ഘൃതേന ദീപം പ്രജ്വാല്യ ഘൃതേന സ്നാപയേച്ഛിവമ് । സഘൃതം ശ്രീഫലം ദത്വാ കൃത്വാ ചാംതേ പ്രദക്ഷിണമ്
നെയ്യ് കൊണ്ട് വിളക്ക് തെളിയിച്ച്, ശിവനെ നെയ്യാൽ അഭിഷേകം ചെയ്ത്, നെയ്യ് ചേർത്ത തേങ്ങയും സമർപ്പിച്ച്, അവസാനം പ്രദക്ഷിണം ചെയ്താൽ—
ഘംടാഭരണസംയുക്താം കപിലാം യഃ പ്രയച്ഛതി । ശിവതുല്യോ നരോ ഭൂത്വാ ന ചേഹ ജായതേ പുനഃ
ഘണ്ടാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച കപിലപശു ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ ശിവനോടു തുല്യനായി, ഇനി ഈ ലോകത്ത് ജനിക്കേണ്ടതില്ല.
അംഗാരകദിനേ പ്രാപ്തേ ചതുര്ഥ്യാം തു വിശേഷതഃ । സ്നാപയിത്വാ ശിവം ഭക്ത്യാ ബ്രാഹ്മണേഭ്യസ്തു ഭോജനമ്
ചൊവ്വാഴ്ച, പ്രത്യേകിച്ച് ചതുര്ത്ഥിയ്ക്ക്, ഭക്തിയോടെ ശിവനെ അഭിഷേകം ചെയ്ത്, ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ഭക്ഷണം നൽകണം.
അംഗാരകനവമ്യാം തു അമാവസ്യാം തഥൈവ ച । സ്നാപയേത്തത്ര യത്നേന രൂപവാന്സുഭഗോ ഭവേത്
ചൊവ്വയുടെ നവമിയിലും, അതുപോലെ അമാവാസ്യയിലും, അവിടെ ശിവനെ പരിശ്രമത്തോടെ അഭിഷേകം ചെയ്താൽ, ഒരാൾ സുന്ദരനും ഭാഗ്യവാനുമായിത്തീരും.
ഘൃതേന സ്നാപയേല്ലിംഗം പൂജയേദ്ഭക്തിതോ ദ്വിജാന് । പുഷ്പകേണ വിമാനേന സഹസ്രൈഃ പരിവാരിതഃ
നെയ്യാൽ ലിംഗം അഭിഷേകം ചെയ്ത്, ഭക്തിയോടെ ദ്വിജന്മാരെ പൂജിച്ച്, ആയിരങ്ങൾ ചുറ്റിയുള്ള പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ—
ശൈവം പദമവാപ്നോതി നാത്ര ചാഭിഗതം ഭവേത് । അക്ഷയം മോദതേ കാലം യഥാ രുദ്രസ്തഥൈവ ച
—ശൈവലോകം പ്രാപിച്ചു, പിന്നെ വീണ്ടും ഇവിടെ ജനിക്കേണ്ടതില്ല; രുദ്രനുപോലെ ഒരിടവേളക്ക് അക്ഷയമായ ആനന്ദം അനുഭവിക്കും.
യദാ തു കര്മസംയോഗാന്മര്ത്യലോകമുപാഗതഃ । രാജാ ഭവതി ധര്മിഷ്ഠോ രൂപവാന്ജായതേ ബലീ
കർമഫലത്താൽ മനുഷ്യലോകത്ത് ജനിക്കുമ്പോൾ, ധാർമ്മികനായ രാജാവായി, സുന്ദരനും ബലവാനുമായിത്തീരും.
തതോ ഗച്ഛേത രാജേംദ്ര ഋഷിതീര്ഥമനുത്തമമ് । തൃണബിംദുഋഷിര്നാമ ശാപദഗ്ധോ വ്യവസ്ഥിതഃ
അതിനുശേഷം, രാജാവേ, ഉത്തമമായ ഋഷിതീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകണം; അവിടെ തൃണബിന്ദു എന്ന ഋഷി ശാപബാധിതനായി താമസിക്കുന്നു.
തസ്യതീര്ഥപ്രഭാവേണ പാപമുക്തോഽഭവദ്ദ്വിജഃ । തതോ ഗച്ഛേത രാജേംദ്ര ഗണേശ്വരമനുത്തമമ്
ആ തിര്ഥത്തിന്റെ മഹത്വം കൊണ്ടു, ആ ദ്വിജൻ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനായി. അതിനുശേഷം, രാജാവേ, അവൻ ഗണങ്ങളുടെ പരമേശ്വരനോടു പോകണം.
ശ്രാവണേമാസി സംപ്രാപ്തേ കൃഷ്ണപക്ഷേ ചതുര്ദശീമ് । സ്നാതമാത്രോ നരസ്തത്ര രുദ്രലോകേ മഹീയതേ
ശ്രാവണമാസം എത്തിയപ്പോൾ, കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലെ പതിനാലാം തീയതി, അവിടെ കുളിച്ചാൽ ആ മനുഷ്യൻ രുദ്രലോകത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു.
പിതൄണാം തര്പണം കൃത്വാ മുച്യതേ ച ഋണത്രയാത് । ഗണേശ്വരസമീപേ തു ഗംഗാവദനമുത്തമമ്
പിതൃകൾക്കു തൃപ്തി അർപ്പിച്ചാൽ, മൂന്ന് വിധത്തിലുള്ള കടങ്ങളിൽ നിന്നു മോചനം ലഭിക്കും. ഗണേശ്വരന്റെ സമീപത്ത് ഗംഗയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനം ഉണ്ട്.
അകാമോ വാ സകാമോ വാ തത്ര സ്നാത്വാ തു മാനവഃ । ആജന്മജനിതൈഃ പാപൈര്മുച്യതേ നാത്ര സംശയഃ
ആഗ്രഹമില്ലാതെ ആയാലും ആഗ്രഹത്തോടെ ആയാലും, അവിടെ കുളിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ ജന്മം മുതൽ ഉണ്ടായ പാപങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിതനാകും—ഇതിൽ സംശയമില്ല.
സര്വദാ പര്വദിവസേ സ്നാനം തത്ര സമാചരേത് । പിതൄണാം തര്പണം കൃത്വാ മുച്യതേ ച ഋണത്രയാത്
എപ്പോഴും ഉത്സവദിവസങ്ങളിൽ അവിടെ കുളിക്കണം. പിതൃകൾക്കു തൃപ്തി അർപ്പിച്ചാൽ, മൂന്ന് കടങ്ങളിൽ നിന്നു മോചനം ലഭിക്കും.
പ്രയാഗേ യത്ഫലം ദൃഷ്ടം ശംകരേണ മഹാത്മനാ । തദേവ നിഖിലം പുണ്യം ഗംഗാരാഹ്വര്കസംഗമേ
പ്രയാഗത്തിൽ മഹാത്മാവായ ശങ്കരൻ കണ്ട പുണ്യം മുഴുവനും ഗംഗാരാഹ്വ എന്ന സംഗമത്തിൽ ലഭ്യമാണ്.
തസ്യൈവം പശ്ചിമേ സ്ഥാനേ സമീപേനാതിദൂരതഃ । ദശാശ്വമേധികം നാമ ത്രിഷു ലോകേഷു വിശ്രുതമ്
അതു തന്നെയുള്ള പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്ത്, അതിനടുത്ത് തന്നെ, മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും പ്രശസ്തമായ ദശാശ്വമേധികം എന്ന സ്ഥലം ഉണ്ട്.
ഉപോഷ്യ രജനീമേകാം മാസി ഭാദ്രപദേ തഥാ । അമാവസ്യാം നരഃ സ്നാത്വാ വ്രജേദ്വൈ യത്ര ശംകരഃ
ഭാദ്രപദമാസത്തിൽ ഒരു രാത്രി ഉപവാസം കഴിഞ്ഞ്, അമാവാസ്യ ദിവസം അവിടെ കുളിച്ചാൽ, ആ മനുഷ്യൻ ശങ്കരൻ താമസിക്കുന്ന സ്ഥലത്ത് എത്തും.
സര്വദാ പര്വദിവസേ സ്നാനം തത്ര സമാചരേത് । പിതൄണാം തര്പണം കൃത്വാ അശ്വമേധഫലം ലഭേത്
എപ്പോഴും ഉത്സവദിവസങ്ങളിൽ അവിടെ കുളിക്കണം. പിതൃകൾക്കു തൃപ്തി അർപ്പിച്ചാൽ, അശ്വമേധയാഗഫലം ലഭിക്കും.
ദശാശ്വമേധാത്പശ്ചിമതോ ഭൃഗുര്ബ്രാഹ്മണസത്തമഃ । ദിവ്യം വര്ഷസഹസ്രം തു ഈശ്വരം പര്യുപാസത
ദശാശ്വമേധത്തിന് പടിഞ്ഞാറ്, ബ്രാഹ്മണരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ഭൃഗു, ആയിരം ദിവ്യവർഷം ഇശ്വരനെ ആരാധിച്ചു.
വല്മീകാവസ്ഥിതശ്ചാസൌ ദക്ഷിണം ച നികേതനമ് । ആശ്ചര്യം ച മഹജ്ജാതമുമായാഃ ശംകരസ്യ ച
അവൻ വാൽമീകത്തിൽ താമസിച്ചു, ദക്ഷിണഭാഗം ആകുന്നു അവന്റെ വാസസ്ഥലം. അവിടെ ഉമയും ശങ്കരനും സംബന്ധിച്ച വലിയ അത്ഭുതം സംഭവിച്ചു.
ഗൌരീ തു പൃച്ഛതേ ദേവം കോയമത്ര തു സംസ്ഥിതഃ । ദേവോ വാ ദാനവോ വാഥ കഥയസ്വ മഹേശ്വര
ഗൗരി ദേവനോടു ചോദിച്ചു: 'ഇവിടെ ഇരിക്കുന്നവൻ ആരാണ്? ദേവനോ ദാനവനോ? മഹേശ്വരാ, ദയവായി പറയൂ.'
ഈശ്വര ഉവാച-। ഭൃഗുര്നാമ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ ഋഷീണാം പ്രവരോ മുനിഃ । ധ്യായതേ മാം സമാധിസ്ഥോ വരം പ്രാര്ഥയതേ പ്രിയേ
ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു: 'ഇവൻ ഭൃഗു എന്ന പേരിലുള്ള, ദ്വിജന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനും ഋഷിമാരിൽ പ്രധാനനും ആണു. സമാധിയിൽ ഇരുന്നു എന്നെ ധ്യാനിച്ച് ഒരു വരം ചോദിക്കുന്നു, പ്രിയേ.'
തത്ര പ്രഹസിതാ ദേവീ ഈശ്വരം പ്രത്യഭാഷത । ധൂമാവര്തശിഖാ ജാതാ തതോഽദ്യാപി ന തുഷ്യസി । ദുരാരാധ്യോഽസി തേന ത്വം നാത്ര കാര്യാ വിചാരണാ
അപ്പോൾ ദേവി പുഞ്ചിരിച്ചുകൊണ്ട് ഈശ്വരനോടു പറഞ്ഞു: 'പുകയുടെ തൂണുപോലുള്ളത് ഉയർന്നു, എന്നിട്ടും നീ സന്തോഷിച്ചില്ല. അതുകൊണ്ട് നിന്നെ പ്രീതിപ്പെടുത്താൻ വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്—ഇനി കൂടുതൽ ചിന്തിക്കേണ്ടതില്ല.'
ദേവ ഉവാച-। ന ജ്ഞായസേ മഹാദേവി അയം ക്രോധേന ചേഷ്ടിതഃ । ദര്ശയാമി യഥാതഥ്യം പ്രിയം തേ ച കരോമ്യഹമ്
ദേവൻ പറഞ്ഞു: 'മഹാദേവി, നീ മനസ്സിലാക്കിയില്ല; ഇത് ക്രോധത്തിൽ നിന്നാണ് സംഭവിച്ചത്. ഞാൻ സത്യം കാണിച്ചുതരാം, നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളത് ഞാൻ ചെയ്യും.'
സ്മാരിതോ ദേവദേവേന ധര്മരൂപോ വൃഷസ്തദാ । സ്മരണാദേവ ദേവസ്യ വൃഷഃ ശീഘ്രമുപസ്ഥിതഃ
ദേവദേവൻ ഓർത്തപ്പോൾ, ധർമ്മത്തിന്റെ രൂപമായ കാള, ഓർത്തതിന്റെ ഫലമായി അതിവേഗം അവിടെ എത്തി.
പ്രാഹാസൌ മാനുഷീം വാചമാദേശോ ദീയതാം പ്രഭോ । വല്മീകൈശ്ഛാദിതോ വിപ്ര ഏനം ഭൂമൌ നിപാതയ
അവൻ മനുഷ്യഭാഷയിൽ പറഞ്ഞു: 'പ്രഭോ, കല്പന നൽകൂ; വാൽമീകത്തിൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഈ ബ്രാഹ്മണനെ നിലത്തേക്ക് തള്ളിക്കളയൂ.'
യോഗസ്ഥസ്തു തതോ ധ്യായംസ്തതസ്തേന നിപാതിതഃ । തത്ക്ഷണാത്ക്രോധസംതപ്തോ ഹസ്തമുത്ക്ഷിപ്തവാന്വൃഷമ്
യോഗത്തിൽ ലീനനായി ധ്യാനിച്ചിരുന്ന ഭൃഗുവിനെ അവൻ നിലത്തേക്ക് തള്ളിയപ്പോൾ, ആ കണക്കിൽ ഭൃഗു ക്രോധത്തോടെ കൈ ഉയർത്തി കാളയോട് നേരെ തിരിഞ്ഞു.
ഏവം സംഭാഷമാണസ്തു കുത്ര ഗച്ഛസി ഭോ വൃഷ । അദ്യ ത്വാമഥ പാപ്മാനം പ്രത്യക്ഷം ഹന്മ്യഹം വൃഷ
അങ്ങനെ സംസാരിക്കുമ്പോള്, അവന് ചോദിച്ചു: 'എവിടെ പോകുന്നു നീ, മഹാബലശാലി കാളേ? ഇന്ന് തന്നെ, നീയെന്നെ നേരിട്ട് കാണുമ്പോള് തന്നെ, ദുഷ്ടനേ, ഞാന് നിന്നെ സംഹരിക്കും.'
ധര്ഷിതസ്തു തദാ വിപ്രോ ഹ്യംതരിക്ഷം ഗതം വൃഷമ് । ആകാശേ പ്രേക്ഷതേ ഭൂയ ഏതദദ്ഭുതമുത്തമമ്
അപ്പോള് ആ കാളയെ ആക്രമിച്ചപ്പോള്, ബ്രാഹ്മണന് കണ്ടു കാള ആകാശത്തിലേക്ക് ഉയരുന്നത്; അത്ഭുതകരമായ ആ ദൃശ്യത്തെ അവന് വീണ്ടും വീണ്ടും നോക്കി.
തതഃ പ്രഹസിതേ രുദ്രേ ഋഷിരഗ്രേ വ്യവസ്ഥിതഃ । തൃതീയം ലോചനം ദൃഷ്ട്വാ വൈലക്ഷ്യാത്പതിതോ ഭുവി
അതിനുശേഷം, രുദ്രന് ചിരിച്ചപ്പോള്, ഋഷി അവന്റെ മുന്നില് നിന്നു; മൂന്നാം കണ്ണ് കണ്ടപ്പോള്, ലജ്ജയില് അവന് നിലംപതിച്ചു.
പ്രണമ്യ ദംഡവദ്ഭൂമൌ സ്തുവതേ പരമേശ്വരമ് । പ്രണിപത്യ ഭൂതനാഥം ഭവോദ്ഭവം ത്വാമഹം ദിവ്യരൂപമ് । ഭവഭീതോ ഭുവനപതേ ഭൂതം വിജ്ഞാപയേ കിംചിത്
ഭൂമിയില് ദണ്ഡവത് നമസ്കാരം ചെയ്ത്, പരമേശ്വരനേ സ്തുതിച്ചു: 'ഭൂതങ്ങളുടെ നാഥനേ, ലോകത്തിന്റെ ഉത്ഭവമായ ദിവ്യരൂപനേ, ഭവഭയത്തില് പെടുന്ന ഞാന് നിനക്കു ഒരു കാര്യം തുറന്നു പറയാന് ആഗ്രഹിക്കുന്നു.'