രമതേ ഭഗവാന്നിത്യം രുദ്രൈശ്ച പരിവാരിതഃ । തത്ര പൂര്വം ഹൃഷീകേശോ വിശ്വാത്മാ ദേവകീസുതഃ
അവിടെ ഭഗവാൻ എപ്പോഴും രുദ്രന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് സന്തോഷത്തോടെ താമസിക്കുന്നു. അവിടെയാണ് മുമ്പ് ഹൃഷീകേശൻ, സർവ്വാത്മാവും ദേവകിയുടെ പുത്രനുമായ കൃഷ്ണൻ,
ഉവാസ വത്സരം കൃഷ്ണഃ സദാ പാശുപതൈര്യുതഃ । ഭസ്മോദ്ധൂലിതസര്വാംഗോ രുദ്രാധ്യയനതത്പരഃ
പശുപതഭക്തന്മാരോടൊപ്പം ഒരു വർഷം താമസിച്ചു. അവന്റെ ശരീരം മുഴുവൻ ഭസ്മം പുരട്ടിയിരുന്നു; രുദ്രന്റെ ശാസ്ത്രം പഠിക്കാൻ അവൻ മുഴുവൻ മനസ്സും സമർപ്പിച്ചു.
ആരാധയന്ഹരിഃ ശംഭും കൃത്വാ പാശുപതംവ്രതമ് । തസ്യ തേ ബഹവഃ ശിഷ്യാഃ ബ്രഹ്മചര്യപരായണാഃ
ഹരി, പശുപതിവ്രതം സ്വീകരിച്ച്, ശംഭുവിനെ ഭക്തിപൂർവ്വം ആരാധിച്ചു. അവനു നിരവധി ശിഷ്യന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവർ ബ്രഹ്മചര്യത്തിൽ ഉറച്ചവരായിരുന്നു.
ലബ്ധ്വാ തദ്വദനാജ്ജ്ഞാനം ദൃഷ്ടവംതോ മഹേശ്വരമ് । തസ്യ ദേവോ മഹാദേവഃ പ്രത്യക്ഷം നീലലോഹിതഃ
അവരുടെ അറിവ് കൃഷ്ണന്റെ വാക്കുകളിൽ നിന്ന് ലഭിച്ചു; അവർ മഹാദേവനെ നേരിൽ കണ്ടു. അവർക്കു ദൈവമായ നീലലോഹിതൻ മഹാദേവൻ പ്രത്യക്ഷമായി.
ദദൌ കൃഷ്ണസ്യ ഭഗവാന്വരദോ വരമുത്തമമ് । യേഽര്ചയംതി ച ഗോവിംദം മദ്ഭക്താ വിധിപൂര്വകമ്
ഭഗവാൻ കൃഷ്ണനു ഏറ്റവും ഉത്തമമായ വരം നൽകി: 'എന്റെ ഭക്തരായവർ, നിയമപ്രകാരം ഗോവിന്ദനെ ആരാധിക്കുന്നവർക്ക്—'
തേഷാം തദൈശ്വരം ജ്ഞാനമുത്പത്സ്യതി ജഗന്മയമ് । നമസ്യോഽര്ചയിതവ്യശ്ച ധ്യാതവ്യോ മത്പരൈര്ജനൈഃ
'അവർക്കു ദൈവികജ്ഞാനം ഉദിക്കും; അതു സർവ്വലോകത്തെയും ആവരണം ചെയ്യും. എന്റെ ഭക്തർ എന്നെ ആരാധിക്കണം, വന്ദിക്കണം, ധ്യാനിക്കണം.'
ഭവിഷ്യംതി ന സംദേഹോ മത്പ്രസാദാദ്ദ്വിജാതയഃ । യേഽത്ര ദ്രക്ഷ്യംതി ദേവേശം സ്നാത്വാ ദേവം പിനാകിനമ്
'എന്റെ കൃപയാൽ, ഇവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് ദേവേശ്വരനായ പിനാകിനിയെ ദർശിക്കുന്ന ദ്വിജന്മാർക്കു സംശയമില്ലാതെ—'
ബ്രഹ്മഹത്യാദികം പാപം തേഷാമാശു വിനശ്യതി । പ്രാണാംസ്ത്യക്ഷ്യംതി യേ ര്മത്യാഃ പാപകര്മരതാ അപി
'ബ്രഹ്മഹത്യയുപമമായ പാപങ്ങൾ പോലും ഉടൻ നശിക്കും; പാപകർമ്മങ്ങളിൽ ആസ്വാദനം ചെയ്യുന്നവരും ഇവിടെ ജീവൻ വിട്ടാൽ—'
തേ യാംതി തത്പരം സ്ഥാനം നാത്ര കാര്യാ വിചാരണാ । ധന്യാസ്തു ഖലു തേ വിജ്ഞാ മംദാകിന്യാം കൃതോദകാഃ
'അവർ പരമസ്ഥാനത്തെ പ്രാപിക്കും; ഇതിൽ സംശയമൊന്നുമില്ല. മന്ദാകിനിയിൽ ജലം അർപ്പിക്കുന്നവർ ഭാഗ്യശാലികളും ജ്ഞാനികളും ആകുന്നു.'
അര്ചയിത്വാ മഹാദേവം മധ്യമേശ്വരമീശ്വരമ് । ജ്ഞാനം ദാനം തപഃ ശ്രാദ്ധം പിംഡനിര്വപണം ത്വിഹ
മഹാദേവനായ മദ്ധ്യമേശ്വരനെ ആരാധിച്ച ശേഷം, ഇവിടെ ചെയ്യുന്ന ജ്ഞാനം, ദാനം, തപസ്, ശ്രാദ്ധം, പിണ്ഡദാനം എന്നിവ—
ഏകൈകശഃ കൃതം കര്മ പുനാത്യാസപ്തമം കുലമ് । സന്നിഹത്യാമുപസ്പൃശ്യ രാഹുഗ്രസ്തേ ദിവാകരേ
ഓരോ കര്മ്മവും ഏഴാം തലമുറ വരെയുള്ള കുടുംബത്തെ ശുദ്ധീകരിക്കും; പ്രത്യേകിച്ച് രാഹു സൂര്യനെ മൂടുന്ന സമയത്ത് ഇവിടെ ജലത്തിൽ സ്പർശിച്ചാൽ.
യത്ഫലം ലഭതേ മര്ത്ത്യസ്തസ്മാദ്ദശഗുണം ത്വിഹ । ഏവമുക്തം മഹാരാജ മാഹാത്മ്യം മധ്യമേശ്വരേ । യഃ ശൃണോതി പരം ഭക്ത്യാ സ യാതി പരമം പദമ്
മനുഷ്യൻ ഇവിടെ നേടുന്ന ഫലം മറ്റിടങ്ങളിൽ കിട്ടുന്നതിന്റെ പത്തിരട്ടിയാണ്. മഹാരാജാവേ, ഇതാണ് മദ്ധ്യമേശ്വരന്റെ മഹത്വം. ആരെങ്കിലും പരമഭക്തിയോടെ ഇത് ശ്രവിച്ചാൽ, അവൻ പരമപദം പ്രാപിക്കും.
ഇതി ശ്രീപാദ്മേ മഹാപുരാണേ സ്വര്ഗഖംഡേ വാരാണസീമാഹാത്മ്യേ ഷട്ത്രിംശോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ മഹാപുരാണമായ ശ്രീപദ്മപുരാണത്തിലെ സ്വർഗ്ഖണ്ഡത്തിൽ വാരാണസിയുടെ മഹത്വം വിവരിക്കുന്ന മുപ്പത്തിയാറാം അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
നാരദ ഉവാച-। അന്യാനി ച മഹാരാജ തീര്ഥാനി പാവനാനി തു । വാരാണസ്യാം സ്ഥിതാനീഹ സംശൃണുഷ്വ യുധിഷ്ഠിര
നാരദൻ പറഞ്ഞു: മഹാരാജാവേ, വാരാണസിയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന മറ്റു വിശുദ്ധമായ തീർത്ഥങ്ങൾ ഞാൻ പറയുന്നത് ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ, യുദ്ധിഷ്ഠിരാ.
പ്രയാഗാദധികം തീര്ഥം പ്രയാഗം പരമം ശുഭമ് । വിശ്വരൂപം തഥാ തീര്ഥം താലതീര്ഥമനുത്തമമ്
പ്രയാഗത്തേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠമായ ഒരു തീർത്ഥം ഇവിടെ ഉണ്ട്; അതാണ് അത്യന്തം മംഗളമായ പ്രയാഗം തന്നെ. അതുപോലെ വിശ്വരൂപം എന്ന തീർത്ഥവും, താലതീർത്ഥം എന്നതുപോലുള്ള അപൂർവമായ മറ്റൊരു തീർത്ഥവും ഉണ്ട്.
ആകാശാഖ്യം മഹാതീര്ഥം തീര്ഥം ചൈവാര്ഷഭം പരമ് । സുനീലം ച മഹാതീര്ഥം ഗൌരീതീര്ഥമനുത്തമമ്
അവിടെ ആകാശം എന്ന മഹാതീർത്ഥം, ഉത്തമമായ ഋഷഭതീർത്ഥം, സുനീലതീർത്ഥം, അതുപോലെ തുല്യരുപമില്ലാത്ത ഗൗരിതീർത്ഥവും ഉണ്ട്.
പ്രാജാപത്യം തഥാ തീര്ഥം സ്വര്ഗദ്വാരം തഥൈവ ച । ജംബുകേശ്വരമിത്യുക്തം ധര്മാഖ്യം തീര്ഥമുത്തമമ്
പ്രജാപത്യതീർത്ഥം, സ്വർഗ്ഗദ്വാരതീർത്ഥം, പ്രശസ്തമായ ജംബുകേശ്വരം, ഉത്തമമായ ധർമതീർത്ഥം എന്നിവയും അവിടെ കാണാം.
ഗയാതീര്ഥം പരം തീര്ഥം തീര്ഥം ചൈവ മഹാനദീ । നാരായണപരം തീര്ഥം വായുതീര്ഥമനുത്തമമ്
ഗയാതീർത്ഥം എന്ന അത്യുത്തമമായ തീർത്ഥം, മഹാനദിയുടെ തീർത്ഥം, നാരായണതീർത്ഥം, തുല്യൻ ഇല്ലാത്ത വായുതീർത്ഥം എന്നിവയും അവിടെ ഉണ്ട്.
ജ്ഞാനതീര്ഥം പരം ഗുഹ്യം വാരാഹം തീര്ഥമുത്തമമ് । യമതീര്ഥം യഥാപുണ്യം തീര്ഥം സംമൂര്തികം ശുഭമ്
അവിടെ പരമമായ രഹസ്യമായ ജ്ഞാനതീർത്ഥം, ഉത്തമമായ വാരാഹതീർത്ഥം, മഹാപുണ്യമുള്ള യമതീർത്ഥം, ശുഭമായ സംമൂർത്തികതീർത്ഥം എന്നിവയും ഉണ്ട്.
അഗ്നിതീര്ഥം മഹാരാജ കലശേശ്വരമുത്തമമ് । നാഗതീര്ഥം സോമതീര്ഥം സൂര്യതീര്ഥം തഥൈവ ച
മഹാരാജാവേ, അവിടെ അഗ്നിതീർത്ഥം, ഉത്തമമായ കലശേശ്വരം, നാഗതീർത്ഥം, സോമതീർത്ഥം, സൂര്യതീർത്ഥം എന്നിവയും ഉണ്ട്.
പര്വതാഖ്യം മഹാഗുഹ്യം മണികര്ണ്യമനുത്തമമ് । ഘടോത്കചം തീര്ഥവരം ശ്രീതീര്ഥം ച പിതാമഹമ്
അവിടെ ഗൂഢമായ വലിയ പർവതതീർത്ഥം, അപൂർവമായ മണികർണിക, ശ്രേഷ്ഠമായ ഘടോൽക്കചതീർത്ഥം, പിതാമഹതീർത്ഥം എന്നിവയും ഉണ്ട്.
ഗംഗാതീര്ഥം തു ദേവേശം യയാതേസ്തീര്ഥമുത്തമമ് । കാപിലം ചൈവ സോമേശം ബ്രഹ്മതീര്ഥമനുത്തമമ്
അവിടെ ഗംഗാതീർത്ഥം, ദേവന്മാരുടെ ഇശ്വരൻ, ഉത്തമമായ യയാതിതീർത്ഥം, കപിലതീർത്ഥം, സോമേശതീർത്ഥം, അപൂർവമായ ബ്രഹ്മതീർത്ഥം എന്നിവയും ഉണ്ട്.
തത്ര ലിംഗം പുരാണീയം സ്ഥാതും ബ്രഹ്മാ യഥാഗതഃ । തദാനീം സ്ഥാപയാമാസ വിഷ്ണുസ്തല്ലിംഗമൈശ്വരമ്
അവിടെ ബ്രഹ്മാവ് വന്നതുപോലെ പുരാതനമായ ലിംഗം സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു; അപ്പോൾ വിഷ്ണു ആ ദൈവിക ലിംഗം സ്ഥാപിച്ചു.
തത്ര സ്നാത്വാ സമാഗമ്യ ബ്രഹ്മാ പ്രോവാച തം ഹരിമ് । മയാനീതമിദം ലിംഗം കസ്മാത്സ്ഥാപിതവാനസി
അവിടെ സ്നാനം കഴിച്ച് ഒന്നിച്ചുകൂടിയപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് ഹരിയോട് പറഞ്ഞു: 'ഈ ലിംഗം ഞാൻ കൊണ്ടുവന്നതാണല്ലോ; നീ ഇതെന്തുകൊണ്ട് സ്ഥാപിച്ചു?'
തമാഹ വിഷ്ണുസ്ത്വത്തോഽപി രുദ്രേ ഭക്തിര്ദൃഢാ മമ । തസ്മാത്പ്രതിഷ്ഠിതം ലിഗം നാമ്നാ തവ ഭവിഷ്യതി
വിഷ്ണു അവനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു: 'നിന്റെതിനെക്കാൾ കൂടുതൽ ഭക്തി എനിക്ക് രുദ്രനോടാണ്; അതുകൊണ്ട് ഞാൻ ഈ ലിംഗം സ്ഥാപിച്ചു. ഇത് നിന്റെ പേരിൽ അറിയപ്പെടും.'
ഭൂതേശ്വരം തഥാ തീര്ഥം തീര്ഥം ധര്മസമുദ്ഭവമ് । ഗംധര്വതീര്ഥം സുശുഭം വാഹ്നേയം തീര്ഥമുത്തമമ്
അവിടെ ഭൂതേശ്വരതീർത്ഥം, ധർമ്മത്തിൽ നിന്നുണ്ടായ തീർത്ഥം, ശ്രേഷ്ഠമായ ഗന്ധർവതീർത്ഥം, ഉത്തമമായ വാഹ്നേയതീർത്ഥം എന്നിവയും ഉണ്ട്.
ദൌര്വാസികം വ്യോമതീര്ഥം ചംദ്രതീര്ഥം യുധിഷ്ഠിര । ചിംതാംഗദേശ്വരം തീര്ഥം പുണ്യം വിദ്യാധരേശ്വരമ്
ദൗർവാസികതീർത്ഥം, വ്യോമതീർത്ഥം, ചന്ദ്രതീർത്ഥം, യുദ്ധിഷ്ഠിരാ, പൂണ്യമുള്ള ചിന്താംഗദേശ്വരതീർത്ഥം, വിദ്യാധരേശ്വരതീർത്ഥം എന്നിവയും അവിടെ ഉണ്ട്.
കേദാരതീര്ഥമുഗ്രാഖ്യം കാലംജരമനുത്തമമ് । സാരസ്വതം പ്രഭാസം ച രുദ്രകര്ണഹ്രദം ശുഭമ്
ഉഗ്രം എന്ന പേരിലുള്ള കെദാരതീർത്ഥം, അപൂർവമായ കാലഞ്ജരം, സാരസ്വതം, പ്രഭാസം, ശുഭമായ രുദ്രകർണഹ്രദം എന്നിവയും അവിടെ ഉണ്ട്.
കോകിലാഖ്യം മഹാതീര്ഥം തീര്ഥം ചൈവ മഹാലയമ് । ഹിരണ്യഗര്ഭം ഗോപ്രേക്ഷം തീര്ഥം ചൈവമനുത്തമമ്
അവിടെ വലിയ കോകിലതീർത്ഥം, മഹാലയതീർത്ഥം, ഹിരണ്യഗർഭം, ഗോപ്രേക്ഷതീർത്ഥം, അതുപോലെ അപൂർവമായ മറ്റൊരു തീർത്ഥവും ഉണ്ട്.
ഉപശാംതം ശിവം ചൈവ വ്യാഘ്രേശ്വരമനുത്തമമ് । ത്രിലോചനം മഹാതീര്ഥം ലോകാര്കം ചോത്തരാഹ്വയമ്
ഉപശാന്തതീർത്ഥം, ശിവതീർത്ഥം, അപൂർവമായ വ്യാഘ്രേശ്വരം, വലിയ ത്രിലോചനതീർത്ഥം, ഉത്തരാഹ്വയമായ ലോകാർക്കതീർത്ഥം എന്നിവയും അവിടെ ഉണ്ട്.