ശൂലപാണിം മഹാത്മാനമശ്വമേധഫലം ലഭേത് । കോടിതീര്ഥേ നരഃ സ്നാത്വാ ഗോസഹസ്രഫലം ലഭേത്
ത്രിശൂലധാരിയായ മഹാത്മാവിനെ ഭക്തിപൂർവ്വം ആരാധിച്ചാൽ, അശ്വമേധയാഗത്തിന്റെ ഫലം ലഭിക്കും. കോടിതീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ, ആയിരം പശുക്കൾ ദാനം ചെയ്തതിന്റെ ഫലം ലഭിക്കും.
അഥ വാമനകം ഗത്വാ ത്രിഷു ലോകേഷു വിശ്രുതമ് । തത്ര വിഷ്ണുപദേ സ്നാത്വാ സമഭ്യര്ച്യ ച വാമനമ്
അല്ലെങ്കിൽ, മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും പ്രശസ്തമായ വാമനകത്തേക്ക് പോയി, അവിടെ വിഷ്ണുവിന്റെ പാദത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് വാമനനെ ഭക്തിപൂർവ്വം പൂജിച്ചാൽ—
സര്വപാപവിശുദ്ധാത്മാ വിഷ്ണുലോകമവാപ്നുയാത് । കുലംപുനേ നരഃ സ്നാത്വാ പുനാതി സ്വകുലം നരഃ
അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത്, എല്ലാ പാപങ്ങളും മനസ്സിൽ നിന്ന് അകറ്റി, വിഷ്ണുലോകം പ്രാപിക്കും. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ, സ്വന്തം കുടുംബം മുഴുവൻ ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെടും.
പവനസ്യ ഹ്രദം ഗത്വാ മരുതാം തീര്ഥമുത്തമമ് । തത്ര സ്നാത്വാ നരവ്യാഘ്ര വായുലോകേ മഹീയതേ
പവനയുടെ തടാകത്തിലും, മരുതുകളുടെ ഉത്തമമായ തീർത്ഥത്തിലും പോയി അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ, മനുഷ്യശ്രേഷ്ഠാ, വായുദേവന്റെ ലോകത്ത് മഹത്വം നേടും.
അമരാണാം ഹ്രദേ സ്നാത്വാ സമഭ്യര്ച്യാമരാധിപമ് । അമരാണാം പ്രഭാവേണ സ്വര്ഗലോകേ മഹീയതേ
അമരന്മാരുടെ തടാകത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, അമരാധിപതിയെ ഭക്തിപൂർവ്വം ആരാധിച്ചാൽ, അമരന്മാരുടെ ശക്തിയാൽ സ്വർഗ്ഗലോകത്ത് മഹത്വം നേടും.
ശാലിഹോത്രസ്യ രാജേംദ്ര ശാലിസൂര്യേ യഥാവിധി । സ്നാത്വാ നരവരശ്രേഷ്ഠ ഗോസഹസ്രഫലം ലഭേത്
ശാലിഹോത്രയുടെ തീർത്ഥത്തിലും, ശാലിസൂര്യയിലും, യഥാവിധി സ്നാനം ചെയ്താൽ, മനുഷ്യശ്രേഷ്ഠാ, ആയിരം പശുക്കൾ ദാനം ചെയ്തതിന്റെ ഫലം ലഭിക്കും.
ശ്രീകുംജം ച സരസ്വത്യാം തീര്ഥം ഭരതസത്തമ । തത്ര സ്നാത്വാ നരോ രാജന്നഗ്നിഷ്ടോമഫലം ലഭേത്
ശ്രീകുഞ്ചം എന്ന സരസ്വതീ തീർത്ഥത്തിലും, അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ, രാജാവേ, അഗ്നിഷ്ടോമയാഗത്തിന്റെ ഫലം ലഭിക്കും.
തതോ നൈമിഷികുംജം ച സമാസാദ്യ സുദുര്ലഭമ് । ഋഷയഃ കില രാജേംദ്ര നൈമിഷേയാസ്തപോധനാഃ
അതിനുശേഷം, വളരെ ദുർലഭമായ നൈമിഷകുഞ്ചം എത്തുമ്പോൾ, നൈമിഷത്തിലെ തപസ്സിൽ സമ്പന്നരായ ഋഷിമാർ—
തീര്ഥയാത്രാം പുരസ്കൃത്യ കുരുക്ഷേത്രേ ഗതാഃ പുരാ । തതഃ കുംജഃ സരസ്വത്യാം കൃതോ ഭരതസത്തമ
—ഒരിക്കൽ തീർത്ഥയാത്രയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു, കുരുക്ഷേത്രത്തിൽ എത്തി. അതിനുശേഷം, ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ, സരസ്വതിയിൽ ആ കുഞ്ചം സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു.
ഋഷീണാമവകാശഃ സ്യാദ്യഥാ തുഷ്ടികരോ മഹാന് । തസ്മിന്കുംജേ നരഃ സ്നാത്വാ ഗോസഹസ്രഫലം ലഭേത്
ആ കുഞ്ചം ഋഷിമാർക്ക് തൃപ്തികരമായ സ്ഥലം ആയി. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ, ആയിരം പശുക്കൾ ദാനം ചെയ്തതിന്റെ ഫലം ലഭിക്കും.
നാരദ ഉവാച-। തതോ ഗച്ഛേത ധര്മജ്ഞ കന്യാതീര്ഥമനുത്തമമ് । കന്യാതീര്ഥേ നരഃ സ്നാത്വാ അഗ്നിഷ്ടോമഫലം ലഭേത്
നാരദൻ പറഞ്ഞു: അതിനുശേഷം, ധർമ്മത്തെ അറിയുന്നവനേ, ഉത്തമമായ കന്യാതീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകണം. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ, അഗ്നിഷ്ടോമയാഗത്തിന്റെ ഫലം ലഭിക്കും.
തതോ ഗച്ഛേന്നരവ്യാഘ്ര ബ്രഹ്മണഃ സ്ഥാനമുത്തമമ് । തത്ര വര്ണാവരഃ സ്നാത്വാ ബ്രാഹ്മണ്യം ലഭതേ നരഃ
പിന്നീട്, മനുഷ്യശ്രേഷ്ഠാ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഉത്തമമായ സ്ഥലത്തേക്ക് പോകണം. അവിടെ ഏത് വർണ്ണക്കാരനും സ്നാനം ചെയ്താൽ, ബ്രാഹ്മണത്വം നേടും.
ബ്രാഹ്മണസ്തു വിശുദ്ധാത്മാ ഗച്ഛേത പരമാം ഗതിമ് । തതോ ഗച്ഛേന്നരവ്യാഘ്ര സോമതീര്ഥമനുത്തമമ്
ബ്രാഹ്മണൻ ശുദ്ധമായ മനസ്സോടെ അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ, പരമഗതി പ്രാപിക്കും. അതിനുശേഷം, മനുഷ്യശ്രേഷ്ഠാ, ഉത്തമമായ സോമതീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകണം.
തത്ര സ്നാത്വാ നരോ രാജന്സോമലോകമവാപ്നുയാത് । സപ്തസാരസ്വതം തീര്ഥം തതോ ഗച്ഛേന്നരാധിപ
അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ, രാജാവേ, സോമലോകം പ്രാപിക്കും. അതിനുശേഷം, മനുഷ്യരാജാവേ, സപ്തസാരസ്വത തീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകണം.
യത്ര മംകണകഃ സിദ്ധോ ബ്രഹ്മര്ഷിര്ലോകവിശ്രുതഃ । പുരാ മംകണകോ രാജന്കുശാഗ്രേണേതി വിശ്രുതമ്
അവിടെ ലോകപ്രശസ്തനായ സിദ്ധനായ ബ്രഹ്മർഷി മങ്കണകൻ, പഴയകാലത്ത്, കുശഗ്രാസം കൊണ്ട് കൈക്ക് കുത്തിയതാണെന്ന് പറയുന്നു.
ക്ഷതഃ കില കരേ രാജന്തസ്യ ശാകരസോഽസ്രവത് । സ വൈ ശാകരസം ദൃഷ്ട്വാ ഹര്ഷാവിഷ്ടോ മഹാതപാഃ
രാജാവേ, അവന്റെ കൈയിൽ നിന്ന് ശാകരസം ഒഴുകി. ആ രസം കണ്ടപ്പോൾ ആ മഹാതപസ്സുകാരൻ അതിയായ സന്തോഷം അനുഭവിച്ചു.
നനര്ത കില വിപ്രര്ഷിര്വിസ്മയോത്ഫുല്ലലോചനഃ । തതസ്തസ്മിന്പ്രനൃത്തേ വൈ സ്ഥാവരം ജംഗമം ച യത്
അപ്പോൾ ആ ബ്രാഹ്മണർഷി, അത്ഭുതത്തിൽ കണ്ണുകൾ വിരിച്ച്, നൃത്തം ചെയ്തു. അവൻ നൃത്തം ചെയ്തപ്പോൾ, ചലിക്കുന്നതും അചലമായതും എല്ലാം—
പ്രനൃത്തമുഭയം വീര തേജസാ തസ്യ മോഹിതമ് । ബ്രഹ്മാദിഭിസ്തതോ ദേവൈര്ഋഷിഭിശ്ച തപോധനൈഃ
—അവന്റെ തേജസ്സിൽ വിചിത്രമായി ആകർഷിക്കപ്പെട്ട്, അവയൊക്കെയും നൃത്തം ചെയ്തു. അതിനുശേഷം, ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും, തപസ്സിൽ സമ്പന്നരായ ഋഷിമാരും—
വിജ്ഞപ്തോ വൈ ഋഷേരര്ഥേ മഹാദേവോ നരാധിപ । നായം നൃത്യേദ്യഥാ ദേവ തഥാ ത്വം കര്തുമര്ഹസി
രാജാവേ, മഹാദേവന് ഒരു കാരണത്താൽ ഋഷി അപേക്ഷിച്ചു. ദേവൻ ചെയ്തതുപോലെ നീയും ചെയ്യണം, ഇവിടെ നൃത്തം ചെയ്യരുത്.
തതോ ദേവോ മുനിം ദൃഷ്ട്വാ ഹര്ഷാവിഷ്ടേന ചേതസാ । നൃത്യംതമബ്രവീച്ചൈനം സ്ഥിരാണാം ഹിതകാമ്യയാ
അതിനുശേഷം ദൈവം ആ ഋഷിയെ കണ്ടപ്പോൾ, സന്തോഷം നിറഞ്ഞ മനസ്സോടെ, സ്ഥിരതയുള്ളവരുടെ ഭലത്തിനായി അവനോട് പറഞ്ഞു.
അഹോ മഹര്ഷേ ധര്മജ്ഞ കിമര്ഥം നൃത്യതേ ഭവാന് । ഹര്ഷസ്ഥാനം കിമര്ഥം വാ തവാദ്യ മുനിപുംഗവ
മഹാനായ ഋഷിയേ, നീ ധർമ്മം അറിയുന്നവനല്ലോ, എന്തുകൊണ്ടാണ് നീ നൃത്തം ചെയ്യുന്നത്? ഇന്ന് നിനക്ക് ഈ സന്തോഷത്തിന്റെ കാരണം എന്താണ്, മഹാമുനിയേ?
ഋഷിരുവാച-। തപസ്വിനോ ധര്മ്മപഥസ്ഥിതസ്യ ദ്വിജസത്തമ । കിം ന പശ്യസി മേ ബ്രഹ്മന്ക്ഷതാച്ഛാകരസം സൃതമ്
ഋഷി പറഞ്ഞു: ഉത്തമനായ ദ്വിജനേ, ബ്രഹ്മനേ, ഞാൻ ധർമ്മപഥത്തിൽ തപസ്സിൽ നില്ക്കുമ്പോൾ, എന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് ചാരത്തിന്റെ ഒഴുക്ക് നീ കാണുന്നില്ലേ?
യം ദൃഷ്ട്വാ സംപ്രനൃത്തോഽഹം ഹര്ഷേണ മഹതാ വൃതഃ । തം പ്രഹസ്യാബ്രവീദ്ദേവ ഋഷിം രാഗേണ മോഹിതമ്
അത് കണ്ടപ്പോൾ ഞാൻ വലിയ സന്തോഷത്തിൽ ആകപ്പെട്ട് നൃത്തം ചെയ്തു; ദൈവം പുഞ്ചിരിച്ചുകൊണ്ട് ആ രാഗത്തിൽ മയങ്ങിയ ഋഷിയോട് പറഞ്ഞു.
അഹം തു വിസ്മയം വിപ്ര ന ഗച്ഛാമീഹ പശ്യ മാമ് । ഏവമുക്ത്വാ നരശ്രേഷ്ഠ മഹാദേവേന വൈ തദാ
എനിക്ക് അതിൽ അത്ഭുതം തോന്നുന്നില്ല, ബ്രഹ്മനേ; ഇവിടെ എന്നെ നോക്കൂ. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം, മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, മഹാദേവൻ—
അംഗുല്യഗ്രേണ രാജേംദ്ര സ്വാംഗുഷ്ഠസ്താഡിതോഽനഘ । തസ്യ ഭസ്മക്ഷതാദ്രാജന്നിഃസൃതം ഹിമസംനിഭമ്
പാപരഹിതനായ രാജാവേ, തന്റെ വിരലിന്റെ അഗ്രത്തിൽ തന്റെ തന്നെ വടിവിരലിൽ തട്ടി; അതിൽ നിന്ന് ഹിമംപോലെ വെള്ളയായ ചാരം പുറത്തുവന്നു.
യം ദൃഷ്ട്വാ വ്രീഡിതോ രാജന്സ മുനിഃ പാദയോര്ഗതഃ । നാന്യം ദേവാദഹം മന്യേ രുദ്രാത്പരതരം മഹത്
അത് കണ്ടപ്പോൾ, രാജാവേ, ആ മുനി ലജ്ജിച്ചു ദൈവത്തിന്റെ പാദങ്ങളിൽ വീണു; ദേവന്മാരിൽ രുദ്രനേക്കാൾ വലിയവൻ ആരുമില്ലെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നില്ല.
സുരാസുരസ്യ ജഗതോ ഗതിസ്ത്വമസി ശൂലധൃക് । ത്വയാ സൃഷ്ടമിദം വിശ്വം ത്രൈലോക്യം സചരാചരമ്
ശൂലധാരിയായവനേ, ദേവന്മാർക്കും അസുരന്മാർക്കും ലോകത്തിനും നീയാണ് ആശ്രയം; നീയാണു ഈ ലോകം, മൂന്നു ലോകങ്ങളിലെയും ചലനസ്ഥിരങ്ങളെയും സൃഷ്ടിച്ചത്.
ത്വാമേവ ഭഗവന്സര്വേ പ്രവിശംതി യുഗക്ഷയേ । ദേവൈരപി ന ശക്യസ്ത്വം പരിജ്ഞാതും കുതോ മയാ
യുഗാന്തത്തിൽ, ഭഗവാനേ, എല്ലാവരും നിന്നിലേക്കാണ് പ്രവേശിക്കുന്നത്; ദേവന്മാർക്കുപോലും നിന്നെ പൂർണ്ണമായി അറിയാൻ കഴിയില്ല, എങ്കിൽ എനിക്ക് എങ്ങനെ കഴിയും?
ത്വയി സര്വേശ ദൃശ്യംതേ സുരാഃ ശക്രാദയോഽനഘ । സര്വസ്ത്വമസി ലോകാനാം കര്താ കാരയിതാന്വഹമ്
സർവ്വേശ്വരനായ നിന്നിൽ, ഇന്ദ്രന്മാരെപ്പോലെയുള്ള ദേവന്മാരെ കാണാം; നീയാണു എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെയും സ്രഷ്ടാവും എല്ലായ്പ്പോഴും സൃഷ്ടിക്കുന്നവനും.
ത്വത്പ്രസാദാത്സുരാഃ സര്വേ മോദംതീഹാകുതോഭയാഃ । ഏവം സ്തുത്വാ മഹാദേവം സ ഋഷിഃ പ്രണതോഽബ്രവീത്
നിന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ, എല്ലാ ദേവന്മാരും ഇവിടെ ഭയമില്ലാതെ സന്തോഷിക്കുന്നു; ഇങ്ങനെ മഹാദേവനെ സ്തുതിച്ചശേഷം, ആ ഋഷി വിനയത്തോടെ പറഞ്ഞു.