യമുനയും തമ്മിലുള്ള ഇടം ഭൂമിയുടെ കവിള് എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.
പ്രയാഗം ജഘനസ്യാംതമുപസ്ഥമൃഷയോ വിദുഃ । പ്രയാഗം സുപ്രതിഷ്ഠാനം കംബലാശ്വതരാവുഭൌ
മഹർഷിമാർ പ്രയാഗത്തെ ഭൂമിയുടെ കവിളിന്റെ അറ്റവും ഉപസ്ഥമായും അറിയുന്നു. കംബലയും അശ്വതരനും കൂടെ, പ്രയാഗം ഉറപ്പുള്ള സ്ഥാനം ആകുന്നു.
തീര്ഥം ഭോഗവതീ ചൈവ വേദീ പ്രോക്താ പ്രജാപതേഃ । തത്ര വേദാശ്ച യജ്ഞാശ്ച മൂര്ത്തിമംതോ യുധിഷ്ഠിര
ഭോഗവതിയും, പ്രജാപതിയുടെ യാഗവേദിയും അവിടത്തെ വിശുദ്ധസ്ഥലങ്ങളാണ്. അവിടെ വേദങ്ങളും യാഗങ്ങളും പ്രത്യക്ഷമാണ്, യുദിഷ്ഠിര.
പ്രജാപതിമുപാസംത ഋഷയശ്ച മഹാനഘാഃ । യജംതേ ക്രതുഭിര്ദേവാംസ്തഥാ ചക്രധരാ നൃപ
പാപരഹിതരായ മഹർഷിമാർ അവിടെ പ്രജാപതിയെ ആരാധിക്കുന്നു; ദേവന്മാരും ചക്രധാരികളും അവിടെ യാഗങ്ങൾ നടത്തുന്നു, രാജാവേ.
തതഃ പുണ്യതമം നാസ്തി ത്രിഷു ലോകേഷു ഭാരത । പ്രയാഗം സര്വതീര്ഥേഭ്യഃ പ്രഭാവേണാധികം പ്രഭോ
ഭാരത, മൂന്നുലോകത്തിലും ഇതിലും വിശുദ്ധമായത് ഇല്ല; പ്രയാഗം എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലും ശക്തിയിൽ മേലാണ്, പ്രഭോ.
ശ്രവണാത്തസ്യ തീര്ഥസ്യ നാമസംകീര്തനാദപി । മൂര്ധകാ നമനാദ്വാപി സര്വപാപൈഃ പ്രമുച്യതേ
ആ തീർത്ഥത്തിന്റെ പേര് കേൾക്കുകയോ, അതിന്റെ നാമം ജപിക്കുകയോ, തല കുനിയുകയോ ചെയ്താൽ എല്ലാ പാപങ്ങളും വിട്ടൊഴിയുന്നു.
തത്രാഭിഷേകം യഃ കുര്യാത്സംഗമേ സംശിതവ്രതഃ । പുണ്യം സുമഹദാപ്നോതി രാജസൂയാശ്വമേധയോഃ
ആ സംയമനത്തിൽ ഉറച്ച വ്രതത്തോടെ ആരെങ്കിലും സ്നാനം ചെയ്താൽ, രാജസൂയയോ അശ്വമേധയോ ചെയ്തതുപോലെയുള്ള മഹാപുണ്യം ലഭിക്കും.
ഏഷാ യജനഭൂമിര്ഹി ദേവാനാമപി തത്കഥാ । ദത്തം തത്ര സ്വല്പമപി മഹദ്ഭവതി ഭാരത
ഇത് ദേവന്മാർക്ക് യാഗഭൂമിയാണ്; അവിടെ ചെറിയൊരു ദാനം പോലും വലിയതായിത്തീരുന്നു, ഭാരത.
ന ദേവവചനാത്താത ന ലോകവചനാദപി । മതിരുത്ക്രമണീയാ തേ പ്രയാഗമരണം പ്രതി
പിതാവേ, ദേവന്മാരുടെ വാക്കുകളാലോ മനുഷ്യരുടെ വാക്കുകളാലോ പ്രയാഗത്തിൽ മരിക്കാനുള്ള നിന്റെ മനസ്സു动യരുത്.
ദശതീര്ഥസഹസ്രാണി ഷഷ്ടികോട്യസ്തഥാപരാഃ । യേഷാം സാന്നിധ്യമത്രൈവ കീര്ത്തിതം കുരുനംദന
പത്ത് ആയിരം തീർത്ഥങ്ങളും അറുപത് കോടി മറ്റു വിശുദ്ധസ്ഥലങ്ങളും ഇവിടെ സാന്നിധ്യമാണെന്ന് പറയുന്നു, കുരുനന്ദന.
ചതുര്വിദ്യേ ച യത്പുണ്യം സത്യവാദിഷു ചൈവ യത് । സ്നാതഏവതദാപ്നോതിഗംഗായാമുനസംഗമേ
നാല് വേദങ്ങളിൽ നിന്നോ സത്യവാദികളിൽ നിന്നോ ലഭിക്കുന്ന പുണ്യം, ഗംഗയും യമുനയും സംഗമിക്കുന്നതിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ അതു തന്നെ ലഭിക്കും.
തതോ ഭോഗവതീ നാമ വാസുകേസ്തീര്ഥമുത്തമമ് । തത്രാഭിഷേകം യഃ കുര്യാത്സോഽശ്വമേധമവാപ്നുയാത്
അതിനുശേഷം ഭോഗവതിയെന്ന വാസുകിയുടെ ഉത്തമ തീർത്ഥം വരുന്നു; അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ അശ്വമേധയാഗഫലം ലഭിക്കും.
തത്ര ഹംസപ്രപതനം തീര്ഥം ത്രൈലോക്യവിശ്രുതമ് । ദശാശ്വമേധികം ചൈവ ഗംഗായാം കുരുനംദന
അവിടെ ഹംസപ്രപതനം എന്ന മൂന്ന് ലോകത്തിലും പ്രശസ്തമായ തീർത്ഥം ഉണ്ട്; ഗംഗയിൽ പത്ത് അശ്വമേധയാഗസ്ഥലവും ഉണ്ട്, കുരുനന്ദന.
കുരുക്ഷേത്രസമാ ഗംഗാ യത്ര തത്രാവഗാഹിതാ । വിശേഷോ വൈ കനഖലേ പ്രയാഗം പരമം മഹത്
ഗംഗ, കുരുക്ഷേത്രത്തിനെ തുല്യമായിടത്ത് കുളിച്ചാൽ, അതിന്റെ പ്രത്യേക മഹത്വം കനഖലയിൽ കാണാം; പ്രയാഗം അതീവ മഹത്താണ്.
യദ്യകാര്യശതം കൃത്വാ കൃതം ഗംഗാവസേവനമ് । സര്വം തത്തസ്യ ഗംഗാപോ ദഹത്യഗ്നിരിവേംധനമ്
നൂറ് തെറ്റുകൾ ചെയ്താലും, ഗംഗയെ സേവിച്ചാൽ അവയെല്ലാം തീരുന്നു; അതുപോലെ അഗ്നി ഇന്ധനം ദഹിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ.
സര്വം ദഹതി ഗംഗാപസ്തൂലരാശിമിവാനലഃ । സര്വം കൃതയുഗേ പുണ്യം ത്രേതായാം പുഷ്കരം സ്മൃതമ്
ഗംഗയുടെ വെള്ളം എല്ലാം ദഹിപ്പിക്കുന്നു, അഗ്നി വലിയ കൂമ്പാരം ദഹിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ. കൃതയുഗത്തിൽ എല്ലാ പുണ്യവും, ത്രേതായുഗത്തിൽ പുഷ്കരം എന്നത് ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു.
ദ്വാപരേ തു കുരുക്ഷേത്രം ഗംഗാ കലിയുഗേ സ്മൃതാ । പുഷ്കരേ തു തപസ്തപ്യേദ്ദാനം ദദ്യാന്മഹാലയേ
ദ്വാപരയുഗത്തിൽ കുരുക്ഷേത്രം പ്രശസ്തമായിരുന്നു, കലിയുഗത്തിൽ ഗംഗയാണ് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നത്. പുഷ്കരത്തിൽ തപസ്സ് ചെയ്യണം, മഹാലയത്തിൽ ദാനം നൽകണം.
മലയേ ത്വഗ്നിമാരോഹേദ്ഭൃഗുതുംഗേ ത്വനാശനമ് । പുഷ്കരേ തു കുരുക്ഷേത്രേ ഗംഗാപോ മധ്യഗേഷു ച
മലയത്തിൽ അഗ്നിയിൽ കയറിയിരിക്കണം, ഭൃഗുതുങ്ഗത്തിൽ ഉപവാസം ചെയ്യണം. പുഷ്കരത്തിലും കുരുക്ഷേത്രത്തിലും ഗംഗയുടെ നടുവിലുമാണ് ഈ കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യേണ്ടത്.
സദ്യസ്താരയതേ ജംതുഃ സപ്തസപ്താവരാംസ്തഥാ । പുനാതി കീര്ത്തിതാ പാപം ദൃഷ്ട്വാ പുണ്യം പ്രയച്ഛതി
ഒരു ജീവി ഉടൻ തന്നെ മോക്ഷം നേടുന്നു, കൂടാതെ ഏഴു തലമുറകളും. ഗംഗയെ സ്തുതിച്ചാൽ പാപം നശിക്കുന്നു, കാഴ്ചയിൽ തന്നെ പുണ്യം ലഭിക്കുന്നു.
അവഗാഢാ ച പീത്വാ ച പുനാത്യാസപ്തമം കുലമ് । യാവദസ്ഥി മനുഷ്യസ്യ ഗംഗായാഃ സ്പൃശതേ ജലമ്
ഗംഗയിൽ കുളിച്ചോ കുടിച്ചോ ചെയ്താൽ ഏഴാം തലമുറവരെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു. മനുഷ്യന്റെ അസ്ഥികൾ ഗംഗയുടെ വെള്ളം സ്പർശിക്കുന്നതുവരെ അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.
താവത്സ പുരുഷോ രാജന്സ്വര്ഗലോകേ മഹീയതേ । യഥാ പുണ്യാനി തീര്ഥാനി പുണ്യാന്യായതനാനി ച
അത്രത്തോളം, രാജാവേ, ആ മനുഷ്യൻ സ്വർഗലോകത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു. എങ്ങനെയോ പുണ്യമായ തീർത്ഥങ്ങളും ക്ഷേത്രങ്ങളും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.
ഉപാസ്യ പുണ്യം ലബ്ധ്വാ ച ഭവതി പരലോകഭാക് । ന ഗംഗാ സദൃശം തീര്ഥം ന ദേവഃ കേശവാത്പരഃ
ആരാധനയും പുണ്യവും നേടുമ്പോൾ പരലോകം ലഭിക്കുന്നു. ഗംഗയെപ്പോലെയുള്ള തീർത്ഥമില്ല, കേശവനേക്കാൾ വലിയ ദൈവവും ഇല്ല.
ബ്രാഹ്മണേഭ്യഃ പരം നാസ്തി ഏവമാഹ പിതാമഹഃ । യത്ര ഗംഗാ മഹാരാജ സ ദേശസ്തത്ര യോജനമ്
ബ്രാഹ്മണന്മാരെക്കാൾ ഉന്നതമായത് ഒന്നുമില്ലെന്ന് പിതാമഹൻ പറയുന്നു. മഹാരാജാവേ, ഗംഗ ഒഴുകുന്നിടത്ത് ആ ദേശം മുഴുവൻ വിശിഷ്ടമാണ്.
സിദ്ധക്ഷേത്രം ച വിജ്ഞേയം ഗംഗാതീരസമാശ്രിതമ് । ഇദം സത്യം ദ്വിജാതീനാം സാധൂനാം മാനസേഷു ച
ഗംഗയുടെ തീരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രദേശം സിദ്ധക്ഷേത്രം എന്നറിയണം. ഇത് ദ്വിജന്മാർക്കും സന്മാർഗ്ഗികൾക്കും മനസ്സു ശുദ്ധരായവർക്കും സത്യമാണ്.