ഭൂതാദിസ്തു വികുര്വാണഃ ശബ്ദതന്മാത്രകം തതഃ । സസര്ജ ശബ്ദതന്മാത്രാദാകാശം ശബ്ദലക്ഷണമ്
ഭൂതാദി മാറ്റം വരുത്തി ശബ്ദത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മതത്വം സൃഷ്ടിച്ചു. ആ ശബ്ദസൂക്ഷ്മതത്വത്തിൽ നിന്ന് ശബ്ദഗുണമുള്ള ആകാശം ഉണ്ടായി.
ശബ്ദമാത്രം തഥാകാശം ഭൂതാദിഃ സമമാവൃണോത് । ശബ്ദമാത്രം തഥാകാശം സ്പര്ശമാത്രം സസര്ജ ഹ
ഭൂതാദി ശബ്ദസൂക്ഷ്മതത്വവും ആകാശവും ഒരുമിച്ച് മൂടി. അതിൽ നിന്ന് സ്പർശത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മതത്വം സൃഷ്ടിച്ചു.
ബലവാനഭവദ്വായുസ്തസ്യ സ്പര്ശോ ഗുണോ മതഃ । ആകാശം ശബ്ദമാത്രം തു സ്പര്ശമാത്രം സമാവൃണോത്
വായു ശക്തിയോടെ ഉണ്ടായി, അതിന്റെ ഗുണം സ്പർശം എന്നാണ് കരുതുന്നത്. ശബ്ദഗുണമുള്ള ആകാശം സ്പർശസൂക്ഷ്മതത്വം മൂടി.
തതോ വായുവികുര്വാണോ രൂപമാത്രം സസര്ജ ഹ । ജ്യോതിരുത്പദ്യതേ വായോസ്തദ്രൂപഗുണമുച്യതേ
അതിനുശേഷം വായു മാറ്റം വരുത്തി രൂപത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മതത്വം സൃഷ്ടിച്ചു. വായുവിൽ നിന്ന് പ്രകാശം ഉണ്ടാകുന്നു, അതിന് രൂപഗുണം ഉണ്ടെന്ന് പറയുന്നു.
സ്പര്ശമാത്രസ്തു വൈ വായൂ രൂപമാത്രം സമാവൃണോത് । ജ്യോതിശ്ചാപി വികുര്വാണം രസമാത്രം സസര്ജ ഹ
വായുവിന്റെ സ്പർശസൂക്ഷ്മതത്വം രൂപസൂക്ഷ്മതത്വം മൂടി. പ്രകാശം മാറ്റം വരുത്തി രസത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മതത്വം സൃഷ്ടിച്ചു.
സംഭവംതി തതോംഭാംസി രസമാത്രാണി താനി തു । രസമാത്രാണിചാംഭാംസി രൂപമാത്രം സമാവൃണോത്
അതിനുശേഷം ജലം ഉണ്ടായി, അതോടൊപ്പം രസസൂക്ഷ്മതത്വങ്ങളും. രസസൂക്ഷ്മതത്വവും ജലവും രൂപസൂക്ഷ്മതത്വം മൂടി.
വികുര്വാണാനിചാംഭാംസിഗംധമാത്രംസസര്ജിരേ । തസ്മാജ്ജാതാ മഹീ ചേയം സര്വഭൂതഗുണാധികാ
ജലം മാറ്റം വരുത്തി ഗന്ധത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മതത്വം സൃഷ്ടിച്ചു. അതിൽ നിന്ന് ഈ ഭൂമി ജനിച്ചു, എല്ലാഭൂതഗുണങ്ങളും അതിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
സസംഘാതോ യതസ്തസ്മാത്തസ്യ ഗംധോ ഗുണോ മതഃ । തസ്മിംസ്തസ്മിംസ്തു തന്മാത്രാത്തേന തന്മാത്രതാ സ്മൃതാ
അത് സംയുക്തമായതിനാൽ അതിന്റെ ഗുണം ഗന്ധം എന്നാണ് കരുതുന്നത്. ഓരോ സൂക്ഷ്മതത്വത്തിൽ നിന്ന് അതിന്റെ അനുയോജ്യമായ ഭൗതികം ഉണ്ടാകുന്നു, അതിനാലാണ് അവയ്ക്ക് സൂക്ഷ്മതത്വം എന്ന് പറയുന്നത്.
തന്മാത്രാണ്യവിശേഷാണി വിശേഷാഃ ക്രമശോ പരാഃ । ഭൂതതന്മാത്രസര്ഗോയമഹംകാരാത്തു താമസാത്
സൂക്ഷ്മതത്വങ്ങൾ വ്യത്യാസമില്ലാത്തവയാണ്, വ്യത്യസ്തമായ ഭൗതികങ്ങൾ ക്രമമായി ഉണ്ടാകുന്നു. ഈ സൂക്ഷ്മതത്വങ്ങളിൽ നിന്ന് ഭൗതികങ്ങളുടെ സൃഷ്ടി തമസ്സുള്ള അഹങ്കാരത്തിൽ നിന്നാണ്.
കീര്തിതസ്തു സമാസേന മുനിവര്യാസ്തപോധനാഃ । തൈജസാനീംദ്രിയാണ്യാഹുര്ദേവാ വൈകാരികാ ദശ
മഹാതപസ്സുള്ള മഹർഷിമാർ ഇതെല്ലാം സംക്ഷിപ്തമായി വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു. തൈജസമായ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ പത്ത് ദൈവീകവും വൈകാരികവുമാണ് എന്ന് പറയുന്നു.
ഏകാദശം മനശ്ചാത്ര കീര്തിതം തത്ത്വചിംതകൈഃ । ജ്ഞാനേംദ്രിയാണി പംചാത്ര പംചകര്മേംദ്രിയാണി ച
തത്ത്വചിന്തകർ ഇവിടെ പതിനൊന്നാമത്തേതായി മനസ്സും പറയുന്നു. അറിവിന്റെ അഞ്ചു ഇന്ദ്രിയങ്ങളും, കർമ്മത്തിനുള്ള അഞ്ചു ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ഉണ്ട്.
താനി വക്ഷ്യാമി തേഷാം ച കര്മാണി കുലപാവനാഃ । ശ്രവണം ത്വക്ചക്ഷുര്ജിഹ്വാ നാസികാ ചൈവ പംചമീ
ഇവയും അവയുടെ പ്രവർത്തികളും ഞാൻ ഇപ്പോൾ പറയാം, കുടുംബങ്ങളെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നവനേ. കേൾവിക്കായി ചെവി, സ്പർശത്തിനായി ത്വക്ക്, കാഴ്ചയ്ക്ക് കണ്ണ്, രുചിക്ക് നാവ്, ഗന്ധത്തിന് മൂക്ക് — ഇതാണ് അഞ്ചെണ്ണം.
ശബ്ദാദിജ്ഞാനസിദ്ധ്യര്ഥം ബുദ്ധിയുക്താനി പംച വൈ । പായൂപസ്ഥം ഹസ്തപാദൌ കീര്തിതാ വാക്ചപംചമീ
ശബ്ദം മുതലായ അറിവ് നേടാൻ ബുദ്ധിയോടെ ഈ അഞ്ചു ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ഉണ്ട്. മൂത്രദ്വാരം, ഗുപ്തേന്ദ്രിയം, കൈ, കാൽ, വാക്ക് — ഇതാണ് കർമ്മേന്ദ്രിയങ്ങൾ.
വിസര്ഗാനംദനാദാനഗത്യുക്തികര്മതത്സ്മൃതമ് । ആകാശവായുതേജാംസി സലിലം പൃഥിവീ തഥാ
വിസർജനം, ആസ്വാദനം, എടുക്കൽ, സഞ്ചാരം, സംസാരിക്കൽ — ഇവയാണ് അവയുടെ പ്രവർത്തികൾ. ആകാശം, വായു, പ്രകാശം, ജലം, ഭൂമി — ഇവയും അങ്ങനെ തന്നെ.
ശബ്ദാദിഭിര്ഗുണൈര്വിപ്രാഃ സംയുക്താ ഉത്തരോത്തരൈഃ । നാനാവീര്യാഃ പൃഥഗ്ഭൂതാസ്തതസ്തേ സംഹതിം വിനാ
ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, ഓരോന്നിലും ശബ്ദം മുതലായ ഗുണങ്ങൾ ക്രമേണ കൂടിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു. അവയ്ക്ക് വിവിധ ശക്തികളും, ഓരോന്നും വേറിട്ട നിലയിലുമാണ്, ഐക്യം ഇല്ലാതെ.
നാശക്നുവന്പ്രജാഃ സ്രഷ്ടുമസമാഗത്യ കൃത്സ്നശഃ । സമേത്യാന്യോന്യസംയോഗം പരസ്പരമഥാശ്രയാത്
പൂർണ്ണമായും ഒന്നിച്ച് ചേരാതെ അവ ജീവികളെ സൃഷ്ടിക്കാനാവില്ല. അതിനാൽ അവ പരസ്പരം ചേർന്ന്, ഒരുമിച്ച് ആശ്രയിച്ചാണ് സൃഷ്ടി നടക്കുന്നത്.
ഏകസംഘാസ്സലക്ഷ്യാശ്ച സംപ്രാപ്യൈക്യമശേഷതഃ । പുരുഷാധിഷ്ഠിതത്വാച്ച പ്രധാനാനുഗ്രഹേണ ച
വിവിധ സ്വഭാവങ്ങളുള്ള കൂട്ടങ്ങൾ ഒറ്റയടിയിൽ ഒന്നായി ചേരുമ്പോഴും, പുരുഷന്റെ സാന്നിധ്യത്താലും പ്രധാനയുടെ അനുഗ്രഹത്താലും,
മഹദാദയോ വിശേഷാംതാ അംഡമുത്പാദയംതി തേ । തത്ക്രമേണ വിവൃദ്ധം തു ജലബുദ്ബുദവത്സദാ
മഹത് മുതൽ പ്രത്യേക ഘടകങ്ങൾ വരെ അണ്ഡം സൃഷ്ടിക്കുന്നു; അതു വെള്ളത്തിൽ ബുധ്ബുദം പോലെ ക്രമമായി വളരുന്നു.
ഭൂതേഭ്യോംഡം മഹാപ്രാജ്ഞാ വൃദ്ധം തദുദകേശയമ് । പ്രാകൃതം ബ്രഹ്മരൂപസ്യ വിഷ്ണോഃ സ്ഥാനമനുത്തമമ്
ഭൂതങ്ങളിൽ നിന്ന്, മഹാപണ്ഡിതനേ, അണ്ഡം വളർന്ന് വെള്ളത്തിൽ വിശ്രമിക്കുന്നു; അത് ബ്രഹ്മനായി വിഷ്ണുവിന്റെ ആദിമമായ സ്വാഭാവിക സ്ഥാനം തന്നെയാണ്, അതുല്യം.
തത്രാവ്യക്തസ്വരൂപോസൌ വിഷ്ണുര്വിശ്വേശ്വരഃ പ്രഭുഃ । ബ്രഹ്മരൂപം സമാസ്ഥായ സ്വയമേവ വ്യവസ്ഥിതഃ
അവിടെ, അവ്യക്തസ്വരൂപനായ വിഷ്ണു, ലോകനാഥൻ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ രൂപം സ്വീകരിച്ച് സ്വമേധയാ നിലകൊള്ളുന്നു.
സ്വേദജാംഡമഭൂത്തസ്യ ജരായുശ്ച മഹീധരാഃ । ഗര്ഭോദകം സമുദ്രാശ്ച തസ്യാഭൂന്മഹദാത്മനഃ
അവനിൽ നിന്ന് സ്വേദജന്യമായ അണ്ഡവും, ഗർഭവും, മഹാപർവ്വതങ്ങളും ഉരുത്തിരിഞ്ഞു; സമുദ്രങ്ങൾ ആ മഹാത്മാവിന്റെ ഗർഭജലമായി മാറി.
സാദ്രിദ്വീപസമുദ്രാശ്ച സജ്യോതിര്ലോകസംഗ്രഹഃ । തസ്മിന്നംഡേഭവത്സര്വം സദേവാസുരമാനുഷമ്
അണ്ഡത്തിനകത്ത് പർവ്വതങ്ങൾ, ദ്വീപുകൾ, സമുദ്രങ്ങൾ, നക്ഷത്രങ്ങൾ, ലോകങ്ങൾ എന്നിവയോടൊപ്പം ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും മനുഷ്യരും എല്ലാം ഉൽഭവിച്ചു.
അനാദിനിധനസ്യൈവ വിഷ്ണോര്നാഭേഃ സമുത്ഥിതമ് । യത്പദ്മം തദ്ധൈമമംഡമഭൂച്ഛ്രീകേശവേച്ഛയാ
ആദിയും അന്തവും ഇല്ലാത്ത വിഷ്ണുവിന്റെ നാഭിയിൽ നിന്ന് പദ്മം ഉദിച്ചു; ശ്രീകേശവന്റെ ഇച്ഛയാൽ ആ സ്വർണ്ണമയമായ അണ്ഡം ജനിച്ചു.
രജോഗുണധരോ ദേവഃ സ്വയമേവ ഹരിഃ പരഃ । ബ്രഹ്മരൂപംസമാസ്ഥായ ജഗത്സ്രഷ്ടും പ്രവര്തതേ
രാജോഗുണം ഉള്ള പരമേശ്വരനായ ഹരി തന്നെ ബ്രഹ്മാവിന്റെ രൂപം സ്വീകരിച്ച് ലോകം സൃഷ്ടിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നു.
സൃഷ്ടം ച പാത്യനുയുഗം യാവത്കല്പവികല്പനാ । നാരസിംഹാദിരൂപേണ രുദ്രരുപേണ സംഹരേത്
സൃഷ്ടിച്ചതു ഓരോ യുഗത്തിലും സംരക്ഷിച്ച്, ഒരു കല്പം മുഴുവൻ കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, നരസിംഹൻ അല്ലെങ്കിൽ രുദ്രൻ പോലുള്ള രൂപങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച് അതിനെ ലയിപ്പിക്കുന്നു.
സബ്രഹ്മരൂപം വിസൃജന്മഹാത്മാ ജഗത്സമസ്തം പരിപാതുമിച്ഛന് । രാമാദിരൂപം സ തു ഗൃഹ്യ യാതി ബഭൂവ രുദ്രോ ജഗദേതദത്തുമ്
ലോകം സംരക്ഷിക്കണമെന്ന ആഗ്രഹത്തോടെ മഹാത്മാവ് ബ്രഹ്മാരൂപം സ്വീകരിച്ച് സൃഷ്ടിക്കുന്നു; പിന്നെ രാമൻ പോലുള്ള രൂപങ്ങൾ ധരിച്ച് രുദ്രനായി ഈ ലോകം സംഹരിക്കുന്നു.
ഋഷയ ഊചുഃ-। നദീനാം പര്വതാനാം ച നാമധേയാനി സര്വശഃ । തഥാ ജനപദാനാം ച യേ ചാന്യേ ഭൂമിമാശ്രിതാഃ
ഋഷിമാർ പറഞ്ഞു: നദികൾക്കും പർവ്വതങ്ങൾക്കും പേരുകൾ മുഴുവൻ പറയൂ; അതുപോലെ ജനപദങ്ങൾക്കും ഭൂമിയിൽ താമസിക്കുന്നവർക്കുമുള്ള പേരുകളും പറയണം.
പ്രമാണം ച പ്രമാണജ്ഞ പൃഥിവ്യാഃ കില സര്വതഃ । നിഖിലേന സമാചക്ഷ്വ കാനനാനി ച സത്തമ
പൂർത്തിയായി ഭൂമിയുടെ അളവുകളും, മഹാനുഭവനേ, കാനനങ്ങൾ മുഴുവൻ വിവരവും ഞങ്ങൾക്ക് പറയണം.
സൂത ഉവാച-। പംചേമാനി മഹാപ്രാജ്ഞ മഹാഭൂതാനി സംഗ്രഹാത് । ജഗതീസ്ഥാനി സര്വാണി സമാന്യാഹുര്മനീഷിണഃ
സൂതൻ പറഞ്ഞു: മഹാപണ്ഡിതന്മാരേ, ഈ ലോകത്തിലെ എല്ലാം അടിസ്ഥാനം അഞ്ചു മഹാഭൂതങ്ങളാണെന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.
ഭൂമിരാപസ്തഥാ വായുരഗ്നിരാകാശമേവ ച । ഗുണോത്തരാണി സര്വാണി തേഷാം ഭൂമിഃ പ്രധാനതഃ
ഭൂമി, ജലം, വായു, അഗ്നി, ആകാശം — ഇവ ഓരോന്നും ഓരോന്നിനേക്കാൾ സൂക്ഷ്മം, എന്നാൽ ഇവയിൽ പ്രധാനമായത് ഭൂമിയാണെന്ന് കരുതുന്നു.