ഈശ്വര ഉവാച-। ഭൃഗുര്നാമ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ ഋഷീണാം പ്രവരോ മുനിഃ । ധ്യായതേ മാം സമാധിസ്ഥോ വരം പ്രാര്ഥയതേ പ്രിയേ
ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു: 'ഇവൻ ഭൃഗു എന്ന പേരിലുള്ള, ദ്വിജന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനും ഋഷിമാരിൽ പ്രധാനനും ആണു. സമാധിയിൽ ഇരുന്നു എന്നെ ധ്യാനിച്ച് ഒരു വരം ചോദിക്കുന്നു, പ്രിയേ.'
തത്ര പ്രഹസിതാ ദേവീ ഈശ്വരം പ്രത്യഭാഷത । ധൂമാവര്തശിഖാ ജാതാ തതോഽദ്യാപി ന തുഷ്യസി । ദുരാരാധ്യോഽസി തേന ത്വം നാത്ര കാര്യാ വിചാരണാ
അപ്പോൾ ദേവി പുഞ്ചിരിച്ചുകൊണ്ട് ഈശ്വരനോടു പറഞ്ഞു: 'പുകയുടെ തൂണുപോലുള്ളത് ഉയർന്നു, എന്നിട്ടും നീ സന്തോഷിച്ചില്ല. അതുകൊണ്ട് നിന്നെ പ്രീതിപ്പെടുത്താൻ വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്—ഇനി കൂടുതൽ ചിന്തിക്കേണ്ടതില്ല.'
ദേവ ഉവാച-। ന ജ്ഞായസേ മഹാദേവി അയം ക്രോധേന ചേഷ്ടിതഃ । ദര്ശയാമി യഥാതഥ്യം പ്രിയം തേ ച കരോമ്യഹമ്
ദേവൻ പറഞ്ഞു: 'മഹാദേവി, നീ മനസ്സിലാക്കിയില്ല; ഇത് ക്രോധത്തിൽ നിന്നാണ് സംഭവിച്ചത്. ഞാൻ സത്യം കാണിച്ചുതരാം, നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളത് ഞാൻ ചെയ്യും.'
സ്മാരിതോ ദേവദേവേന ധര്മരൂപോ വൃഷസ്തദാ । സ്മരണാദേവ ദേവസ്യ വൃഷഃ ശീഘ്രമുപസ്ഥിതഃ
ദേവദേവൻ ഓർത്തപ്പോൾ, ധർമ്മത്തിന്റെ രൂപമായ കാള, ഓർത്തതിന്റെ ഫലമായി അതിവേഗം അവിടെ എത്തി.
പ്രാഹാസൌ മാനുഷീം വാചമാദേശോ ദീയതാം പ്രഭോ । വല്മീകൈശ്ഛാദിതോ വിപ്ര ഏനം ഭൂമൌ നിപാതയ
അവൻ മനുഷ്യഭാഷയിൽ പറഞ്ഞു: 'പ്രഭോ, കല്പന നൽകൂ; വാൽമീകത്തിൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഈ ബ്രാഹ്മണനെ നിലത്തേക്ക് തള്ളിക്കളയൂ.'
യോഗസ്ഥസ്തു തതോ ധ്യായംസ്തതസ്തേന നിപാതിതഃ । തത്ക്ഷണാത്ക്രോധസംതപ്തോ ഹസ്തമുത്ക്ഷിപ്തവാന്വൃഷമ്
യോഗത്തിൽ ലീനനായി ധ്യാനിച്ചിരുന്ന ഭൃഗുവിനെ അവൻ നിലത്തേക്ക് തള്ളിയപ്പോൾ, ആ കണക്കിൽ ഭൃഗു ക്രോധത്തോടെ കൈ ഉയർത്തി കാളയോട് നേരെ തിരിഞ്ഞു.
ഏവം സംഭാഷമാണസ്തു കുത്ര ഗച്ഛസി ഭോ വൃഷ । അദ്യ ത്വാമഥ പാപ്മാനം പ്രത്യക്ഷം ഹന്മ്യഹം വൃഷ
അങ്ങനെ സംസാരിക്കുമ്പോള്, അവന് ചോദിച്ചു: 'എവിടെ പോകുന്നു നീ, മഹാബലശാലി കാളേ? ഇന്ന് തന്നെ, നീയെന്നെ നേരിട്ട് കാണുമ്പോള് തന്നെ, ദുഷ്ടനേ, ഞാന് നിന്നെ സംഹരിക്കും.'
ധര്ഷിതസ്തു തദാ വിപ്രോ ഹ്യംതരിക്ഷം ഗതം വൃഷമ് । ആകാശേ പ്രേക്ഷതേ ഭൂയ ഏതദദ്ഭുതമുത്തമമ്
അപ്പോള് ആ കാളയെ ആക്രമിച്ചപ്പോള്, ബ്രാഹ്മണന് കണ്ടു കാള ആകാശത്തിലേക്ക് ഉയരുന്നത്; അത്ഭുതകരമായ ആ ദൃശ്യത്തെ അവന് വീണ്ടും വീണ്ടും നോക്കി.
തതഃ പ്രഹസിതേ രുദ്രേ ഋഷിരഗ്രേ വ്യവസ്ഥിതഃ । തൃതീയം ലോചനം ദൃഷ്ട്വാ വൈലക്ഷ്യാത്പതിതോ ഭുവി
അതിനുശേഷം, രുദ്രന് ചിരിച്ചപ്പോള്, ഋഷി അവന്റെ മുന്നില് നിന്നു; മൂന്നാം കണ്ണ് കണ്ടപ്പോള്, ലജ്ജയില് അവന് നിലംപതിച്ചു.
പ്രണമ്യ ദംഡവദ്ഭൂമൌ സ്തുവതേ പരമേശ്വരമ് । പ്രണിപത്യ ഭൂതനാഥം ഭവോദ്ഭവം ത്വാമഹം ദിവ്യരൂപമ് । ഭവഭീതോ ഭുവനപതേ ഭൂതം വിജ്ഞാപയേ കിംചിത്
ഭൂമിയില് ദണ്ഡവത് നമസ്കാരം ചെയ്ത്, പരമേശ്വരനേ സ്തുതിച്ചു: 'ഭൂതങ്ങളുടെ നാഥനേ, ലോകത്തിന്റെ ഉത്ഭവമായ ദിവ്യരൂപനേ, ഭവഭയത്തില് പെടുന്ന ഞാന് നിനക്കു ഒരു കാര്യം തുറന്നു പറയാന് ആഗ്രഹിക്കുന്നു.'
ത്വദ്ഗുണനികരാന്വക്തും കഃ ശക്തോ ഭവതി മാനുഷോ നാഥ । വാസുകിരയം ഹി കദാചിദ്വദനസഹസ്രം ഭവേദ്യസ്യ
നാഥാ, മനുഷ്യര്ക്കിടയില് ആരാണ് നിന്റെ അനന്തഗുണങ്ങള് മുഴുവനും പറയാന് കഴിയുക? വാസുകിക്ക് ആയിരം വായുണ്ടായാലും അതിന് കഴിയില്ല.
ഭക്ത്യാ തവാപി ശംകരഭുവനപതേ ത്വത്സ്തുതൌ തു മുഖരസ്യ । വംദ്യ ക്ഷമസ്വ ഭവന്പ്രസീദ മേ തവ ചരണപതിതസ്യ
ശംകരാ, ലോകങ്ങളുടെ നാഥാ, എനിക്ക് അധികം സംസാരിക്കാനുണ്ടെങ്കിലും, ഭക്തിയോടെ നിന്നെ സ്തുതിക്കുന്നതില് ദയവായി ക്ഷമിക്കണം; നിന്റെ പാദത്തില് വീണിരിക്കുന്ന എന്നോട് ദയവായി കൃപ കാണിക്കണം.
സത്വം രജസ്തമസ്ത്വം സ്ഥിത്യുത്പത്തൌ വിനാശനേ ദേവ । ത്വാം മുക്ത്വാ ഭുവനപതേ ഭുവനേശ്വര നൈവ ദൈവതം കിംചിത്
ദേവാ, സത്വം, രജസ്, തമസ് എല്ലാം നീയാണു; സൃഷ്ടി, നില, സംഹാരം നീയാണു. ലോകനാഥാ, നിന്നെ കൂടാതെ മറ്റൊരു ദൈവമില്ല.
യമനിയമയജ്ഞദാനൈര്വേദാഭ്യാസാവധാരണോദ്യോഗാത് । ത്വദ്ഭക്തേഃ സര്വമിദം നാര്ഹതി കലാസഹസ്രാംശേന
യമം, നിയമം, യജ്ഞം, ദാനം, വേദപഠനം, ശ്രദ്ധയോടെ അഭ്യാസം—ഇവയൊന്നും നിനക്കുള്ള ഭക്തിയുടെ ആയിരത്തിലൊന്നിനും തുല്യമല്ല.
ഉത്കൃഷ്ടരസരസായനഖഡ്ഗാംജനപാദുകാദി സിദ്ധിര്വാ । ചിഹ്നാനി ഭവത്പ്രണതാനാം ദൃശ്യംത ഇഹ ജന്മനി പ്രകടമ്
ഉയർന്ന രസായനങ്ങള്, വാള്, കാജല്, പാദുകകള് തുടങ്ങിയ സിദ്ധികള്—ഇവയെല്ലാം നിനക്കു നമസ്കരിക്കുന്നവരുടെ ഈ ജന്മത്തിലെ വ്യക്തമായ അടയാളങ്ങളാണ്.
ശാഠ്യേന നമതി യദ്യപി ദദാസി ത്വം ധര്മമിച്ഛതാം ദേവ । ഭക്തിര്ഭവച്ഛേദകരീ മോക്ഷായ വിനിര്മിതാ നാഥ
ദേവാ, ആരെങ്കിലും കപടതയോടെ നമസ്കരിച്ചാലും, ധര്മ്മം ആഗ്രഹിക്കുന്നവര്ക്ക് നീ അതു നല്കുന്നു; പക്ഷേ, ഭവബന്ധം മുറിക്കുന്ന ഭക്തി മോക്ഷത്തിനായി മാത്രം നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നു, നാഥാ.
പരദാരപരസ്വരതം പരിഭവപരിദുഃഖശോകസംതപ്തമ് । പരവദനവീക്ഷണപരം പരമേശ്വര മാം പരിത്രാഹി
പറദാരപരസമ്പത്തില് ആസക്തനായ്, അപമാനം, ദുഃഖം, ദു:ഖം എന്നിവയില് ദഹിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന, മറ്റുള്ളവരുടെ മുഖം കാണാതിരിക്കാനാഗ്രഹിക്കുന്ന എന്നെ, പരമേശ്വരാ, രക്ഷിക്കണമേ.
അലീകാഭിമാനദഗ്ധം ക്ഷണഭംഗുരവിഭവവിലസിതം ദേവ । ക്രൂരം കുപഥാഭിമുഖം പതിതം മാം ത്രാഹി ദേവേശ
അസത്യമായ അഭിമാനത്തില് ദഹിച്ച, ക്ഷണികമായ ഭോഗത്തില് ആസ്വദിക്കുന്ന, ക്രൂരനും ദുർമ്മാർഗ്ഗത്തിലേക്കു തിരിയുന്നവനും ആയ് വീണുപോയ എന്നെ, ദേവേശാ, രക്ഷിക്കണം.
ദീനേംദ്രിയഗണസാര്ഥൈര്ബംധുജനൈരേവ പൂരിതാ ആശാ । തുച്ഛാ തഥാപി ശംകര കിം മൂഢം മാം വിഡംബയസി
ഇന്ദ്രിയസുഖവും ബന്ധുക്കളും മാത്രമാണ് എന്റെ ആഗ്രഹങ്ങള് നിറച്ചിരിക്കുന്നത്; എങ്കിലും അവ എല്ലാം ശൂന്യമാണ്. എന്നിരുന്നാലും, ശംകരാ, ഈ മൂടനായ എന്നെ നീ എന്തിന് പരിഹസിക്കുന്നു?
തൃഷ്ണാം ഹരസ്വ ശീഘ്രം ലക്ഷ്മീം മാം ദേഹി ഹൃദയവാസിനീം നിത്യാമ് । ഛിംധി മദമോഹപാശാനുത്താരയ മാം മഹാദേവ
എന്റെ തൃഷ്ണയെ ദയവായി വേഗം നീക്കം ചെയ്യണം; ഹൃദയത്തില് എപ്പോഴും വസിക്കുന്ന ലക്ഷ്മിയെ എനിക്ക് നല്കണം. അഭിമാനവും മോഹവും എന്നെ ബന്ധിച്ചിരിക്കുന്ന കെട്ടുകള് വെട്ടിമുറിക്കണം; മഹാദേവാ, എന്നെ രക്ഷിക്കണം.
കരുണാഭ്യുദയം നാമ സ്തോത്രമിദം സിദ്ധിദം ദിവ്യമ് । യഃ പഠതി ഭക്തിയുക്തസ്തസ്യ തു തുഷ്യേദ്ഭൃഗോര്യഥാഹി ശിവഃ
കരുണ ഉദയം എന്ന ഈ സ്തോത്രം ദിവ്യവും സിദ്ധി നല്കുന്നതുമാണ്; ആരെങ്കിലും ഭക്തിയോടെ ഇത് പാരായണം ചെയ്താല്, ഭൃഗുവിനോടു ശിവന് സന്തോഷിച്ചതുപോലെ അവനോടും സന്തോഷിക്കും.
ഈശ്വര ഉവാച-। അഹം തുഷ്ടോസ്മി തേ വിപ്ര വരം പ്രാര്ഥയ സ്വേപ്സിതമ് । ഉമയാ സഹിതോ ദേവോ വരം തസ്യ ഹി ദാപയേത്
ഈശ്വരന് പറഞ്ഞു: 'ബ്രാഹ്മണാ, ഞാന് നിന്നോട് സന്തുഷ്ടനാണ്. നീ ആഗ്രഹിക്കുന്ന വരം ചോദിക്കൂ. ഉമയോടൊപ്പം ദേവന് നിനക്ക് ആ വരം നല്കും.'
ഭൃഗുരുവാച-। യദി തുഷ്ടോസി ദേവേശ യദി ദേയോ വരോ മമ । രുദ്രവേദീ ഭവേദേവമേതത്സംപാദയസ്വ മേ
ഭൃഗു പറഞ്ഞു: 'ദേവേശാ, നീ സന്തുഷ്ടനാണെങ്കില് എനിക്ക് ഒരു വരം നല്കണമെങ്കില്, ഇവിടെ ഒരു രുദ്രവേദി ഉണ്ടാകട്ടെ—ഇതാണ് എന്റെ ആഗ്രഹം.'
ഈശ്വര ഉവാച-। ഏവം ഭവതു വിപ്രേംദ്ര ക്രോധസ്ഥാനം ഭവിഷ്യതി । ന പിതാ പുത്രയോശ്ചൈവ ഏകവാക്യം ഭവിഷ്യതി
ഈശ്വരന് പറഞ്ഞു: 'അങ്ങനെയാകട്ടെ, ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ. ഇത് കോപത്തിന്റെ സ്ഥലം ആയിരിക്കും. അച്ഛനും മക്കളും ഒരേ വാക്ക് സംസാരിക്കില്ല.'
തദാപ്രഭൃതി ബ്രഹ്മാദ്യാഃ സര്വേ ദേവാഃ സകിന്നരാഃ । ഉപാസംതോ ഭൃഗോസ്തീര്ഥം തുഷ്ടോ യത്ര മഹേശ്വരഃ
അന്ന് മുതൽ ബ്രഹ്മാവിനെയും മറ്റ് എല്ലാ ദേവന്മാരെയും കിന്നരന്മാരെയും ഉൾപ്പെടുത്തി എല്ലാവരും ഭൃഗുവിന്റെ തീർത്ഥം ആരാധിക്കുന്നു. അവിടെ മഹേശ്വരൻ സന്തോഷത്തോടെ വസിക്കുന്നു.
ദര്ശനാത്തസ്യ തീര്ഥസ്യ സദ്യഃ പാപാത്പ്രമുച്യതേ । അവശാഃ സ്വവശാശ്ചാപി മ്രിയംതേ തത്ര ജംതവഃ
ആ തീർത്ഥം കണ്ടു മാത്രം പാപങ്ങൾ ഉടൻ വിട്ടു പോകുന്നു. അവിടെയുള്ള ജീവികൾ സ്വമേധയോ അല്ലെങ്കിൽ അന്യായമായോ മരിക്കുന്നു.
ഗുഹ്യാതിഗുഹ്യസ്യ ഗതിസ്തേഷാം നിഃസംശയാ ഭവേത് । ഏതത്ക്ഷേത്രം സുവിപുലം സര്വപാപപ്രണാശനമ്
അവർക്കു ലഭിക്കുന്ന ഗതി അത്യന്തം രഹസ്യമായതാണ്, സംശയമില്ല. ഈ സ്ഥലം വിശാലവും എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നതുമാണ്.
തത്ര സ്നാത്വാ ദിവം യാംതി യേ മൃതാസ്തേഽപുനര്ഭവാഃ । ഔപാനഹം തദാ ഛത്രം ദേയമന്നം ച കാംചനമ്
അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവർ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ എത്തുന്നു. അവിടെ മരിക്കുന്നവർക്ക് വീണ്ടും ജനനം ഉണ്ടാകില്ല. അപ്പോൾ ചെരിപ്പ്, കുട, അന്നം, പൊൻ എന്നിവ ദാനം ചെയ്യണം.
ഭോജനം ച യഥാശക്ത്യാ അക്ഷയം തസ്യ തദ്ഭവേത് । സൂര്യോപരാഗേ യോ ദദ്യാദ്ദാനം ചൈവ യഥേച്ഛയാ
അവിടുത്തെ കഴിവിനനുസരിച്ച് നൽകുന്ന ഭക്ഷണം ദാതാവിന് അക്ഷയമായി മാറും. സൂര്യഗ്രഹണസമയത്ത് ഇഷ്ടാനുസരണം ദാനം ചെയ്യുന്നവർക്കും അതുപോലെയാണ്.
തീര്ഥസ്നാനം തു യദ്ദാനമക്ഷയം തസ്യ തദ്ഭവേത് । ചംദ്രസൂര്യോപരാഗേഷു വൃഷോത്സര്ഗമനുത്തമമ്
തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം കഴിഞ്ഞ് നൽകുന്ന ദാനം ദാതാവിന് അക്ഷയമായി മാറും. ചന്ദ്രഗ്രഹണത്തിലും സൂര്യഗ്രഹണത്തിലും കാളയെ വിടുന്നത് അതുല്യമായ ഫലമാണ്.