ദുര്ഗാമംതഃ ശിലാം ചൈവ ബ്രഹ്മമേധ്യാം ദൃഷദ്വതീമ് । പരോക്ഷാമഥ രോഹീം ച തഥാ ജംബൂനദീമപി
ദുർഗാമന്തശിലാ, ബ്രഹ്മമേധ്യാ, ദൃഷദ്വതി, പരോക്ഷാ, രോഹി, ജംബൂനദി ഇവയും.
സുനാസാം തമസാം ദാസീം സാമാന്യാം വരണാമസിമ് । നീലാം ധൃതികരീം ചൈവ പര്ണാശാം ച മഹാനദീമ്
സുനാസാ, തമസാ, ദാസി, സാമാന്യാ, വരണാ, നീലാ, ധൃതികരി, പർണാശാ എന്ന മഹാനദി ഇവയും.
മാനവീം വൃഷഭാം ഭാസാം ബ്രഹ്മമേധ്യാം ദൃഷദ്വതീമ് । ഏതാശ്ചാന്യാശ്ച ബഹുലാ മഹാനദ്യോ ദ്വിജര്ഷഭാഃ
മാണവി, വൃഷഭാ, ഭാസാ, ബ്രഹ്മമേധ്യാ, ദൃഷദ്വതി, ഇവയും മറ്റ് അനേകം മഹാനദികളും, മഹാന്മാരായ ദ്വിജന്മാരേ.
സദാ നിരാമയാം കൃഷ്ണാം മംദഗാം മംദവാഹിനീമ് । ബ്രാഹ്മണീം ച മഹാഗൌരീം ദുര്ഗാമപി ച സത്തമാഃ
എപ്പോഴും രോഗമില്ലാത്ത കൃഷ്ണാ, മന്ദഗാ, മന്ദവാഹിനി, ബ്രാഹ്മണി, മഹാഗൗരി, ദുർഗാ ഇവയും മഹാന്മാരേ.
ചിത്രോത്പലാം ചിത്രരഥാമതുലാം രോഹിണീം തഥാ । മംദാകിനീം വൈതരണീം കോകാം ചാപി മഹാനദീമ്
ചിത്രോത്പലാ, ചിത്രരഥാ, തുല്യരില്ലാത്ത അതുലാ, രോഹിണി, മന്ദാകിനി, വൈതരണി, കൊകാ എന്ന മഹാനദി ഇവയും.
ശുക്തിമതീമനംഗാം ച തഥൈവ വൃഷസാഹ്വയാമ് । ലോഹിത്യാം കരതോയാം ച തഥൈവ വൃഷകാത്വയാമ്
ശുക്തിമതി, അനംഗാ, വൃഷസാഹ്വയാ, ലോഹിത്യാ, കരതോയാ, വൃഷകാത്വയാ ഇവയും.
കുമാരീമൃഷിതുല്യാം ച മാരിഷാം ച സരസ്വതീമ് । മംദാകിനീം സുപുണ്യാം ച സര്വാം ഗംഗാം ച സത്തമാഃ
കുമാരി, മൃഷിതുല്യാ, മാരിഷാ, സരസ്വതി, അത്യന്തം പുണ്യമുള്ള മന്ദാകിനി, എല്ലാ ഗംഗകളും മഹാന്മാരേ.
വിശ്വസ്യ മാതരഃ സര്വാഃ സര്വാശ്ചൈവ മഹാഫലാഃ । തഥാ നദ്യഃ സുപ്രകാശാഃ ശതശോഥ സഹസ്രശഃ
ഇവയെല്ലാം ലോകത്തിന്റെ മാതാക്കളാണ്, എല്ലാം മഹാഫലപ്രദങ്ങളാണ്, അങ്ങനെ നദികൾ നൂറുകണക്കിനും ആയിരക്കണക്കിനും പ്രസിദ്ധമാണ്.
ഇത്യേതാ സരിതോ വിപ്രാഃ സമാഖ്യാതാ യഥാസ്മൃതി । അതഊര്ദ്ധ്വം ജനപദാന്നിബോധ ഗദതോ മമ
ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, ഇതുവരെ ഈ നദികൾ പാരമ്പര്യപ്രകാരം ഞാൻ വിവരിച്ചു. ഇനി അവയ്ക്കപ്പുറമുള്ള ദേശങ്ങളെ കുറിച്ച് ഞാൻ പറയുന്നതു ശ്രദ്ധിക്കൂ.
തത്രേമേ കുരുപാംചാലാഃ ശാല്വമാത്രേയ ജാംഗലാഃ । ശൂരസേനാഃ പുലിംദാശ്ച ബൌധാമാലാസ്തഥൈവ ച
ഇവിടെയുണ്ട് കുറുക്കൾ, പാഞ്ചാലർ, ശാൽവന്മാർ, മൈത്രേയർ, ജാംഗലർ, ശൂരസേനർ, പുലിന്ദർ, ബൗധാമാലർ എന്നിവരും.
മത്സ്യാഃ കുശട്ടാഃ സൌഗംധ്യാഃ കുത്സപാഃ കാശികോശലാഃ । ചേദിമത്സ്യകരൂഷാശ്ച ഭോജാഃ സിംധുപുലിംദകാഃ
മത്സ്യർ, കുശട്ടർ, സൌഗന്ധ്യർ, കുത്സപർ, കാശികൾ, കോശലർ, ചെദികൾ, മറ്റുമത്സ്യർ, കരൂഷർ, ഭോജർ, സിന്ധുക്കൾ, പുലിന്ദകർ എന്നിവരും.
ഉത്തമാശ്ച ദശാര്ണാശ്ച മേകലാശ്ചോത്കലൈഃ സഹ । പംചാലാഃ കോശലാശ്ചൈവ നൈകപൃഷ്ഠയുഗംധരാഃ
ഉത്തമർ, ദശാർണർ, മേകലർ, ഉത്കളരോടൊപ്പം, പാഞ്ചാലർ, കോശലർ, അനേകം പൃഷ്ടയുഗന്ധരന്മാർ ഇവിടെയുണ്ട്.
ബോധാ മദ്രാഃ കലിംഗാശ്ച കാശയോ പരകാശയഃ । ജഠരാഃ കുകുരാശ്ചൈവ സുദശാര്ണാഃ സുസത്തമാഃ
ബോധർ, മദ്രർ, കലിംഗർ, കാശയർ, പരകാശയർ, ജഠരർ, കുകുരർ, സുദശാർണർ, അത്യുത്തമരായ സുസത്തമർ എന്നിവരും.
കുംതയോഽവംതയശ്ചൈവ തഥൈവാപരകുംതയഃ । ഗോമംതാ മല്ലകാഃ പുംഡ്രാഃ വിദര്ഭാ നൃപവാഹികാഃ
കുന്തികൾ, അവന്തികൾ, അപ്പരകുന്തികൾ, ഗോമന്തർ, മല്ലകർ, പുണ്ട്രർ, വിദർഭർ, നൃപവാഹികർ എന്നിവരും.
അശ്മകാഃ സോത്തരാശ്ചൈവ ഗോപരാഷ്ട്രാഃ കനീയസഃ । അധിരാജ്യകുശട്ടാശ്ച മല്ലരാഷ്ട്രാശ്ച കേരലാഃ
അശ്മകർ, ഉത്തര അശ്മകർ, ഗോപരാജ്യവർ, കനീയസർ, അധികാരമുള്ള കുശട്ടർ, മല്ലരാജ്യവർ, കേരളവർ എന്നിവരും.
മാലവാശ്ചോപവാസ്യാശ്ച ചക്രാവക്രാലയാഃ ശകാഃ । വിദേഹാ മഗധാഃ സദ്മാ മലജാ വിജയാസ്തഥാ
മാളവർ, ഉപവാസ്യർ, ചക്രവാക്രാലയർ, ശകർ, വിദേഹർ, മഗധർ, സദ്മർ, മലജർ, വിജയർ ഇവിടെയുണ്ട്.
അംഗാ വംഗാഃ കലിംഗാശ്ച യകൃല്ലോമാന ഏവ ച । മല്ലാഃ സുദേഷ്ണാഃ പ്രഹ്ലാദാ മഹിഷാഃ ശശകാസ്തഥാ
അംഗർ, വംഗർ, കലിംഗർ, യക്രില്ലോമൻമാർ, മല്ലർ, സുദേഷ്ണർ, പ്രഹ്ലാദർ, മഹിഷർ, ശശകർ എന്നിവരും.
ബാഹ്ലികാ വാടധാനാശ്ച ആഭീരാഃ കാലതോയകാഃ । അപരാംതാഃ പരാംതാശ്ച പംകലാശ്ചര്മചംഡികാഃ
ബാഹ്ലികർ, വാടധാനർ, ആഭീരർ, കാലതോയകർ, അപരാന്തർ, പരാന്തർ, പംകലർ, ചർമചണ്ഡികർ എന്നിവരും.
അടവീശേഖരാശ്ചൈവ മേരുഭൂതാശ്ച സത്തമാഃ । ഉപാവൃതാനുപാവൃതാഃ സുരാഷ്ട്രാഃ കേകയാസ്തഥാ
അടവീശിഖരർ, മേരു പർവ്വതത്തിൽ വസിക്കുന്നവർ, ഉപാവൃതർ, അനുപാവൃതർ, സുരാഷ്ട്രർ, കേകയർ എന്നിവരും.
കുട്ടാപരാംതാ മാഹേയാഃ കക്ഷാഃ സാമുദ്ര നിഷ്കുടാഃ । അംധാശ്ച ബഹവോ വിപ്രാ അംതര്ഗിര്യസ്തഥൈവ ച
കുട്ട അപരാന്തർ, മഹേയർ, കക്ഷർ, സമുദ്രനിഷ്കുടർ, അനേകം അന്ധർ, പർവ്വതത്തിനുള്ളിൽ വസിക്കുന്നവർ എന്നിവരും.
ബഹിര്ഗിര്യ്യോംഗമലദാ മഗധാ മാലവാര്ഘടാഃ । സത്ത്വതരാഃ പ്രാവൃഷേയാഃ ഭാര്ഗവാശ്ച ദ്വിജര്ഷഭാഃ
പർവ്വതത്തിനകത്തുള്ളവരല്ലാത്ത യോംഗമലദർ, മഗധർ, മാളവാർഘടർ, ഏറ്റവും സത്വമുള്ള പ്രാവൃഷേയർ, ദ്വിജന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠരായ ഭാഗർവർ എന്നിവരും.
പുംഡ്രാ ഭാര്ഗാഃ കിരാതാശ്ച സുദേഷ്ണാ ഭാസുരാസ്തഥാ । ശകാ നിഷാദാ നിഷധാസ്തഥൈവാനര്ത നൈഋതാഃ
പുണ്ട്രർ, ഭാഗർ, കിരാതർ, സുദേഷ്ണർ, ഭാസുരർ, ശകർ, നിഷാദർ, നിഷധർ, അനർത്തർ, നായൃതർ എന്നിവരും.
പൂര്ണലാഃ പൂതിമത്സ്യാശ്ച കുംതലാ കുശകാസ്തഥാ । തരിഗ്രഹാശ്ശൂരസേനാ ഈജികാഃ കല്പകാരണാഃ
പൂർണലർ, പൂതിമത്സ്യർ, കുന്തലർ, കുശകർ, തരിഗ്രഹർ, ശൂരസേനർ, ഈജികർ, കല്പകാരണർ എന്നിവയും.
തിലഭാഗാമസാരാശ്ച മധുമത്താഃ കകുംദകാഃ । കാശ്മീരാഃ സിംധുസൌവീരാ ഗാംധാരാ ദര്ശകാസ്തഥാ
തിലഭാഗർ, മസാരർ, മധുമത്തർ, കകുന്ദകർ, കാശ്മീരർ, സിന്ധുസൗവീരർ, ഗന്ധാർവർ, ദർശകർ എന്നിവയും.
അഭീസാരാഃ കുദ്രുതാശ്ച സൌരിലാ ബാഹ്ലികാസ്തഥാ । ദര്വീ ച മാലവാ ദര്വാ വാതജാമരഥോരഗാഃ
അഭിസാരർ, കുട്രുതർ, സൌരിലർ, ബാഹ്ലികർ, ദർവി, മാളവർ, ദർവർ, വാതജാമരതോരഗർ എന്നിവയും.
ബലരട്ടാസ്തഥാ വിപ്രാഃ സുദാമാനഃ മുമല്ലികാഃ । ബംധാകരീകഷാശ്ചൈവ കുലിംദാ ഗംധികാസ്തഥാ
ബലരാജ്യവർ, ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, സുദാമനർ, മുമല്ലികർ, ബന്ധകാരികഷർ, കുലിന്ദർ, ഗന്ധികർ എന്നിവയും.
വനായവോദശാഃ പാര്ശ്വരോമാണഃ കുശബിംദവഃ । കാച്ഛാ ഗോപാലകച്ഛാശ്ച ജാംഗലാഃ കുരുവര്ണകാഃ
വനായവന്മാർ, ഓദശന്മാർ, പാർശ്വന്മാർ, രോമാണന്മാർ, കുശബിന്ദവന്മാർ, കാച്ഛന്മാർ, ഗോപാലകാച്ഛന്മാർ, ജാംഗലന്മാർ, കുറുവർണകന്മാർ ഇവർ എല്ലാം—
കിരാതാബര്ബരാഃ സിദ്ധാ വൈദേഹാസ്താമ്രലിപ്തികാഃ । ഔഡ്രമ്ലേച്ഛാഃ സസൈരിംദ്രാഃ പാര്വതീയാശ്ച സത്തമാഃ
കിരാതന്മാർ, ബർബരന്മാർ, സിദ്ധന്മാർ, വൈദേഹന്മാർ, താമ്രലിപ്തികന്മാർ, ഔഡ്രന്മാർ, മ്ലേച്ഛന്മാർ, സൈരിന്ദ്രന്മാർ, ഉത്തമരായ പാർവതീയന്മാർ—
അഥാപരേ ജനപദാ ദക്ഷിണാ മുനിപുംഗവാഃ । ദ്രവിഡാഃ കേരലാഃ പ്രാച്യാ മൂഷികാ ബാലമൂഷികാഃ
മഹർഷേ, ദക്ഷിണഭാഗത്തുള്ള മറ്റ് ജനങ്ങൾ: ദ്രാവിഡന്മാർ, കേരളവർ, പ്രാച്യന്മാർ, മൂഷികന്മാർ, ബാലമൂഷികന്മാർ—
കര്ണാടകാ മാഹിഷകാ വികംധാ മൂഷികാസ്തഥാ । ഝല്ലികാഃ കുംതലാശ്ചൈവ സൌഹൃദാനലകാനനാഃ
കർണാടകന്മാർ, മാഹിഷകന്മാർ, വികന്ധന്മാർ, മൂഷികന്മാർ, ഝല്ലികന്മാർ, കുന്തലന്മാർ, സൗഹൃദന്മാർ, അലകാനനന്മാർ—