കരുണാഭ്യുദയം നാമ സ്തോത്രമിദം സിദ്ധിദം ദിവ്യമ് । യഃ പഠതി ഭക്തിയുക്തസ്തസ്യ തു തുഷ്യേദ്ഭൃഗോര്യഥാഹി ശിവഃ
കരുണ ഉദയം എന്ന ഈ സ്തോത്രം ദിവ്യവും സിദ്ധി നല്കുന്നതുമാണ്; ആരെങ്കിലും ഭക്തിയോടെ ഇത് പാരായണം ചെയ്താല്, ഭൃഗുവിനോടു ശിവന് സന്തോഷിച്ചതുപോലെ അവനോടും സന്തോഷിക്കും.
ഈശ്വര ഉവാച-। അഹം തുഷ്ടോസ്മി തേ വിപ്ര വരം പ്രാര്ഥയ സ്വേപ്സിതമ് । ഉമയാ സഹിതോ ദേവോ വരം തസ്യ ഹി ദാപയേത്
ഈശ്വരന് പറഞ്ഞു: 'ബ്രാഹ്മണാ, ഞാന് നിന്നോട് സന്തുഷ്ടനാണ്. നീ ആഗ്രഹിക്കുന്ന വരം ചോദിക്കൂ. ഉമയോടൊപ്പം ദേവന് നിനക്ക് ആ വരം നല്കും.'
ഭൃഗുരുവാച-। യദി തുഷ്ടോസി ദേവേശ യദി ദേയോ വരോ മമ । രുദ്രവേദീ ഭവേദേവമേതത്സംപാദയസ്വ മേ
ഭൃഗു പറഞ്ഞു: 'ദേവേശാ, നീ സന്തുഷ്ടനാണെങ്കില് എനിക്ക് ഒരു വരം നല്കണമെങ്കില്, ഇവിടെ ഒരു രുദ്രവേദി ഉണ്ടാകട്ടെ—ഇതാണ് എന്റെ ആഗ്രഹം.'
ഈശ്വര ഉവാച-। ഏവം ഭവതു വിപ്രേംദ്ര ക്രോധസ്ഥാനം ഭവിഷ്യതി । ന പിതാ പുത്രയോശ്ചൈവ ഏകവാക്യം ഭവിഷ്യതി
ഈശ്വരന് പറഞ്ഞു: 'അങ്ങനെയാകട്ടെ, ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ. ഇത് കോപത്തിന്റെ സ്ഥലം ആയിരിക്കും. അച്ഛനും മക്കളും ഒരേ വാക്ക് സംസാരിക്കില്ല.'
തദാപ്രഭൃതി ബ്രഹ്മാദ്യാഃ സര്വേ ദേവാഃ സകിന്നരാഃ । ഉപാസംതോ ഭൃഗോസ്തീര്ഥം തുഷ്ടോ യത്ര മഹേശ്വരഃ
അന്ന് മുതൽ ബ്രഹ്മാവിനെയും മറ്റ് എല്ലാ ദേവന്മാരെയും കിന്നരന്മാരെയും ഉൾപ്പെടുത്തി എല്ലാവരും ഭൃഗുവിന്റെ തീർത്ഥം ആരാധിക്കുന്നു. അവിടെ മഹേശ്വരൻ സന്തോഷത്തോടെ വസിക്കുന്നു.
ദര്ശനാത്തസ്യ തീര്ഥസ്യ സദ്യഃ പാപാത്പ്രമുച്യതേ । അവശാഃ സ്വവശാശ്ചാപി മ്രിയംതേ തത്ര ജംതവഃ
ആ തീർത്ഥം കണ്ടു മാത്രം പാപങ്ങൾ ഉടൻ വിട്ടു പോകുന്നു. അവിടെയുള്ള ജീവികൾ സ്വമേധയോ അല്ലെങ്കിൽ അന്യായമായോ മരിക്കുന്നു.
ഗുഹ്യാതിഗുഹ്യസ്യ ഗതിസ്തേഷാം നിഃസംശയാ ഭവേത് । ഏതത്ക്ഷേത്രം സുവിപുലം സര്വപാപപ്രണാശനമ്
അവർക്കു ലഭിക്കുന്ന ഗതി അത്യന്തം രഹസ്യമായതാണ്, സംശയമില്ല. ഈ സ്ഥലം വിശാലവും എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നതുമാണ്.
തത്ര സ്നാത്വാ ദിവം യാംതി യേ മൃതാസ്തേഽപുനര്ഭവാഃ । ഔപാനഹം തദാ ഛത്രം ദേയമന്നം ച കാംചനമ്
അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവർ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ എത്തുന്നു. അവിടെ മരിക്കുന്നവർക്ക് വീണ്ടും ജനനം ഉണ്ടാകില്ല. അപ്പോൾ ചെരിപ്പ്, കുട, അന്നം, പൊൻ എന്നിവ ദാനം ചെയ്യണം.
ഭോജനം ച യഥാശക്ത്യാ അക്ഷയം തസ്യ തദ്ഭവേത് । സൂര്യോപരാഗേ യോ ദദ്യാദ്ദാനം ചൈവ യഥേച്ഛയാ
അവിടുത്തെ കഴിവിനനുസരിച്ച് നൽകുന്ന ഭക്ഷണം ദാതാവിന് അക്ഷയമായി മാറും. സൂര്യഗ്രഹണസമയത്ത് ഇഷ്ടാനുസരണം ദാനം ചെയ്യുന്നവർക്കും അതുപോലെയാണ്.
തീര്ഥസ്നാനം തു യദ്ദാനമക്ഷയം തസ്യ തദ്ഭവേത് । ചംദ്രസൂര്യോപരാഗേഷു വൃഷോത്സര്ഗമനുത്തമമ്
തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം കഴിഞ്ഞ് നൽകുന്ന ദാനം ദാതാവിന് അക്ഷയമായി മാറും. ചന്ദ്രഗ്രഹണത്തിലും സൂര്യഗ്രഹണത്തിലും കാളയെ വിടുന്നത് അതുല്യമായ ഫലമാണ്.
ന ജാനംതി നരാ മൂഢാ വിഷ്ണുമായാവിമോഹിതാഃ । നര്മദായാം സ്ഥിതം ദിവ്യം വൃഷതീര്ഥം നരാധിപ
വിഷ്ണുവിന്റെ മായയിൽ മൂടപ്പെട്ട മണ്ടന്മാർ നർമദയിലിരിക്കുന്ന ദിവ്യമായ കാളയുടെ തീർത്ഥത്തെ അറിയുന്നില്ല, രാജാവേ.
ഭൃഗുതീര്ഥസ്യ മാഹാത്മ്യം യഃ ശൃണോതി നരഃ സകൃത് । വിമുക്തഃ സര്വപാപേഭ്യോ രുദ്രലോകം സ ഗച്ഛതി
ഭൃഗുവിന്റെ തീർത്ഥത്തിന്റെ മഹത്വം ഒരിക്കൽ പോലും കേൾക്കുന്നവൻ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനായി രുദ്രന്റെ ലോകത്തിൽ എത്തും.
തതോ ഗച്ഛേത രാജേംദ്ര ഗൌതമേശ്വരമുത്തമമ് । തത്ര സ്നാത്വാ നരോ രാജന്നുപവാസപരായണഃ
അതിനു ശേഷം, രാജാവേ, ഗൗതമേശ്വരക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് പോകണം. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് ഉപവാസം പാലിക്കുന്നവൻ,
കാംചനേന വിമാനേന ബ്രഹ്മലോകേ മഹീയതേ । ധൌതപാപം തതോ ഗച്ഛേദ്ധൌതം യത്ര വൃഷേണ തു
പൊൻകൊണ്ടുള്ള വിമാനത്തിൽ കയറി ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു. പാപങ്ങൾ കഴുകിയശേഷം കാളയാൽ ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ട സ്ഥലത്തേക്ക് പോകുന്നു.
നര്മദായാം സ്ഥിതം രാജന്സര്വപാതകനാശനമ് । തത്ര തീര്ഥേ നരഃ സ്നാത്വാ ബ്രഹ്മഹത്യാം വ്യപോഹതി
നർമദയിലിരിക്കുന്ന ഈ സ്ഥലം എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നു, രാജാവേ. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ ബ്രാഹ്മണഹത്യയുടെ പാപം പോലും അകറ്റാം.
തസ്മിന്തീര്ഥേ മഹാരാജ പ്രാണത്യാഗം കരോതി യഃ । ചതുര്ഭുജസ്ത്രിനേത്രസ്തു രുദ്രതുല്യബലോ ഭവേത്
ആ തീർത്ഥത്തിൽ ജീവൻ വിട്ടാൽ, മഹാരാജാവേ, ആൾക്ക് നാലു കൈകളും മൂന്നു കണ്ണുകളും ഉണ്ടാകുകയും രുദ്രനോടു തുല്യശക്തിയുള്ളവനാവുകയും ചെയ്യും.
വസേത്കല്പായുതം സാഗ്രം രുദ്രതുല്യപരാക്രമഃ । കാലേന മഹതാ പ്രാപ്തഃ പൃഥിവ്യാമേകരാഡ്ഭവേത്
അവൻ പത്ത് ആയിരം കല്പകാലം രുദ്രനോടു തുല്യശക്തിയോടെ വസിക്കും. ദീർഘകാലത്തിനു ശേഷം ഭൂമിയിൽ ഏകാധിപതിയായിരിക്കും.
തതോ ഗച്ഛേത രാജേംദ്ര ഏരംഡീതീര്ഥമുത്തമമ് । പ്രയാഗേ യത്ഫലം ദൃഷ്ടം മാര്കംഡേയേന ഭാഷിതമ്
അതിനു ശേഷം, രാജാവേ, എരണ്ടി തീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകണം. പ്രയാഗത്തിൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലമെന്നു മാർകണ്ടേയൻ പറഞ്ഞത് അവിടെ ലഭിക്കും.
തത്ഫലം ലഭതേ രാജന്സ്നാതമാത്രസ്തു മാനവഃ । മാസി ഭാദ്രപദേ ചൈവ ശുക്ലപക്ഷസ്യ ചാഷ്ടമീമ്
അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ മാത്രം ആ ഫലം ലഭിക്കും, രാജാവേ. പ്രത്യേകിച്ച് ഭാദ്രപദമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ അഷ്ടമിദിവസം.
ഉപോഷ്യ രജനീമേകാം തത്ര സ്നാനം സമാചരേത് । യമദൂതൈര്ന ബാധ്യേത ഇംദ്രലോകം സ ഗച്ഛതി
ഒരു രാത്രി ഉപവാസം പാലിച്ച് അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ, യമദൂതന്മാർ ഉപദ്രവിക്കില്ല; ഇന്ദ്രലോകത്തിൽ എത്തും.
തതോ ഗച്ഛേത രാജേംദ്ര സിദ്ധോ യത്ര ജനാര്ദനഃ । ഹിരണ്യദ്വീപവിഖ്യാതം സര്വപാപപ്രണാശനമ്
അതിനു ശേഷം, രാജാവേ, ജനാർദ്ദനൻ സിദ്ധനായിരിക്കുന്ന ഹിരണ്യദ്വീപം എന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് പോകണം; അതു എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നു.
തത്ര സ്നാത്വാ നരോ രാജന്ധനവാന്രൂപവാന്ഭവേത് । തതോ ഗച്ഛേത രാജേംദ്ര തീര്ഥം കനഖലം മഹത്
അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ, രാജാവേ, ആൾ സമ്പന്നനും സുന്ദരനുമാകും. അതിനു ശേഷം, രാജാവേ, മഹത്തായ കനഖല തീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകണം.
ഗരുഡേന തപസ്തപ്തം തസ്മിംസ്തീര്ഥേ നരാധിപ । വിഖ്യാതം സര്വലോകേഷു യോഗിനീ തത്ര തിഷ്ഠതി
രാജാവേ, ആ പുണ്യസ്ഥലത്ത് ഗരുഡൻ കഠിനതപസ്സ് അനുഷ്ഠിച്ചു; അവിടെ ലോകമെമ്പാടും പ്രശസ്തയായ ഒരു യോഗിനി വസിക്കുന്നു.
ക്രീഡതേ യോഗിഭിഃ സാര്ധം ശിവേന സഹ നൃത്യതി । തത്ര സ്നാത്വാ നരോ രാജന്രുദ്രലോകേ മഹീയതേ
അവൾ യോഗികളോടൊപ്പം കളിക്കുകയും ശിവനോടൊപ്പം നൃത്തം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു; രാജാവേ, അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ രുദ്രന്റെ ലോകത്തിൽ മഹത്വം ലഭിക്കും.
തതോ ഗച്ഛേത രാജേംദ്ര ഈശതീര്ഥമനുത്തമമ് । ഈശസ്തത്ര വിനിര്മുക്തോ ഗത ഊര്ധ്വം ന സംശയഃ
അതിനുശേഷം, രാജാധിരാജാ, അത്യുന്നതമായ ഈശതീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകണം; അവിടെ ഈശൻ മോചിതനായി ഉയർന്നു പോകുന്നു, സംശയമില്ല.
തതോ ഗച്ഛേത രാജേംദ്ര സിദ്ധോ യത്ര ജനാര്ദനഃ । വാരാഹം രൂപമാസ്ഥായ അചിംത്യഃ പരമേശ്വരഃ
അതിനുശേഷം, രാജാവേ, ജനാർദ്ദനൻ സിദ്ധനായവൻ വാസം ചെയ്യുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് പോകണം; അവിടെ അവൻ വരാഹരൂപം ധരിച്ച അദ്ഭുതമായ പരമേശ്വരനാണ്.
വരാഹതീര്ഥേ നരഃ സ്നാത്വാ ദ്വാദശ്യാം തു വിശേഷതഃ । വിഷ്ണുലോകമവാപ്നോതി നരകം തു ന ഗച്ഛതി
വരാഹതീർത്ഥത്തിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് ദ്വാദശി ദിവസത്തിൽ, ഒരാൾ സ്നാനം ചെയ്താൽ വിഷ്ണുലോകം പ്രാപിക്കും, നരകത്തിലേക്ക് പോകേണ്ടി വരില്ല.
തതോ ഗച്ഛേത രാജേംദ്ര സോമതീര്ഥമനുത്തമമ് । പൌര്ണിമാസ്യാം വിശേഷേണ തത്ര സ്നാനം സമാചരേത്
അതിനുശേഷം, രാജാവേ, അത്യുന്നതമായ സോമതീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകണം; അവിടെ, പ്രത്യേകിച്ച് പൗർണമി ദിവസം, സ്നാനം നടത്തണം.
പ്രണിപത്യ ച ഈശാനം ബലിസ്തസ്യ പ്രസീദതി । ഹരിശ്ചന്ദ്രപുരം ദിവ്യമംതരിക്ഷേ തു ദൃശ്യതേ
അവിടെ ഈശാനനെ നമസ്കരിച്ചാൽ ബലി പ്രസന്നനാകും; ഹരിശ്ചന്ദ്രപുരം എന്ന ദിവ്യനഗരം ആകാശത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നു.
ചക്രധ്വജേ സമാവൃത്തേ സുപ്തേ നാഗാരികേതനേ । നര്മദാതോയവേഗേന രുരുകച്ഛോപസേവിതമ്
ചക്രധ്വജം ഉയർത്തി, നാഗനഗരം ഉറങ്ങുമ്പോൾ, നർമ്മദാനദിയുടെ ഉരുളുന്ന ഒഴുക്കും രുരുകയും അതിനെ സേവിക്കുന്നു.